Ανακαλύφθηκε τάφος στη Φρυγία που ίσως συνδέεται με τον βασιλιά Μίδα
Ένα μνημειακό ταφικό μνημείο που εντοπίστηκε στη βορειοδυτική Τουρκία ενδέχεται να συνδέεται με τη βασιλική οικογένεια του θρυλικού Μίδα, βασιλιά της Φρυγίας τον 8ο αιώνα π.Χ. Η υπόθεση, ωστόσο, παραμένει αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης, καθώς δεν πείθει όλους τους ειδικούς.
Το μνημείο, γνωστό ως Τύμβος Karaagac, βρίσκεται κοντά στην περιοχή Μποζουγιούκ, περίπου 160 χιλιόμετρα από τη Γόρδιο, την αρχαία πρωτεύουσα της Φρυγίας. Η μεγάλη αυτή απόσταση αποτελεί κεντρικό στοιχείο της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο American Journal of Archaeology, καθώς υποδηλώνει ότι η πολιτική εξουσία της εποχής δεν ήταν απολύτως συγκεντρωμένη στη Γόρδιο, αλλά κατανεμημένη σε περιφερειακά κέντρα.
Ο αρχαιολόγος Hüseyin Erpehlivan από το Πανεπιστήμιο Bilecik, επικεφαλής της έρευνας, επισημαίνει ότι για δεκαετίες η Φρυγία θεωρούνταν ένα αυστηρά κεντρικοποιημένο κράτος, παρόμοιο με τις αυτοκρατορίες της Ασσυρίας ή της Ουραρτού. Η ύπαρξη ενός τόσο μεγάλου τάφου μακριά από την πρωτεύουσα αμφισβητεί αυτή την εικόνα, ενισχύοντας την άποψη ενός πιο αποκεντρωμένου πολιτικού συστήματος.
Ο τύμβος υψώνεται περίπου 30 μέτρα πάνω από την πεδιάδα και έχει διάμετρο 60 μέτρων. Εντοπίστηκε το 2010, όταν δορυφορικές εικόνες αποκάλυψαν ζημιές από λαθρανασκαφές, ενώ οι ανασκαφές ξεκίνησαν το 2013 και συνεχίζονται έως σήμερα. Στο εσωτερικό του βρέθηκε ξύλινος ταφικός θάλαμος μνημειακής κατασκευής, συγκρίσιμος με βασιλικούς τάφους της Γορδίου.
Τα ευρήματα και η σημασία τους
Σημαντικά θεωρούνται τα κτερίσματα, ανάμεσά τους κεραμικά αγγεία —ένα εκ των οποίων φέρει φρυγική επιγραφή— και πολυτελή χάλκινα δοχεία διακοσμημένα με σκηνές μαχών, κυνηγιού και πομπών. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα βασιλικών ταφών της Φρυγίας.
Μέχρι σήμερα, παρόμοια ευρήματα είχαν εντοπιστεί μόνο στον λεγόμενο «Τύμβο του Μίδα» στη Γόρδιο, ο οποίος πιθανότατα ανήκει στον πατέρα του βασιλιά, τον Γορδία. Με βάση τα νέα δεδομένα, οι ερευνητές χρονολογούν τον τάφο μεταξύ 740 και 690 π.Χ., δηλαδή στην περίοδο της βασιλείας του Μίδα.
Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, ο Erpehlivan αναγνωρίζει ότι η πολυτέλεια δεν συνεπάγεται απαραίτητα βασιλική ταφή. Δεν αποκλείεται, όπως σημειώνει, τα αντικείμενα να προέρχονται από ένα σύστημα ανταλλαγής βασιλικών δώρων προς έναν ισχυρό τοπικό άρχοντα ή διοικητή με στενούς δεσμούς με τη βασιλική οικογένεια.
Αμφισβητήσεις και νέα ερωτήματα
Την αβεβαιότητα εντείνει το γεγονός ότι τα ανθρώπινα οστά που βρέθηκαν στον τύμβο δεν φαίνεται να ανήκουν στον αρχικό νεκρό. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα ως νεκροταφείο σε διαφορετικές περιόδους, με ταφές που καλύπτουν σχεδόν τρεις χιλιετίες.
Ο αρχαιολόγος Brian Rose από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, ο οποίος έχει πραγματοποιήσει πολυετείς ανασκαφές στη Γόρδιο, χαρακτήρισε τον τύμβο Karaağaç εξαιρετικά σημαντικό, καθώς χρονολογείται στην εποχή του Μίδα και συνδέεται χρονικά με άλλους βασιλικούς τάφους της ίδιας περιόδου.
Πιο επιφυλακτική εμφανίζεται η αρχαιολόγος Maya Vassileva από το Νέο Βουλγαρικό Πανεπιστήμιο, η οποία θεωρεί ότι η παρουσία των σιτούλων δεν αρκεί για να τεκμηριώσει βασιλική ταυτότητα. Κατά την άποψή της, η εξήγηση της ανταλλαγής δώρων μεταξύ μελών της ελίτ είναι πιο πειστική.
Η ιστορική σημασία της ανακάλυψης
Πέρα από τη συζήτηση για την ταυτότητα του νεκρού, η ανακάλυψη προσφέρει νέα στοιχεία για την πολιτική και κοινωνική οργάνωση της αρχαίας Φρυγίας. Ο Μίδας, γνωστός από τον μύθο του «χρυσού αγγίγματος» που αναφέρουν ο Αριστοτέλης και άλλοι συγγραφείς, υπήρξε ιστορικό πρόσωπο και βασιλιάς ενός πλούσιου κράτους, όπως αποδεικνύουν τα πολυτελή μεταλλουργικά και ξύλινα ευρήματα των φρυγικών τάφων.
Αν και ο τάφος του ίδιου του Μίδα δεν έχει ακόμη εντοπιστεί, ο τύμβος Karaagac ενισχύει την εικόνα μιας κοινωνίας με ισχυρές περιφερειακές ελίτ και πολύπλοκες σχέσεις εξουσίας. Είτε πρόκειται για μέλος της βασιλικής οικογένειας είτε για έναν τοπικό άρχοντα με βασιλικές διασυνδέσεις, το εντυπωσιακό αυτό μνημείο αποδεικνύει ότι το βασίλειο του Μίδα εκτεινόταν πολύ πέρα από τη Γόρδιο, τόσο γεωγραφικά όσο και πολιτικά.