Između nesuglasica i saradnje: Odnosi opština na severu Kosova i nove

Striktno poštovanje zakona i jednak tretman svih građana, bez obzira na njihovu etničku pripadnost, ključ su saradnje između opština sa srpskom većinom na severu Kosova i Vlade Kosova koju će voditi Samoopredeljenje, ocenjuje za Radio Slobodna Evropa bivši potpredsednik Skupštine opštine Severna Mitrovica, Skender Sadiku.

On izražava nadu da su političari iz Srpske liste i Samoopredeljenja "naučili lekciju", te da će nesuglasice ostaviti po strani zarad dobrobiti svih građana.

Srpska lista, najveća stranka Srba na Kosovu koja ima podršku Beograda, preuzela je početkom decembra prošle godine vlast u opštinama na severu Kosova, iz kojih je samoinicijativno izašla u novembru 2022. godine, u znak protesta protiv odluka Vlade Kosova.

Ta partija je do sada Vladu premijera Aljbina Kurtija (Albin) optuživala za "represiju" nad srpskim stanovništvom zbog sprovođenja pojedinih odluka i gašenja srpskih institucija.

S druge strane, Kurti, čije je Samoopredeljenje odnelo ubedljivu pobedu na nedavno održanim parlamentarnim izborima, ima kritičan stav prema Srpskoj listi i ne želi je kao partnera u svojoj vladi. U javnim nastupima ovu stranku uglavnom opisuje kao "politički instrument" zvaničnog Beograda.

Članovi Pokreta Samoopredeljenje u Centralnoj izbornoj komisiji su tokom 2025. godine i tri puta pokušali da spreče Srpsku listu da učestvuje na izborima.

Kurti je tokom predizborne kampanje za lokalne izbore pozvao srpsku zajednicu da ne veruju "ratno huškačkom urlanju raznih visokih zvaničnika iz Beograda", te naveo da ne prihvata da jedna stranka, odnosno Srpska lista, ima "monopol nad glasovima i predstavljanjem srpske zajednice".

Aleksandar Rapajić iz nevladinog Centra za zastupanje demokratske kulture, sa sedištem u Severnoj Mitrovici, smatra da će u narednom periodu postojati sukob između opština na severu i centralne vlade u Prištini, posebno između lokalnih vlasti i Ministarstva za lokalnu samoupravu.

Srpska lista je ranije najavila da će poništiti određene odluke koje su donosili albanski gradonačelnici u periodu od maja 2023. do oktobra 2025. Tako su sredinom decembra 2025. odbornici u Severnoj Mitrovici, Leposaviću, Zvečanu i Zubinom Potoku izglasali izlazak iz Asocijacije kosovskih opština, ali da bi ta odluka bila važeća, neophodno je da je odobri i nadležno ministarstvo.

Do "nesuglasica" je došlo i 6. januara, uoči pravoslavnog Božića, kada je gradonačelnik Severne Mitrovice Milan Radojević odobrio postavljanje transparenta sa verskim pozdravom "Mir Božiji, Hristos se rodi", što policija Kosova u početku nije dozvolila, uz obrazloženje da je potrebna i dozvola Ministarstva za lokalnu samoupravu. Ipak, nakon nekoliko sati policija je vratila transparent Srpskoj listi, koja ga je potom okačila u centru grada.

'Saradnja nema alternativu'Radio Slobodna Evropa obratio se upitom Srpskoj listi i Vladi Kosova oko međusobne saradnje, ali odgovori nisu stigli.

Iz Evropske unije su, nakon lokalnih izbora u oktobru 2025. godine, za RSE izrazili očekivanje da će novoizabrane opštinske vlasti na severu Kosova, u saradnji sa centralnim institucijama, u narednom periodu "konstruktivno pristupiti rešavanju potreba i zahteva stanovništva kroz institucije i u skladu sa zakonima".

Skender Sadiku navodi da su građani birali svoje predstavnike na lokalnom i centralnom nivou i da oni koji su sada na vlasti to moraju prihvatiti — odnosno da gradonačelnici iz Srpske liste na severu prihvate da će premijer svih građana biti Aljbin Kurti, ali i obrnuto.

On ukazuje da su opštine na severu Kosova naseljene većinskim srpskim stanovništvom, ali da se moraju poštovati i prava nevećinskih zajednica.

Isto važi, kaže Sadiku, i za centralne institucije - Vlada Kosova mora poštovati prava srpske zajednice na celoj teritoriji Kosova.

Sadiku podvlači da se političari moraju usredsrediti na stvarne potrebe građana, napominjući da se poslednjih dana svi suočavaju sa poplavama usled obilnih padavina, što bi trebalo da bude prioritet.

"Ne može jedna mala opština, poput Severne Mitrovice, sama da pomogne ljudima. Moraju se uključiti nadležne agencije i ministarstva. To je demokratija, zakoni se moraju poštovati i na centralnom i na lokalnom nivou", kaže Sadiku.

Zbog toga, dodaje, saradnja centralnih i lokalnih vlasti nema alternativu.

"Delimo istu sudbinu. Sada su svuda poplave, u Severnoj Mitrovici i Srbi i Bošnjaci i Albanci imaju iste probleme. Postoji milion tema koje nas dele, ali i milion muka koje moramo zajedno da prebrodimo. Ne smemo ostaviti inat budućim naraštajima. Izbori su održani i završeni, sada se situacija mora normalizovati", poručuje Sadiku.

Saradnja centralnih i lokalnih vlasti kroz Zajednicu opština sa srpskom većinomAleksandar Rapajić smatra da opštine sa srpskom većinom na severu Kosova ne mogu imati kvalitetnu saradnju sa centralnom vladom, bez obzira na to ko je vodi.

Zbog toga je, kako kaže, neophodno formiranje Zajednice opština sa srpskom većinom, dogovorene u okviru dijaloga Kosova i Srbije o normalizaciji odnosa.

"Formiranjem tog međutela između centralnih i lokalnih vlasti, saradnja bi bila mnogo lakša i bolja", ocenjuje Rapajić.

Zajednica opština sa srpskom većinom trebalo bi Srbima na Kosovu da obezbedi određeni nivo samomenadžiranja.

Statut Zajednice, koji je izradila Evropska unija, predviđa regulisanje položaja srpske zajednice, zaštitu njihovih prava, ali i finansiranje iz Srbije.

Statut precizira da Zajednica neće imati izvršna ovlašćenja i da neće ugroziti nezavisnost i teritorijalni integritet Kosova, a predviđeno je i da dokument bude predmet razmatranja Ustavnog suda Kosova.