Θαμμένη κάτω από τον πάγο: Η μυστική στρατιωτική βάση της Γροιλανδίας που προκαλεί παγκόσμια ανησυχία
Επιστήμονες εκπέμπουν σήμα κινδύνου για μια κρυφή απειλή του Ψυχρού Πολέμου που παραμένει θαμμένη κάτω από το στρώμα πάγου που λιώνει με γοργούς ρυθμούς στην Γροιλανδία.
Μια εγκαταλελειμμένη αμερικανική στρατιωτική βάση, γνωστή ως Camp Century, απασχολεί και πάλι, καθώς πιλότος της NASA κατέγραψε με ραντάρ εναέριας σάρωσης εικόνες των υπόγειων δομών της.
Η βάση, που κατασκευάστηκε μυστικά τη δεκαετία του 1950, βρίσκεται περίπου 36 μέτρα κάτω από την επιφάνεια και εκτείνεται σε περιοχή μήκους περίπου 1,1 χιλιομέτρου και πλάτους 0,5 χιλιομέτρου. Κάποτε περιγραφόταν ως μια πλήρης υπόγεια πόλη, με νοσοκομείο, θέατρο, εκκλησία και κατάστημα, ενώ τροφοδοτούνταν από μικρό πυρηνικό αντιδραστήρα.
Καθώς οι ρυθμοί τήξης των πάγων της Γροιλανδίας επιταχύνονται, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι επικίνδυνα απόβλητα που είχαν εγκαταλειφθεί στο σημείο ενδέχεται να απελευθερωθούν στο περιβάλλον. Αυτά τα απόβλητα περιλαμβάνουν χημικούς ρύπους, βιολογικά λύματα, καύσιμα ντίζελ και ραδιενεργά υλικά που κάποτε θεωρούνταν ότι ήταν ασφαλώς σφραγισμένα στον πάγο για πάντα.
«Αυτή η υπόθεση αποδείχθηκε βαθιά λανθασμένη», δήλωσε ο James White, κλιματολόγος του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ. «Η κλιματική αλλαγή πάτησε το γκάζι στο τέρμα», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Η ιστορία του Camp Century και οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι
Το Camp Century κατασκευάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950, με τη γνώση των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Δανίας, βάσει της Συμφωνίας Άμυνας της Γροιλανδίας του 1951. Οι δανικές αρχές συμμετείχαν στον σχεδιασμό και την περιβαλλοντική παρακολούθηση, ενώ ιστορικές αναφορές δείχνουν ότι είχαν εγκρίνει τη διάθεση μέρους των ραδιενεργών αποβλήτων μέσα στον πάγο.
Τότε, οι επιστήμονες πίστευαν ότι το στρώμα πάγου θα κρατούσε για πάντα εγκλωβισμένη κάθε μορφή ρύπανσης. «Η ιδέα ότι τα απόβλητα μπορούν να μείνουν θαμμένα για πάντα κάτω από τον πάγο είναι μη ρεαλιστική», σημείωσε ο White. «Το ζήτημα είναι το πότε θα βγουν στην επιφάνεια – σε εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια. Η κλιματική αλλαγή απλώς επιταχύνει τη διαδικασία».
Νέες γεωπολιτικές εντάσεις στη Γροιλανδία
Ο περιβαλλοντικός κίνδυνος από το Camp Century αποκτά νέα διάσταση, καθώς εντείνονται οι γεωπολιτικές εντάσεις στην Αρκτική. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανανέωσε πρόσφατα τις εκκλήσεις για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας, επικαλούμενος ζητήματα εθνικής ασφάλειας λόγω της αυξημένης ρωσικής και κινεζικής δραστηριότητας στην περιοχή. «Η Γροιλανδία είναι στρατηγικής σημασίας», είπε σε δηλώσεις του.
Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η θαμμένη βάση αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό τύπο απειλής για την ασφάλεια — εκείνον που συνδέεται με τη ρύπανση που προκαλεί η υπερθέρμανση του πλανήτη.
Τοξικά κατάλοιπα και αβέβαιη ευθύνη
Σύμφωνα με διεθνή ομάδα ερευνητών του Ινστιτούτου CIRES του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, το Camp Century περιέχει περίπου 9.200 τόνους φυσικών αποβλήτων, μεταξύ των οποίων εγκαταλελειμμένα κτίρια, σήραγγες και σιδηροδρομικές υποδομές. Στο σημείο υπάρχουν επίσης 200.000 λίτρα πετρελαίου ντίζελ και σημαντικές ποσότητες πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs), τοξικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν ευρέως σε βαφές και ηλεκτρικό εξοπλισμό.
Οι PCBs δεν αποσυντίθενται εύκολα και συνδέονται με καρκινογενέσεις, βλάβες στο ανοσοποιητικό σύστημα και αναπτυξιακές διαταραχές. Η ψυχρή αρκτική ατμόσφαιρα έχει λειτουργήσει ως φυσική «αποθήκη» αυτών των ρύπων επί δεκαετίες, όμως η τήξη των πάγων απειλεί να τους απελευθερώσει ξανά στο περιβάλλον.
Παρότι τα περισσότερα πρώην στρατιωτικά σημεία στην Αρκτική έχουν καθαριστεί, το Camp Century παραμένει ένα από τα πέντε που δεν έχουν απορρυπανθεί. Εκτός από χημικά και βιολογικά απόβλητα, περιέχει και ραδιενεργό υλικό από το σύστημα ψύξης του αντιδραστήρα, με ραδιενέργεια περίπου 1,2 δισεκατομμυρίων μπεκερέλ – ποσότητα μικρή σε σύγκριση με μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα, αλλά ικανή να προκαλέσει πρόσθετο κίνδυνο αν διαρρεύσει.
Ένα νομικό και περιβαλλοντικό αδιέξοδο
Η ευθύνη για τον καθαρισμό της περιοχής παραμένει αμφιλεγόμενη μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας. Αν και τα απόβλητα εγκαταλείφθηκαν από τις αμερικανικές δυνάμεις, η αρχική συμφωνία του 1951 δεν προέβλεπε τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής ούτε την αυξημένη αυτονομία της Γροιλανδίας.
Η συμφωνία προβλέπει ότι η αμερικανική περιουσία στη Γροιλανδία μπορεί να απομακρυνθεί ή να διατεθεί μετά από διαβούλευση με τις δανικές αρχές. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν η Δανία είχε ενημερωθεί πλήρως κατά την απενεργοποίηση του Camp Century, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το εάν τα εγκαταλελειμμένα απόβλητα εξακολουθούν να θεωρούνται νομικά αμερικανική ιδιοκτησία.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι το Camp Century ίσως αποτελέσει ένα από τα πρώτα παραδείγματα όπου η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να πυροδοτήσει διεθνή διαμάχη για ξεχασμένα τοξικά κατάλοιπα — μια προεικόνιση συγκρούσεων που ενδέχεται να πολλαπλασιαστούν παγκοσμίως, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και η τήξη των πάγων αποκαλύπτουν ρύπους που θεωρούνταν για πάντα θαμμένοι.