Όχι στην ταπείνωση της αδράνειας
Τον περασμένο Μάιο, οι καθηγητές Ντάνιελ Ζίμπλαντ και Στίβεν Λεβίτσκι, συγγραφείς του βιβλίου «Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες», έγραψαν ένα σημαντικό άρθρο μαζί με τον συνάδελφό τους Λούκαν Γέι στους «New York Times», στο οποίο επιχείρησαν να ορίσουν πότε ένα σύστημα διακυβέρνησης μεταβαίνει από τη δημοκρατία στον αυταρχισμό. Ισχυρίζονταν ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη διαβεί το σύνορο προς την αυταρχική διακυβέρνηση.
Κι αν η δημοκρατική οπισθοδρόμηση σε μια μικρή χώρα συνιστά αναμφίβολα μια τραγωδία για τον λαό της, στην περίπτωση των ΗΠΑ, με το οικονομικό και το γεωπολιτικό τους μέγεθος, οι επιπτώσεις θα είναι παγκόσμιας κλίμακας.
Την ίδια στιγμή, δυτικές δημοκρατίες, όπως οι ευρωπαϊκές, που είχαν συνηθίσει να μιλούν για διεθνή νομιμότητα και στάση αρχών σήμερα βρίσκονται μπροστά σε μια μεγάλη πολιτική αλλαγή στις ΗΠΑ που ίσως υπονομεύσει την πολιτική και οικονομική κυριαρχία της Δύσης.
Με τη νέα τάξη πραγμάτων και το «σχίσμα» της Δύσης, η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι πλέον υποχρεωμένη να οικοδομήσει ένα στέρεο περίγραμμα γύρω από την ασφάλεια και τη δημοκρατία και τις διάφορες διαστάσεις της: τον σεβασμό των συνόρων, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.
Με τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα και τον αναθεωρητισμό του Πούτιν που επιβραβεύει ο Τραμπ, Ευρώπη και ΗΠΑ θα είναι πλέον πολύ δύσκολο να ανιχνεύσουν πεδία συναντίληψης και να αναπτύξουν σχετικές συνέργειες.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε επαναπαυθεί τις προηγούμενες δεκαετίες σε μια «ευτυχισμένη υποτέλεια» στα θέματα της άμυνας και της ασφάλειάς της. Αυτή τελείωσε τον Φεβρουάριο του 2022, όπως και η «χαρούμενη» παγκοσμιοποίηση που στην Ευρώπη είχε έντονο «άρωμα» προτεσταντικής λογικής και βασιζόταν στις ενεργειακές διασυνδέσεις οι οποίες θα έφερναν τη Ρωσία κοντά στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στον εκδημοκρατισμό. Η Ουκρανία υπήρξε μεγάλος ενεργειακός κόμβος για τη Γερμανία. Αυτό δεν εμπόδισε τη Ρωσία να εισβάλει. Η αλληλοσύνδεση / connectivity, κεντρικός πυρήνας της παγκοσμιοποίησης, «αντί να εξαλείψει τις εντάσεις μεταξύ των κρατών, προσέφερε νέους τρόπους εμπλοκής και σύγκρουσης» υποστηρίζει ο Μαρκ Λέοναρντ («Ανειρήνευτη Εποχή», εκδ. Ασίνη 2024).
Σήμερα η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει τους περισσότερους εχθρούς από κάθε άλλη φορά, δηλώνει ο Μάριο Ντράγκι, και βιώνει τη μεγαλύτερη κρίση σε επίπεδο ασφάλειας από την εποχή που ιδρύθηκε. Αναγκάστηκε να υιοθετήσει ένα αμυντικό σχέδιο που περιλαμβάνει μεγάλη αύξηση αμυντικών δαπανών για τον επανεξοπλισμό της.
Πλέον είναι αναγκασμένη να προχωρήσει στην αυτονόμησή της από τις ΗΠΑ. Θα προχωρήσει με τις δημοκρατικές αξίες και την άμυνα για να γίνει πιο κυρίαρχη. Γιατί, αν δεν μπορέσει να αμυνθεί, θα κληθεί να υποταχθεί.
Οι στρατιωτικές ασκήσεις των ευρωπαϊκών χωρών στη Γροιλανδία είναι ένα μήνυμα αποφασιστικότητας. Η πρόθεση της Ευρώπης να υπερασπιστεί την κυριαρχία της είναι και ένα μήνυμα προς τον εαυτό της. Πρέπει να αποφύγει την ταπείνωση της αδράνειας απέναντι στον Τραμπ και να στείλει ένα μήνυμα στη Ρωσία ότι θα απαντήσει αν προκληθεί.
Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες πρέπει να συνομιλήσουν με την κοινωνία των πολιτών πέρα από τα στερεότυπα. Από αυτόν τον διάλογο δεν πρέπει να απουσιάσουν οι ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις που είναι παιδιά του Κοινού Ευρωπαϊκού Σπιτιού και μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ενίσχυση της ψυχικής αντοχής της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών.
Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου