Κώστας Σημίτης: Μια πράξη ευθύνης απέναντι στην Ιστορία
Οταν τον Οκτώβρη του 2014 με κάλεσε ο Κώστας Σημίτης να διαδεχθώ τη Μυρσίνη Ζορμπά στη διεύθυνση του πολιτικού του γραφείου εκ παραλλήλου με τη διεύθυνση του Ιδρύματος Σημίτη, γνώριζα εκ προοιμίου ότι κεντρικός στόχος του Ιδρύματος ήταν η ψηφιοποίηση του πολιτικού αρχείου του πρώην πρωθυπουργού. Τον ρώτησα, λοιπόν, ποια είναι η βασική οδηγία του για τη δουλειά μου. «Να το ανοίξεις και να είναι όσο πιο προσβάσιμο γίνεται στο πλαίσιο του νόμου. Θέλω μόνο να αποφύγω περιττές δίκες» μου είπε.
Στα χρόνια που ακολούθησαν κατάλαβα ότι η συντήρηση και ψηφιοποίηση του αρχείου του δεν ήταν μια τυχαία επιλογή για τον Σημίτη. Ηταν το επακόλουθο της πεποίθησής του πως το αρχείο (που «είναι μνήμη») «συμβάλλει στη διατήρηση και την προσβασιμότητα εκείνων των στοιχείων που συμπληρώνουν την εικόνα του παρελθόντος, παρέχοντας έτσι δυνατότητες μιας καλύτερης κατανόησης και ερμηνείας των σύγχρονων εξελίξεων» είπε ο ίδιος σε μια εκδήλωση του Ιδρύματος το 2018.
Το συγκεκριμένο αποτελεί μία μοναδική πηγή τεκμηρίων και πρωτογενών πληροφοριών με αφετηρία τη δεκαετία του ’60, όταν ο δημιουργός του ξεκίνησε την πολιτική του δραστηριότητα. Με άλλα λόγια, χρονικά απλώνεται από την προδικτατορική περίοδο (1964-1967), διατρέχει τα χρόνια της αντίστασης κατά της δικτατορίας (1967-1974), τη Μεταπολίτευση (1974-1981), την υπουργική θητεία (1981-1989 & 1993-1995) και κορυφώνεται στην οκταετία της πρωθυπουργίας του (1996-2004).
Το εύρος του αρχείου εκτείνεται πέραν της δράσης του πρώην πρωθυπουργού περιλαμβάνοντας και τεκμήρια από την ιστορία των γονιών του, Γεωργίου Σημίτη και Φανής Χριστοπούλου, τα οποία χρονολογούνται στις κρίσιμες δεκαετίες του ’30 και του ’40.
Ως προς το περιεχόμενό του, είναι εξαιρετικά πλούσιο και πολυποίκιλο, καθώς περιέχει χειρόγραφες σημειώσεις και κείμενα, δημόσιες ομιλίες, άρθρα και μελέτες, φακέλους προετοιμασίας για βιβλία και δημόσιες παρεμβάσεις, αλληλογραφία, εκθέσεις, δελτία Τύπου, φωτογραφίες και οπτικοακουστικό υλικό.
Το σύνολό του – κάπου 37.000 τεκμήρια, οργανωμένα σε πάνω από 1.200 φακέλους που καλύπτουν πενήντα χρόνια πολιτικής ζωής – αποτυπώνει την πορεία της πολιτικής σκέψης, των ιδεολογικών αναφορών και τη διαδρομή του προβληματισμού του πρώην πρωθυπουργού για τα εθνικά, ευρωπαϊκά και διεθνή θέματα.
Πόλος ιστορικής μνήμης
Το Ιδρυμα Κωνσταντίνου Σημίτη – που είναι ένα Κοινωφελές Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου και συγκροτήθηκε το 2008 – σήμερα λειτουργεί ως ένας ευρύτερος πόλος ιστορικής μνήμης, φιλοξενώντας επίσης τα αρχεία στενών συνεργατών και προσωπικοτήτων, όπως του Νίκου Θέμελη, του Γεωργίου Παπαδημητρίου, του Σωκράτη Κοσμίδη, του Δημήτρη Παπούλια, του Δημήτρη Δαμιανού και του Παναγιώτη Κ. Ιωακειμίδη. Αυτή η συγκέντρωση πηγών δημιουργεί ένα σύνολο πληροφοριών, χρήσιμο για κάθε ιστορικό, πολιτικό επιστήμονα, ερευνητή, που επιδιώκει να εξερευνήσει τη σύγχρονη πολιτική ιστορία.
Ειδικότερα, ένας συστηματικός αναγνώστης του αρχείου θα αποκτήσει πλήρη εικόνα μιας μεθόδου διακυβέρνησης που βασίστηκε στον σχεδιασμό, στον καθορισμό του πλαισίου, την ανάλυση, τον προγραμματισμό και την επιμονή στην εφαρμογή των δεσμεύσεων.
Για τη διευκόλυνση των χρηστών του Διαδικτύου το αρχείο βρίσκεται επίσης στην Europeana (την ευρωπαϊκή ψηφιακή πλατφόρμα πολιτιστικής κληρονομιάς), στο search culture (την εθνική ελληνική ψηφιακή πύλη συγκέντρωσης και αναζήτησης πολιτιστικού περιεχομένου) και στο open archives (την εθνική υποδομή ανοιχτών ψηφιακών αποθετηρίων).
Τέλος, μολονότι κατά νόμο το αρχείο εκλαμβάνεται ως «εθνικός πλούτος» και «μέρος της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς» (Ν. 4610/2019), η ύπαρξη του συγκεκριμένου βασίστηκε αποκλειστικά στις χορηγίες φορέων και ιδιωτών που συμμερίστηκαν τις πεποιθήσεις μας και έδειξαν εμπιστοσύνη στο έργο μας.
Το Ιδρυμα Κωνσταντίνου Σημίτη συνεχίζει τη λειτουργία του κόντρα στις αντιξοότητες, γιατί δημιουργός αρχή του υπήρξε η πεποίθηση πως η διατήρηση της πολιτικής μνήμης αποτελεί μια πράξη ευθύνης απέναντι στην Ιστορία. Και γιατί είναι πάντα επίκαιρη η στέρεη πίστη του ιδρυτή – «πιστεύω», είχε πει ο Κώστας Σημίτης, «στη διαδραστικότητα του παρελθόντος και του παρόντος. Πιστεύω, επίσης, ότι η πληροφόρηση πρέπει να τυγχάνει της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ευρύτητας. Με άλλα λόγια, πιστεύω στη δυναμική ενός αρχείου, δηλαδή στη δύναμη της γνώσης».