Αρκάς για το Ολοκαύτωμα: Μνήμη χωρίς λόγια

Με ένα λιτό αλλά βαθιά φορτισμένο σκίτσο, ο Αρκάς τιμά τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, που τιμάται κάθε χρόνο στις 27 Ιανουαρίου.

Στο νέο του έργο, που δημοσίευσε σήμερα, κυριαρχεί το σκοτάδι και η σιωπή. Η λέξη «Καλημέρα» δεσπόζει στην κορυφή, σχεδόν ειρωνικά, πάνω από την ημερομηνία και την αναφορά στη Διεθνή Ημέρα Μνήμης. Στο κάτω μέρος, ένα σωρό από παπούτσια —ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και σκληρά σύμβολα του Ολοκαυτώματος— λειτουργεί ως βουβή υπενθύμιση της μαζικής εξόντωσης εκατομμυρίων ανθρώπων.

Χωρίς σκίτσο χαρακτήρων, χωρίς χιούμορ και χωρίς λόγια, ο Αρκάς επιλέγει αυτή τη φορά την απόλυτη αφαίρεση. Ένα και μόνο αντικείμενο ξεχωρίζει μέσα στο πλήθος: ένα παιδικό παπούτσι. Η λεπτομέρεια αυτή αρκεί για να μετατρέψει την εικόνα σε γροθιά στο στομάχι.

Πιστός στη δύναμη του υπαινιγμού, ο σκιτσογράφος δεν σχολιάζει, δεν καταγγέλλει, δεν εξηγεί. Αφήνει την εικόνα να μιλήσει μόνη της, υπενθυμίζοντας ότι η μνήμη του Ολοκαυτώματος δεν είναι τυπική επέτειος, αλλά διαρκής ηθική υποχρέωση.

Σε μια εποχή που η ιστορική λήθη και η σχετικοποίηση του παρελθόντος επανεμφανίζονται επικίνδυνα, το σκίτσο του Αρκά λειτουργεί ως σιωπηλό αλλά επίμονο «ποτέ ξανά».

Με τον όρο Ολοκαύτωμα περιγράφεται ο συστηματικός διωγμός και η γενοκτονία διαφόρων εθνικών, θρησκευτικών, κοινωνικών ή/και πολιτικών ομάδων κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που ήταν αποδεδειγμένα υποκινούμενος από τη Ναζιστική Γερμανία και τους συνεργάτες της. Στα αρχικά στοιχεία που συνθέτουν το Ολοκαύτωμα είναι το πογκρόμ της Νύχτας των Κρυστάλλων και το Πρόγραμμα Ευθανασίας T-4, τα οποία οδήγησαν στη συνέχεια στα τάγματα θανάτου και στα στρατόπεδα εξόντωσης τα οποία αποτελούσαν μαζική και κεντρικά οργανωμένη προσπάθεια για την εξόντωση κάθε μέλους των κοινοτήτων που αποτελούσαν στόχο των Ναζί. Η ίδια λέξη, συνήθως με μικρό αρχικό και συνοδευόμενη από κάποιο προσδιοριστικό, χρησιμοποιείται και για άλλες γενοκτονίες ή μαζικούς διωγμούς όπως π.χ. για τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Οι Εβραίοι της Ευρώπης ήταν τα κύρια θύματα του Ολοκαυτώματος, μέσω αυτού που οι Ναζί ονόμαζαν «Τελική Λύση του Εβραϊκού Ζητήματος». Ο αριθμός των θυμάτων του εβραϊκού πληθυσμού συνήθως προσδιορίζεται στα έξι εκατομμύρια, αν και οι τυπικές εκτιμήσεις από τους ιστορικούς για το εύρος των θυμάτων κυμαίνονται από πέντε εκατομμύρια ως και πάνω από έξι εκατομμύρια. Εκτός από τους Εβραίους, περίπου 220.000 Ρομά και Σίντι θανατώθηκαν στο Ολοκαύτωμα (μερικές εκτιμήσεις φτάνουν ως και τις 800.000), δηλαδή το 25-50% του ευρωπαϊκού τους πληθυσμού. Άλλες ομάδες που κρίθηκαν «φυλετικά κατώτερες» ή «ανεπιθύμητες» ήταν οι εξής: Σοβιετικοί στρατιώτες και πολίτες αιχμάλωτοι σε κατεχόμενες περιοχές (περιλαμβανομένων των Ρώσων και άλλων Σλάβων), Πολωνοί μη Εβραίοι (2,8 έως 3 εκατομμύρια Πολωνοί Εβραίοι και πάνω από 3 εκατομμύρια Πολωνοί μη Εβραίοι), διανοητικά ασθενείς ή σωματικά ανάπηροι, ομοφυλόφιλοι, Μάρτυρες του Ιεχωβά, Ελευθεροτέκτονες, Κομμουνιστές και άλλοι πολιτικοί αντιφρονούντες, συνδικαλιστές, καλλιτέχνες και κάποιοι Καθολικοί και Προτεστάντες κληρικοί που διώχτηκαν ή θανατώθηκαν. Αν συνυπολογιστούν και αυτές οι πληθυσμιακές ομάδες, ο αριθμός των θυμάτων ανεβαίνει σημαντικά. Κάποιες εκτιμήσεις τοποθετούν το συνολικό αριθμό θυμάτων του Ολοκαυτώματος στα 26 εκατομμύρια ανθρώπους, όμως τα 9 έως 11 εκατομμύρια θύματα συνήθως θεωρείται η πιο αξιόπιστη εκτίμηση.