Τραμπ: η πιο γνήσια έκφραση της Pax Americana

Πολλές φορές φτιάχνουμε κόσμους και αφηγήσεις που θέλουμε, αναιρώντας την ιστορική πραγματικότητα. Από τότε που κατέβηκε από τον ανελκυστήρα και εξήγγειλε την πρόθεση για την προεδρία το 2015 ο Ντόναλντ Τραμπ φαντάζει ως ταύρος σε υαλοπωλείο στην πολιτική σκηνή, έτοιμος να ανατρέψει ογδόντα χρόνια διεθνούς θεσμικού πλαισίου.

Η εκλογή ενός νεοϋορκέζου εργολάβου χωρίς πολιτική προϋπηρεσία, ούτε ως δημοτικός σύμβουλος, ήταν μια συνειδητά ανατρεπτική επιλογή από ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η Αμερική του 20ου αιώνα ήταν η χώρα που αναδείχθηκε σε περιφερειακή, παγκόσμια, και στο τέλος σε ηγεμονική δύναμη. Εκεί που υπάρχει διαφοροποίηση, είναι εάν η Αμερική είχε σαν πρόσταγμα τη δημοκρατία και την ανεξαρτησία των λαών, ή ήταν η πιο πρόσφατη αυτοκρατορία, που επέβαλε την ειρήνη στη σφαίρα επιρροής της μέσω της ισχύος και των συμφερόντων της.

Εάν ισχύει το δεύτερο, η διακυβέρνηση Τραμπ είναι η πιο γνήσια έκφραση της Pax Americana.

Είναι μια διακυβέρνηση βασισμένη στην ιστορική ανάδειξη των ΗΠΑ ως περιφερειακής δύναμης στα τέλη του 19ου αιώνα, αλλά και ως παγκόσμιας δύναμης τις δεκαετίες αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Αμερική που πρωταγωνίστησε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου ακολούθησε τη στρατηγική που σχεδίασαν ο Κέναν και ο Ατσεσον και υλοποίησαν οι αδερφοί Ντάλας, ο ΜακΜάρα, ο Κίσινγκερ, ο Μπρεζίνσκι, αλλά και οι Ελιοτ Αμπραμς και Ολιβερ Νορθ τη δεκαετία του ’80.

Η Αμερική η οποία έβαλε τη «δημοκρατία» και την «ελευθερία λόγου» ως στρατηγικούς στόχους, εφόσον οι οικονομικοί και γεωπολιτικοί στόχοι είχαν υλοποιηθεί.

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου δημιούργησε μια νέα δυναμική και μια νέα ευκαιρία άσκηση εξωτερικής πολιτικής, αποδεσμευμένη από τις επιλογές του παρελθόντος. Η στρατηγική που εκφώνησε πρώτη η Μαντλίν Ολμπράιτ της «Απαραίτητης Χώρας», είναι και ήταν βαθιά ριζωμένη στο υποσυνείδητο της αμερικανικής κοινωνίας χωρίς κομματικούς διαχωρισμούς.

Οι επιλεκτικές παρεμβάσεις στην Αϊτή και ο βομβαρδισμός της Σερβίας, προστατεύοντας τα δικαιώματα των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου, αποφεύγοντας ένα νέο ολοκαύτωμα. «Ποτέ ξανά!» ήταν το σύνθημα του Μπιλ Κλίντον ενώ ανακοίνωνε την επιχείρηση του ΝΑΤΟ τον Μάρτιο του 1999.

Το δόγμα της «Απαραίτητης Χώρας» περιήλθε στο προσκήνιο, ιδιαίτερα μετά την 11η Σεπτέμβρη 2001, παρόλο που ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Μπους ήταν αρχικά αντίθετος με την ιδέα της επανασύστασης ξένων χωρών. Οι πολιτικές και στρατηγικές επιλογές και τα αποτελέσματα των επομένων οκτώ ετών όχι μόνον σε Ιράκ και Αφγανιστάν είναι πλέον γνωστά.

Η εκλογή Τραμπ το 2016 ήταν αποτέλεσμα της κόπωσης της αμερικανικής κοινωνίας να συνεχίσει να πληρώνει με χρήμα και αίμα την οραματική παρεμβατική εξωτερική πολιτική χωρίς απτό αντίκρισμα. Αντιθέτως, ο Τραμπ υποσχέθηκε νίκες στο όνομα της Αμερικής, και όχι άσκοπες δονκιχωτικές περιπέτειες ονειροπόλων στο όνομα της δημοκρατίας. Υποσχέθηκε επαναφορά της ηγεμονικής Αμερικής και πως η κόπωση δεν θα είναι εκείνη του πολέμου και της ήττας αλλά της νίκης. «Θα βαρεθείτε να νικάτε», υποστήριξε.

Ο σκοπός θα αγιάζει τα μέσα. Μια επαναφορά στην πριν Ολμπράιτ εποχή, αλλά και στην πιο αγνή έκφραση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ο ανταγωνισμός του 21ου αιώνα κατά τον Τραμπ δεν αφήνει περιθώρια για διπλωματικές κομψότητες, παρά την πιο γνήσια έκφραση της πολιτικής που ανέδειξε την Αμερική ως νικήτρια δύναμη του πλανήτη στο παρελθόν.

Ο Τζον Γουέιν ως σερίφης της Αγριας Δύσης έχει επιστρέψει και λέγεται Ντόναλντ Τραμπ.

O Πέτρος Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων στο Emmanuel College της Βοστώνης, διευθυντής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανατολικής Μεσογείου