Μανώλης Μητσιάς: «Έχω σκοπό σε έναν χρόνο να σταματήσω να τραγουδάω»
«Παρακαλώ πολύ να είμαστε σοβαροί! Είπα ότι έχω σκοπό σε έναν χρόνο να σταματήσω, αλλά αναλόγως με τα κέφια μου. Ας μην το κάνουμε θέμα. Κι άλλη φορά το ανέφερα αυτό. Με την έννοια ότι αν δεν έχω να πω κάτι, θα σταματήσω. Μπορεί να είναι σε έναν χρόνο, μπορεί και πιο νωρίς. Δεν είμαι τραγουδιστής να δουλεύω για το μεροκάματο. Δεν θα το έκανα ποτέ αυτό. Αλλά δεν έχω σκοπό να συνεχίσω να ξενυχτάω. Μεγαλώσαμε πια και πρέπει να έχουμε το “γνώθι σαυτόν”. Βλέπω μερικούς συναδέλφους μου που τραγουδούν και τους λυπάμαι. Δεν θέλω να φτάσω σε αυτό το σημείο. Ορθιος θα φύγω, πολεμώντας». Και να μη θέλαμε να ξεκινήσουμε αλλιώς, η επικαιρότητα επιβάλλει ορισμένες φορές την ατζέντα. Ο Μανώλης Μητσιάς, λοιπόν, ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει πάρει κάποια τελεσίδικη απόφαση για οριστική αποχώρησή του από το τραγούδι – και πάντως όχι στην περίοδο που διανύουμε.
Ενα ζήτημα πάντως που συνδέεται με τη διάθεση της παλαιότερης γενιάς είναι η απουσία μεγάλων δημιουργών. «Εχουν φύγει από τη ζωή οι σπουδαίοι, έχουν εκλείψει. Τι να τραγουδώ; Να λέω κομμάτια για ορθάδικα μαγαζιά, να ανάβουν τον αναπτήρα και να χοροπηδούν; Δεν με ενδιέφερε αυτού του είδους η διασκέδαση, δεν με αφορά. Εγώ έγινα τραγουδιστής για να συνεργαστώ με σημαντικούς ανθρώπους, όχι τραγουδιστής κέντρων. Ημουν 17 χρόνια στις μπουάτ – όσο κανένας άλλος. Πήρα το χειροκρότημα του κόσμου, το απόλαυσα, το χόρτασα. Είχα υπέροχη επικοινωνία με το κοινό, η οποία συνεχίζεται έως σήμερα. Τα τραγούδια που έλεγα, καταπληκτικά! Κάποιοι φίλοι μου μπορεί να στεναχωρηθούν, αλλά δεν θα τους χάσω ποτέ. Κι εμένα δεν θα με χάσετε ποτέ. Μπορεί στη χάση και στη φέξη, κάποια στιγμή μέσα στον χρόνο, να κάνω μια συναυλία έτσι, για να ξεδώσω. Θα έχουμε μια επαφή, αραιή, δεν θα χαθούμε ποτέ. Τα τραγούδια υπάρχουν άλλωστε πάντα για να μας ενώνουν».
Δίσκος με τον Χρ. Νικολόπουλο
Εξηγεί ότι κάθε εποχή έχει τους δημιουργούς της και ότι στάθηκε τυχερός που συνεργάστηκε, μετά τα θρυλικά ονόματα του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζιδάκι, του Δήμου Μούτση κ.ά., με σημαντικούς ανθρώπους της μουσικής. «Είπα τραγούδια του Σταμάτη Κραουνάκη και τώρα ετοιμάζω έναν καινούργιο λαϊκό δίσκο σε μουσική του Χρήστου Νικολόπουλου και στίχους του Νίκου Αναγνωστάκη. Σήμερα οι περισσότεροι συνθέτες είναι τραγουδοποιοί και τραγουδούν οι ίδιοι τα τραγούδια που ετοιμάζουν. Συνθέτες όπως ο Χρήστος Νικολόπουλος δεν υπάρχουν σήμερα – που να μπορούν να γράψουν λαϊκά τραγούδια, που να έχουν μέσα τους βίωμα. Γιατί για μένα αυτό σημαίνει λαϊκό τραγούδι».
