«Ο Εγκέλαδος μάς χρωστάει σεισμούς» – Τι συμβαίνει κάτω από τα πόδια μας και ανησυχεί τους επιστήμονες – Η αντίστροφη μέτρηση για 3 περιοχές

Είναι τρεις μεγάλες περιοχές του Ελλαδικού χώρου που χαρακτηρίζονται από υψηλή σεισμικότητα. Όμως έδω και σχεδόν πέντε χρόνια, δεν έδωσαν καμία αφορμή για να τεθούν σε συναγερμό οι επιστήμονες και οι χιλιάδες άνθρωποι που ζουν στα ευρύτερα γεωγραφικά τους όρια.

Ο Κορινθιακός Κόλπος, το Ιόνιο, το Βόρειο Αιγαίο, μοιάζουν να βρίσκονται σε αδράνεια. Και εδώ είναι το παράδοξο. Αυτή η ησυχία είναι που τρομάζει. Η απουσία ενός ισχυρού σεισμού ίσου ή μεγαλύτερου από 6 Ρίχτερ, είναι που ανησυχεί.

Κάτω από τα πόδια μας, λένε, κάτι συμβαίνει. Υπόγειες γεωφυσικές διεργασίες βρίσκονται σε εξέλιξη. Και μάλλον η αντίστροφη μέτρηση έχει αρχίσει.

Όπως το θέτει ο σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος, σχολιάζοντας το εντυπωσιακό φαινόμενο της παρατεταμένης σεισμικής ησυχίας, «ο Εγκέλαδος μας χρωστάει σεισμούς και κάποια στιγμή – χωρίς κανείς να γνωρίζει το πότε ακριβώς – θα αρχίσει να δίνει τα χρωστούμενα».

Σεισμική ησυχία

Παρά την εκδήλωση δύο σεισμών μεγέθους 6,1 ρίχτερ τον περασμένο Μάιο, η χώρα εξακολουθεί, σύμφωνα με τα δεδομένα, να βρίσκεται σε φάση σεισμικής ησυχίας. Τα τελευταία σχεδόν τεσσεράμισι χρόνια εκδηλώθηκαν μόνο δύο σεισμοί αυτού του μεγέθους, όταν κατά μέσο όρο στον ελλαδικό χώρο σημειώνεται τουλάχιστον ένας σεισμός ίσος ή άνω των 6 ρίχτερ κάθε χρόνο.

Ηταν τον Σεπτέμβριο του 2021, όταν στο Αρκαλοχώρι της Κρήτης εκδηλώθηκε σεισμός μεγέθους 6 ρίχτερ, ενώ τον Μάρτιο του ίδιου έτους είχαν προηγηθεί, στο Δαμάσι Τυρνάβου, δύο ακόμη ισχυρές δονήσεις, 6,1 και 6,3 της κλίμακας Ρίχτερ.

Από τότε ξεκίνησε μια περίοδος σεισμικής ύφεσης.

Το 2022, το 2023, το 2024 και το πρώτο μισό του 2025 δεν σημειώθηκε κανένας σεισμός ίσος ή άνω των 6 ρίχτερ. Αυτό άλλαξε όταν τον Μάιο του 2025, σε διάστημα εννέα ημερών, είχαμε δύο σεισμούς μεγέθους 6,1 ρίχτερ στην Ανατολική Κρήτη, ενώ στις 2 Ιουνίου 2025 ακολούθησε σεισμική δόνηση μεγέθους 5,8 ρίχτερ μεταξύ Ρόδου και Τουρκίας.

Ολοι θεώρησαν ότι η περίοδος της σεισμικής ύφεσης είχε τελειώσει. Παρ’ όλ’ αυτά, όπως φάνηκε στη συνέχεια, οι σεισμοί της περασμένης άνοιξης ήταν μια περιορισμένη σεισμική έξαρση, μετά την οποία η «ησυχία» συνεχίστηκε.

