Τα κέρδη και οι ζωές
«Εσείς μιλάτε για κέρδη και ζημιές, εμείς μιλάμε για ανθρώπινες ζωές». Παλιό το σύνθημα πολλών εργατικών διαδηλώσεων, μπορεί να ακούγεται ακόμη και «ξύλινο» στα αφτιά ορισμένων, όμως δεν παύει να παραμένει τραγικά επίκαιρο στον απόηχο ενός δυστυχήματος που στοίχισε τη ζωή σε πέντε εργάτριες. Γιατί η ιστορία της βιομηχανίας, στον τόπο μας αλλά και παγκοσμίως, είναι η ιστορία της μεγάλης σύγκρουσης ανάμεσα στην ανάγκη για υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία σε όλες τις πλευρές της, από την ύπαρξη ασφαλών εγκαταστάσεων έως την αποφυγή του διαρκώς διευρυνόμενου φάσματος ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία και τις συνθήκες, και στη διαρκή πίεση για μείωση του κόστους παραγωγής και αύξηση των κερδών. Και ήταν μεγάλοι αγώνες αυτοί που επέβαλαν και κατοχύρωσαν την ύπαρξη μέτρων ασφάλειας και ελέγχων για αυτά.
Η δήλωση της αρμόδιας υπουργού ότι η χώρα μας βρίσκεται σε πολύ χαμηλή θέση ως προς τη συχνότητα θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων έρχεται να συγκρουστεί με τις κατ’ επανάληψη τοποθετήσεις από τη μεριά εκπροσώπων των εργατικών σωματείων ότι στην Ελλάδα υπάρχει εκτεταμένη υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και των θανάτων που σχετίζονται με την εργασία σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως και ότι καταγράφεται αύξηση των θανατηφόρων ατυχημάτων σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.
Αλλωστε, και στην πρόσφατη ιστορία έχουμε δει την «ανάπτυξη» να συνδυάζεται με κόστος σε ανθρώπινες ζωές. Τα εργατικά ατυχήματα στα ολυμπιακά έργα αποτελούν μια τέτοια τραγική υπόμνηση.
Σε όλα αυτά προστίθεται και ο τρόπος που αντιμετωπίζεται η ίδια η έννοια της ασφάλειας. Από τη μια, ζούμε σε κοινωνίες όπου η ασφάλεια και η αποφυγή κινδύνου βρίσκονται στην πρώτη προτεραιότητα, σε όλες τις όψεις της ζωής, συμπεριλαμβανόμενης της πολύ μεγαλύτερης επίγνωσης και τεκμηρίωσης των κινδύνων και αρνητικών επιπτώσεων από τις συνθήκες εργασίας.
Από την άλλη, η ίδια η έννοια του ελέγχου και της ρύθμισης αντιμετωπίζεται, καιρό τώρα, ως εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη και σε αρκετές περιπτώσεις ταυτίζεται με τη γραφειοκρατία και τα προσκόμματα στην επιχειρηματικότητα, παραβλέποντας ότι ένα μέρος της ελεγκτικής διαδικασίας αναφέρεται ακριβώς στην υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία. Ούτε κάνει τα πράγματα καλύτερα η υποκατάσταση του δημόσιου ελέγχου, που συχνά καθίσταται αδύνατος εξαιτίας της διαχρονικής και συστηματικής υποστελέχωσης των σχετικών δημόσιων φορέων, από την απλή βεβαίωση από πιστοποιημένους επαγγελματίες ή η διαρκής επίκληση της «ατομικής ευθύνης».
Ομως, υπάρχει και κάτι ακόμη: την ώρα που είναι γνωστό ότι η ιστορία των μέτρων υγιεινής και ασφάλειας είναι μια ιστορία αγώνων, οι χώροι εργασίας παραμένουν άβατα τις περισσότερες φορές για τα συνδικάτα και τις ομοσπονδίες. Οι κλειστές πόρτες που συναντούν οι εκπρόσωποί τους πολύ συχνά όταν επισκέπτονται βιομηχανικές μονάδες αποτελούν μια διαρκή – και επικίνδυνη – υπονόμευση της δυνατότητας να αναδειχθούν εγκαίρως πραγματικά προβλήματα ή να αρθρωθούν συγκεκριμένα αιτήματα. Αυτά που εάν ικανοποιούνταν θα απέτρεπαν ίσως μια τραγωδία.