Η ανατομία του «υβριδικού κράτους»

Ο Τζόναθαν Ράουχ δεν είναι κάποιος ριζοσπάστης ακτιβιστής. Ως senior fellow στο Ινστιτούτο Brookings και αρθρογράφος στο «The Atlantic», αποτελεί μία από τις πιο νηφάλιες φωνές του κεντρώου φιλελευθερισμού στις ΗΠΑ.

Πρόσφατα, όμως, σόκαρε το κοινό του με μια παραδοχή: αν και πάντα απεχθανόταν τους σκληρούς χαρακτηρισμούς, πλέον θεωρεί πως λέξεις όπως «φασισμός» είναι απαραίτητες για να περιγράψουν την πραγματικότητα του τραμπισμού.

Αυτή η παραδοχή του Ράουχ αποτελεί τον ιδανικό καθρέφτη για τη σημερινή Ελλάδα. Αν και η χώρα δεν βιώνει ένα φασιστικό καθεστώς με την ιστορική έννοια, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει οικοδομήσει μεθοδικά αυτό που η πολιτική επιστήμη ονομάζει «υβριδικό κράτος», όπου το δημοκρατικό κέλυφος παραμένει, αλλά η ουσία αλώνεται από μέσα. Είναι μια κατάσταση ύπουλη.

Στη δικτατορία, ο πολίτης ξέρει ότι ζει σε ανελεύθερο καθεστώς. Στο «υβριδικό κράτος» ο ηγέτης φοράει γραβάτα, μιλάει άπταιστα αγγλικά, πηγαίνει στις Βρυξέλλες και επικαλείται συνεχώς τη «νομιμότητα». Στο «υβριδικό κράτος» γίνονται εκλογές κανονικά αλλά απουσιάζει κάθε μορφής λογοδοσία και η κυβέρνηση ισχυρίζεται πως έχει τη «νομιμοποίηση» να κάνει ό,τι θέλει.

Η αντιστοίχιση των κριτηρίων του Ράουχ με τα πεπραγμένα της ελληνικής κυβέρνησης είναι αποκαλυπτική.

Ο Ράουχ μιλά για την πολιτικοποίηση της Δικαιοσύνης και την εξόντωση των ελέγχων. Στην Ελλάδα, αυτό συνέβη στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Η παρακολούθηση της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, δικαστικών, υπουργών και πολιτικών αρχηγών, σε συνδυασμό με την ωμή παρέμβαση στην έρευνα και τη διαχείριση από τον Αρειο Πάγο, επιβεβαίωσαν την αίσθηση πως η Δικαιοσύνη λειτουργεί ως ασπίδα της εκτελεστικής εξουσίας και του ανέλεγκτου ηγέτη. Ακόμη και στα Τέμπη. Η αλλοίωση δημοσιευμένων ηχητικών ντοκουμέντων και του τόπου του δυστυχήματος και η γελοιότητα της Εξεταστικής Επιτροπής καταδεικνύουν απέχθεια στη λογοδοσία.

Στον τομέα της ενημέρωσης και του δημόσιου λόγου, άλλωστε, η κυβέρνηση έχει ένα «γήπεδο που γέρνει» υπέρ της, στηρίζοντας το δίκαιο της ισχύος, την ξενοφοβία, τον ποινικό λαϊκισμό.

Η Ελλάδα δεν έχει γίνει δικτατορία. Εχει γίνει όμως μια ανελεύθερη δημοκρατία. Ενα καθεστώς όπου οι θεσμοί μετατρέπονται σε εργαλεία και το κράτος αντιμετωπίζεται ως λάφυρο απευθείας αναθέσεων. Κι όπως ακριβώς προειδοποιεί ο Ράουχ, η άρνηση να χρησιμοποιήσουμε τις σωστές λέξεις για αυτή τη διολίσθηση δεν προστατεύει τη δημοκρατία. Απλώς επιταχύνει τη διάβρωσή της.