Μετά τα μπλόκα, τι;
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι κινητοποιήσεις των αγροτών φέρνουν στην επικαιρότητα τον πρωτογενή τομέα, με λογική όμως συγκυριακών αιτημάτων και μικροδιευθετήσεων που κάθε φορά διεκδικούν και πετυχαίνουν συγκρουσιακά οι αγρότες, με τη συνοδεία μικροκομματικών στοιχίσεων. Η προοπτική και η βιωσιμότητα του τομέα μένουν πάλι εκτός ατζέντας με πιθανότερο ενδεχόμενο να ξαναζήσουμε το ίδιο έργο.
Η Ελλάδα, παρά την προβληματικότητα ορισμένων κλάδων του πρωτογενούς τομέα, έχει μια ισχυρή βάση για περαιτέρω ανάπτυξη, π.χ. προϊόντα ονομασίας προέλευσης, βιολογικά προϊόντα, θερμοκήπια, τυροκομικά/φέτα, οινοποιία, ροδάκινα, ακτινίδια, λάδι/ελιές, σε μερικά από τα οποία είμαστε από τους μεγαλύτερους παραγωγούς στον κόσμο. Δεν είναι τυχαίο ότι ξεπέρασαν τα 10 δισ. ευρώ οι εξαγωγές μας σε τρόφιμα/ποτά.
Σήμερα όμως η αντιμετώπιση χρόνιων δομικών αδυναμιών προσανατολισμού, οργάνωσης και ανταγωνιστικότητας ορισμένων προϊόντων, σε συνδυασμό με τα νέα δεδομένα (νέα ΚΑΠ, παγκόσμιος ανταγωνισμός, Mercosur κ.λπ.) κάνουν ακόμα πιο επιτακτική την αναζήτηση μιας στρατηγικής υπέρβασης. Τα διακυβεύματα είναι μεγάλα και σχετίζονται με την αποτροπή συρρίκνωσης του τομέα, το ισοζύγιο εισαγωγών-εξαγωγών και τη διατροφική επάρκεια.
Ευνοϊκή εξέλιξη αποτελεί το γεγονός ότι η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα συνεχίσει να αποτελεί ένα βασικό εργαλείο προσανατολισμού και οικονομικής στήριξης, με το ύψος των πόρων να παραμένει στο ίδιο υψηλό επίπεδο και κατά την περίοδο 2028-2034 (ένα τρίτο του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού), καθώς τα κριτήρια και οι πολιτικές για επισιτιστική επάρκεια και περιφερειακή συνοχή στην ΕΕ παραμένουν σε προτεραιότητα.
Βέβαια, η ΚΑΠ δεν αρκεί αν δεν συνοδεύεται από ένα εθνικό πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης σε κάθε χώρα-μέλος για την ορθολογική κατανομή και καλύτερη αξιοποίηση των πόρων. Το Στρατηγικό Σχέδιο Αγροτικής Πολιτικής της Ελλάδας 2023-2027 υλοποιείται μέσω της νέας ΚΑΠ με συνολικό προϋπολογισμό 13,4 δισ. ευρώ.
Η μερίδα του λέοντος (9,75 δισ. ευρώ) κατευθύνεται στον «Πυλώνα 1», αυτόν των επιδοτήσεων, ως άμεσων εισοδηματικών ενισχύσεων των παραγωγών, και λειτουργούν ουσιαστικά ως κατώτατο εγγυημένο εισόδημα. Επί τάπητος όμως μπαίνουν η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών και η αντίστοιχη ανακατανομή των πόρων για αύξηση της απόδοσης, πέρα από τη σιγουριά της επιδότησης και τη διεκδίκηση επιπλέον μονομερών οικονομικών αιτημάτων.
Ο «Πυλώνας 2» του ελληνικού προγράμματος (3,65 δισ. ευρώ) είναι κρίσιμος γιατί αφορά ενισχύσεις που συνδέονται με επενδύσεις για την ανασυγκρότηση και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, τον εκσυγχρονισμό, την τεχνολογία, την καινοτομία, την κατάρτιση, τη διοικητική ικανότητα και την προσαρμογή στην πράσινη και στην ψηφιακή μετάβαση. Πρακτικές συνεταιριστικής λειτουργίας, τοπικά σχέδια και clusters, ποιοτικά και εξαγωγικά πρότυπα, branding και εργαλεία τύπου συμβολαιακής γεωργίας ενισχύονται με στόχο ένα νέο ανταγωνιστικό παραγωγικό μοντέλο. Οι προγραμματικές αυτές κατευθύνσεις είναι μια βάση για εξειδίκευση και συνεχή προσαρμογή στα νέα δεδομένα και προετοιμασία για τον σχεδιασμό 2028-2034.
Στο πλαίσιο αυτό, ένας εθνικός διάλογος είναι αναγκαίος. Κατ’ αρχήν σε πολιτικό επίπεδο, υπερβαίνοντας το χρόνιο έλλειμμα συναινετικής λογικής στα μείζονα. Η Διακομματική Ομάδα Εργασίας που προτάθηκε από τον Πρωθυπουργό στη Βουλή είναι ίσως μια ευκαιρία, αν υλοποιηθεί. Η εκπροσώπηση των αγροτών στον διάλογο είναι απαραίτητη, αλλά οι ίδιοι θα πρέπει να οργανωθούν και να συμμετάσχουν θεσμικά και όχι με τη λογική των μπλόκων.
Ο Νίκος Διακουλάκης είναι πρώην ειδικός γραμματέας για την Ανταγωνιστικότητα στο υπουργείο Ανάπτυξης