Πώς θα εφαρμοστεί ο «κόφτης» των social media: Οι δυσκολίες, οι «παγίδες» και τα «παραθυράκια»

Το μέτρο που ανακοίνωσε χθες ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσαν οι συναρμόδιοι υπουργοί Υγείας Αδωνις Γεωργιάδης, Επικρατείας Ακης Σκέρτσος και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου θα νομοθετηθεί το ερχόμενο καλοκαίρι και θα τεθεί σε εφαρμογή από 1ης Ιανουαρίου 2027.

Πρόκειται για μια από τις πιο παρεμβατικές ψηφιακές πολιτικές που έχει επιχειρηθεί στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, η οποία εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για τα όρια της ψηφιακής ενηλικίωσης και την προστασία των παιδιών από τις επιπτώσεις της υπερέκθεσης στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Οπως ανακοινώθηκε, η απαγόρευση αρχικά θα αφορά κάθε εφαρμογή ή ιστοσελίδα όπου οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και μπορούν να δημοσιεύουν περιεχόμενο που το βλέπουν άλλοι (π.χ. αναρτήσεις, stories, βίντεο, σχόλια, likes, followers). Πρόκειται κυρίως για τις πλατφόρμες Instagram, TikΤok, Facebook και Snapchat.

Από την 1η Ιανουαρίου 2027, οι πλατφόρμες θα χρειαστεί να προχωρήσουν σε «επανεπαλήθευση» ηλικίας (re-verification) όλων των λογαριασμών στην Ελλάδα, ώστε λογαριασμοί με δηλωμένη ηλικία διαφορετική της πραγματικής και κάτω των 15 χρόνων να αποκλειστούν.

Στην πράξη, την κύρια ευθύνη εφαρμογής της απαγόρευσης θα την έχουν οι ίδιες οι πλατφόρμες και το κράτος θα εποπτεύει αν συμμορφώνονται. Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) ως «Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών», μαζί με το ΕΣΡ και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, θα κινούν τις προβλεπόμενες διαδικασίες σε περιπτώσεις παραβάσεων – καταγγελιών για πιθανές παραβιάσεις.

Κάθε υπόθεση θα διαβιβάζεται στην αρμόδια Αρχή της χώρας όπου είναι εγκατεστημένη η πλατφόρμα (π.χ. Φινλανδία) ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA).

Οι κυρώσεις

Εφόσον επιβεβαιωθεί παραβίαση, θα επιβάλλονται κυρώσεις, όπως:

• Πρόστιμο έως το 6% του παγκόσμιου τζίρου της πλατφόρμας.
• Ημερήσια πρόστιμα μέχρι συμμόρφωσης.
• Περιορισμοί λειτουργίας.
• Παράλληλα πρόστιμα GDPR, αν παραβιάζονται προσωπικά δεδομένα.

«Ο έλεγχος της ηλικίας δεν θα λειτουργεί όπως στην Αυστραλία, που μεταθέτει στις πλατφόρμες την ευθύνη πιστοποίησης της ηλικίας. Εμείς προτείνουμε να χρησιμοποιηθούν οι αξιόπιστοι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί επαλήθευσης ηλικίας, το Gov.gr Wallet και το KidsWallet. Είμαστε οι πρώτοι που τους χρησιμοποιούμε και προτείνουμε να γίνει υποχρεωτικό», τόνισε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου.

Οι ελληνικοί μηχανισμοί επαλήθευσης της ηλικίας, όπως υπογραμμίστηκε από τον υπουργό Επικρατείας Ακη Σκέρτσο, πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως:

• Χρήση αξιόπιστων και ακριβών τεχνικών.
• Αποτελεσματική λειτουργία σε πραγματικές συνθήκες.
• Δυσκολία παράκαμψης.
• Προσβασιμότητα για όλους τους χρήστες.
• Μη παραβίαση των δικαιωμάτων των χρηστών.
• Αποφυγή χρήσης προσωπικών δεδομένων που δεν είναι απολύτως απαραίτητα.

Ο Πρωθυπουργός περιέγραψε την απαγόρευση ως «δύσκολη αλλά απαραίτητη επιλογή», επικαλούμενος επιστημονικά δεδομένα για τις επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης των social media στα παιδιά: άγχος, διαταραχές ύπνου κ.λπ.

Την ίδια στιγμή, χθεσινή επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προτείνει πανευρωπαϊκή «ψηφιακή ηλικία ενηλικίωσης» τα 15 έτη και υποχρεωτική επαλήθευσή της για όλους τους χρήστες των social media.

Οι βασικές αδυναμίες

• «Τεχνολογική αυταπάτη»: Η βασική ένσταση για το μέτρο είναι ότι τα παιδιά μπορούν εύκολα να παρακάμψουν τους περιορισμούς, π.χ. μέσω δικτύων VPN (αποκρύπτουν την IP διεύθυνση, προστατεύουν απόρρητο και ανωνυμία και επιτρέπουν την παράκαμψη γεωγραφικών περιορισμών περιεχομένου), χρήσης λογαριασμών τρίτων κ.λπ.
• Ελλιπής έλεγχος πλατφορμών: Ακόμη και με την Ευρωπαϊκή Ενωση και τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), η επιβολή κυρώσεων θα είναι μια σύνθετη και χρονοβόρα διαδικασία.
• Μετατόπιση σε άλλες πλατφόρμες: Υπάρχει ο κίνδυνος τα παιδιά να μετακινηθούν σε λιγότερο ελεγχόμενες πλατφόρμες εκτός ΕΕ ή προς «σκοτεινότερα» τμήματα του Διαδικτύου. Επίσης, «μηχανές αναζήτησης», εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, online παιχνίδια με δυνατότητα chat και νέες πλατφόρμες που δεν θα έχουν ρυθμιστεί, θα αποτελέσουν τις «κερκόπορτες» της όποιας απαγόρευσης.