Εξαιρεί από αυτόν τον παραπάνω ορισμό τους στίχους του Νίκου Γκάτσου – του ποιητή που είχε την τύχη να ερμηνεύσει σε πρώτη εκτέλεση σχεδόν 100 τραγούδια ειδικά για τη φωνή του. «Ο Γκάτσος έγραψε λαϊκά τραγούδια έχοντας βαθιά ποιητική τέχνη». Ενα μέρος της εξαίσιας δημιουργίας του Γκάτσου θα παρουσιάσει στις 5 και 7 Φεβρουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Ο σημαντικός τραγουδιστής στο πρώτο μέρος της συναυλίας θα ερμηνεύσει για πρώτη φορά όλα τα τραγούδια του δίσκου «Θαλασσινά φεγγάρια» σε μουσική Μίκη Θεοδωράκη και στίχους του Νίκου Γκάτσου. Η κυκλοφορία του κύκλου, με ερμηνευτές τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη Βίκυ Μοσχολιού, είχε αρχικά προγραμματιστεί πριν από την επιβολή της δικτατορίας.
Ωστόσο, τα γεγονότα της 21ης Απριλίου ανέτρεψαν τα σχέδια και ο δίσκος κυκλοφόρησε τελικά από την Columbia επτά χρόνια αργότερα, με τον τίτλο «Θαλασσινά φεγγάρια». Τα τραγούδια είχαν προλάβει να κυκλοφορήσουν λίγο πριν από τη δικτατορία σε δίσκους 45 στροφών, αλλά αποσύρθηκαν σχεδόν αμέσως. Τον μεγάλο δίσκο του 1974 συμπλήρωσαν πέντε παλαιότερα τραγούδια από τη συνεργασία του Θεοδωράκη με τον Γκάτσο, ερμηνευμένα από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τη Μαρία Φαραντούρη. «Πρόκειται για τραγούδια που ποτέ δεν παίχτηκαν και ο κόσμος δεν τα γνώρισε. Ακούγαμε κάποια διάσπαρτα από εδώ κι από εκεί. Ευτυχώς ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, μόλις τελείωσε η δικτατορία, τα μάζεψε όλα – με την ευλογία του Μίκη, που είχε γυρίσει από το εξωτερικό – και έτσι έγινε αυτός ο δίσκος. Είναι τραγούδια καταπληκτικά, με την τρομερή μουσική του Μίκη και τους εξαίσιους στίχους του Γκάτσου, οι οποίοι είναι γραμμένοι για τον θάνατο του πατέρα του».
Εκείνος ο δίσκος, όπως επισημαίνει ο Μανώλης Μητσιάς, είναι δισκογραφημένος με τις θρυλικές φωνές της Βίκυς Μοσχολιού, της Μαρίας Φαραντούρη, του Γρηγόρη Μπιθικώτση. Επισημαίνει λοιπόν ότι ο πήχης ανεβαίνει, αφού τους θεωρεί ανυπέρβλητους και γνωρίζει ότι η σύγκριση είναι αναπόφευκτη. «Εγώ θα προσπαθήσω να τα πω με τον δικό μου τρόπο».