«Οπως όλοι γνωρίζουν, ακόμη και εμπειρικά, στη σεισμολογία υπάρχουν περίοδοι σεισμικής ύφεσης και περίοδοι έξαρσης.

Οι περίοδοι ύφεσης είναι πιο μακροχρόνιες, μπορεί να διαρκέσουν στην Ελλάδα από αρκετούς μήνες έως και 1-2 χρόνια. Αντίθετα, οι περίοδοι σεισμικής έξαρσης είναι πιο σύντομες, διαρκούν από έναν έως τρεις μήνες, και χαρακτηρίζονται από τη γένεση δύο ή και τριών πολύ ισχυρών σεισμών άνω των 6 ρίχτερ», εξηγεί ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος.

«Οταν έχουμε περάσει μια τέτοια περιορισμένη φάση έξαρσης και στη συνέχεια μια περίοδο 7-8 μηνών με πολύ χαμηλά μεγέθη, όπως τώρα – άρα περίοδο ύφεσης –, περιμένουμε κάποια στιγμή μεγαλύτερους σεισμούς».

Σύμφωνα με τον Γ. Παπαδόπουλο, οι σεισμοί του περασμένου Μαΐου – Ιουνίου είχαν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. «Αυτό το μικρό διάλειμμα από τη σεισμική ησυχία είχε κάποια πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Εγιναν απανωτά

Ηταν τρεις σεισμοί που έγιναν σχεδόν απανωτά, σε περιορισμένη γεωγραφική έκταση, και ήταν και οι τρεις ενδιάμεσου βάθους. Να υπενθυμίσουμε ότι οι περισσότεροι σεισμοί στην Ελλάδα είναι επιφανειακοί σεισμοί. Αρα, η σεισμική ησυχία γενικά στη χώρα συνεχίζεται, και συνεχίζεται η άπνοια σε επιφανειακούς ισχυρούς σεισμούς».

Αυτό, σύμφωνα με τον διακεκριμένο σεισμολόγο, σημαίνει ότι «σε ζώνες υψηλής σεισμικότητας συσσωρεύεται πλέον σημαντικό ποσό σεισμικής ενέργειας. Στο Ιόνιο, στον Κορινθιακό Κόλπο, στο Βόρειο Αιγαίο έχει περάσει πολύ καιρός χωρίς τέτοιους ισχυρούς επιφανειακούς σεισμούς.

Πιο συγκεκριμένα, αυτές οι ενεργές σεισμικά ζώνες πλησιάζουν τα όριά τους χρονικά για να δώσουν έναν τέτοιο σεισμό. Εκεί πιστεύω ότι υπάρχει μια αντίστροφη μέτρηση». Παρ’ όλ’ αυτά, προσθέτει, «δεν παύει να ισχύει το γενικό δόγμα ότι η αντισεισμική προστασία δεν πρέπει να χαλαρώνει κάπου επειδή περιμένουμε πιθανότερα κάπου αλλού ένα φαινόμενο. Αλλωστε, η έκταση της Ελλάδας δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη, οπότε μπορούμε να δώσουμε την προσοχή μας παντού με την ίδια ένταση».

Στο Αγιον Ορος

Στο μεταξύ, σε εξέλιξη εξακολουθεί να βρίσκεται η σεισμική ακολουθία στο Άγιον Όρος. Η σεισμική δραστηριότητα στην περιοχή ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2024, συνεχίστηκε με πολύ αργούς ρυθμούς ως τον Ιούνιο του 2025, οπότε εκδηλώθηκε δόνηση μεγέθους 5,3 ρίχτερ. Ωστόσο, η ανάλυση της ακολουθίας, που συνεχίζεται, δείχνει να μην έχει ακόμη χαρακτηριστικά μετασεισμών.

Σε κάθε περίπτωση, το 2026 αναμένεται ενδιαφέρον από σεισμολογικής πλευράς…