Πατρική φιγούρα ο Γκάτσος
Ο Γκάτσος λειτούργησε ως πατρική φιγούρα για τον Μανώλη Μητσιά. Είχε την άνεση να τον συναντά στου Φλόκα, όπου έπινε καφέ με τον Χατζιδάκι, ή να του τηλεφωνεί ό,τι ώρα ήθελε για να λύσει κάποια απορία του. Συναντήθηκαν πρώτη φορά στο στούντιο όπου τον είχε καλέσει ο Δήμος Μούτσης. «Εκεί ήρθε και ο Γκάτσος για να ακούσει το σενάριο μιας ταινίας, το “Ενας μάγκας στα σαλόνια”. Σε αυτή την ταινία είπα το “Με ένα παράπονο”. Η γνωριμία μας εξελίχθηκε σε μια φιλία και, στη συνέχεια, σε μια σχέση πατρική. Αυτό το θεωρώ το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή μου. Ο θάνατός του με λύπησε αφάνταστα. Η απουσία του είναι φοβερή – και προσωπικά, αλλά και για το λαϊκό τραγούδι. Γιατί μην ξεχνάμε το λαϊκό τραγούδι επί Γκάτσου ήταν άλλο τραγούδι. Το έχει πει και ο Σταύρος Ξαρχάκος: “Υπάρχει προ Γκάτσου και μετά Γκάτσο εποχή στο λαϊκό τραγούδι”». Τι ήταν αυτό που άλλαξε; Ποιο στοιχείο έφερε αυτή την αλλαγή; «Η ποιητικότητα. Αυτή η αίσθηση που έφερε ο Γκάτσος στο τραγούδι. Είχε το μεγάλο προσόν να του δίνουν οι συνθέτες τις μουσικές κι εκείνος να αυτοσχεδιάζει, να γράφει στίχους πάνω στη μελωδία, ανάλογα με το χρώμα της και κούμπωνε υπέροχα. Μου έκανε πάντοτε εντύπωση ο στίχος στο τραγούδι “Στ’ ουρανού την άκρη” (μουσική Μάνος Χατζιδάκις): “Στου ουρανού την άκρη Παναγιά σε φίλησε” (σ.σ.: από τον δίσκο “Της γης το χρυσάφι”). Αυτό δεν το γράφει ένας λαϊκός στιχουργός. Αυτή είναι η “φλέβα” του Γκάτσου και την προσαρμόζει πάνω στο τραγούδι. Δεν την έκανε όμως αυστηρά ποιητική, δεν την έκανε “Αμοργό”, την έκανε τραγούδι».
Η σχέση του με τον Γκάτσο τονίζει ότι τον διαμόρφωσε και ως άνθρωπο, όχι μόνο ως τραγουδιστή. «Ημουν τυχερός. Ο Γκάτσος δεν ταξίδευε ποτέ, κι όμως μαζί κάναμε ταξίδια. Πήγαμε μια φορά στην Κόρινθο, μια φορά στο Αγρίνιο για την Αγαθή Δημητρούκα. Αυτά δεν τα έκανε με κανέναν άλλον. Πάντα τον ρωτούσα πώς θα ήθελε να ειπωθεί ένα τραγούδι, πώς θα το απήγγελλε εκείνος. Πολλές φορές μού απήγγελλε ο ίδιος τους στίχους του, για να πάρω, να αντιληφθώ το μέτρο. Είχε άποψη για όλα και για τη μουσική. Δεν έκανε ποτέ τον έξυπνο. Ποτέ δεν σου έλεγε “κάνε αυτό”. Μέσα από κουβέντες σε πήγαινε εκεί που ήθελε, χωρίς να σ’ το επιβάλει. Οταν λέω τραγούδια του – όπως το “Τραγούδι του παλιού καιρού”, που είναι αφιερωμένο στον Σεφέρη και το μελοποίησε ο Ηλίας Ανδριόπουλος –, τα λέω απλά, σαν να μιλάω σε έναν φίλο. Χωρίς φανφάρες, χωρίς θεατρικότητα. Αυτό μού έμαθε. Και το κατάλαβα αργότερα, όταν στο “Ρεμπέτικο” του Ξαρχάκου λέει “Μονάχος βρες την άκρη της κλωστής κι αν είσαι τυχερός, ξεκίνα πάλι”. Αυτός ήταν ο Γκάτσος».