Η άνοδος της μυθοπλασίας, η πτώση της τηλεόρασης

Τη θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο χάρτη της ψυχαγωγίας αναδεικνύει η νέα έρευνα «Key Trends 2026» του Ευρωπαϊκού Οπτικοακουστικού Παρατηρητηρίου που δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία του οργανισμού που αποτελεί όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης, ο ευρωπαϊκός οπτικοακουστικός τομέας απέφερε έσοδα ύψους 142 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2024.

Πάνω από το ήμισυ αυτού του ποσού, τα 72 δισεκατομμύρια, προήλθε από τις δαπάνες των Ευρωπαίων για συνδρομές σε υπηρεσίες streaming και τηλεοπτικές πλατφόρμες, αγορά εισιτηρίων για τον κινηματογράφο κι ενοικίαση ταινιών και σειρών κατ’ οίκον, καθιστώντας τη δραστηριότητα αυτή κρίσιμο μοχλό ανάπτυξης του συγκεκριμένου τομέα. Ακόμα, 38 δισεκατομμύρια, ήτοι το 27% των συνολικών εσόδων, προήλθαν από τη διαφήμιση, ενώ άλλα 32 δισεκατομμύρια, περίπου το 22%, από τη χρηματοδότηση των δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών.

Το σινεμά

Στον απόηχο της πανδημίας που έδρασε καταλυτικά στην κατακόρυφη αύξηση της ζήτησης περιεχομένου, η κινηματογραφική παραγωγή στη Γηραιά Ηπειρο συνέχισε να μεγαλώνει για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά. Μέσα στο 2024 γυρίστηκαν 2.523 ταινίες μεγάλου μήκους σε 36 εθνικές αγορές εντός των ευρωπαϊκών συνόρων, για τις οποίες υπήρξαν διαθέσιμα στοιχεία, καταγράφοντας την υψηλότερη παραγωγική δραστηριότητα στην ιστορία του χώρου. Οι 1.570 ταινίες εξ αυτών ήταν προϊόντα μυθοπλασίας και οι 953 ντοκιμαντέρ. Η έκρηξη στις παραγωγές οδηγείται από τη μεγάλη δραστηριότητα που παρατηρήθηκε κυρίως στην Τουρκία, με 76 περισσότερους τίτλους σε σχέση με το 2023, ακολουθούμενη από την Ισπανία με 18, την Πολωνία με 15, την Τσεχία με 13 και το Βέλγιο με 12. Στον αντίποδα, οι χώρες με τη μικρότερη παραγωγή ήταν η Σουηδία με 21 λιγότερες ταινίες, η Γερμανία με 12 και η Αυστρία με 10. Η Ιταλία διατήρησε τη θέση της ως κορυφαία χώρα παραγωγός με 350 ταινίες, ενώ την τριάδα συμπλήρωσαν η Ισπανία και η Γαλλία με 324 και 231 ταινίες αντίστοιχα.

Η τηλεόραση

Την ίδια ώρα, η τηλεοπτική παραγωγή κινήθηκε αντίστροφα, σημειώνοντας πτώση για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Το 2024 καταγράφηκε μείωση 5% στον αριθμό των σειρών που γυρίστηκαν στην ήπειρό μας, ενώ ταυτόχρονα παρατηρήθηκε συρρίκνωση τόσο στα επεισόδια που αποτελούν κάθε σεζόν όσο και στη διάρκειά τους. Κατά μέσο όρο στην Ευρώπη παράγονται κάθε χρόνο πάνω από 1.200 τίτλοι σειρών που αντιστοιχούν σε 23.000 επεισόδια και 14.000 τηλεοπτικές ώρες. Τα μικρότερα φορμάτ δείχνουν πλέον να επιβάλλονται στην καθημερινότητα της μικρής οθόνης, με τις σειρές με την υψηλότερη ποιότητα στο περιεχόμενό τους να περιλαμβάνουν 3 έως 13 επεισόδια. Κόντρα στη νόρμα αυτή πηγαίνει η Ελλάδα, η οποία επιμένει να επενδύει σε σειρές άνω των 52 επεισοδίων. Η χώρα μας μαζί με την Πολωνία αποτελούν τους ηγέτες στην παραγωγή σειρών με δεκάδες επεισόδια, που διαρκούν μάλιστα πολλές σεζόν.

Το streaming

Παρά τη ζωηρή κίνηση της κινηματογραφικής βιομηχανίας στην Ευρώπη, το ενδιαφέρον του κοινού για τις ταινίες δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Οπως καταγράφει η έκθεση, οι Ευρωπαίοι αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους όταν κάνουν streaming, παρακολουθώντας σειρές κι όχι φιλμ. Συγκεκριμένα, περνούν το 78% του χρόνου τους απολαμβάνοντας τις περιπέτειες των αγαπημένων τους τηλεοπτικών χαρακτήρων, αφήνοντας το 22% για τους κινηματογραφικούς χαρακτήρες. Το φαινόμενο αυτό δείχνει ότι η αφήγηση σε επεισόδια έχει καταστεί η κυρίαρχη μορφή στην οικονομία του streaming. Η μεταστροφή αυτή προς τις σειρές εξηγείται σε μεγάλο βαθμό κι από την υψηλή ποιότητα των παραγόμενων τηλεοπτικών προϊόντων. Σε αυτό, έχουν βάλει για τα καλά το χέρι τους οι διεθνείς πλατφόρμες ροής που αύξησαν ραγδαία τις επενδύσεις τους σε πρωτότυπο ευρωπαϊκό περιεχόμενο. Από το 8% του 2020, η συμβολή τους στη χρηματοδότηση σειρών έφτασε στο 24% το 2024, γεγονός που αντανακλά τόσο τα ρυθμιστικά κίνητρα όσο και την αυξανόμενη ζήτηση για τοπικές ιστορίες στη διεθνοποιημένη αγορά τoυ streaming.

Η τηλεθέαση

Η μεγάλη στροφή των Ευρωπαίων προς τις πλατφόρμες ροής άφησε το αποτύπωμά της στη γραμμική τηλεόραση που καταγράφει πια μεγάλη μείωση στον χρόνο τηλεθέασης. Μετά την πρόσκαιρη αναχαίτιση του φαινομένου την περίοδο του κορωνοϊού, πλέον ο μέσος ημερήσιος χρόνος τηλεθέασης μειώνεται κατά 4% το έτος, φτάνοντας το 2024 τις 3 ώρες και 14 λεπτά. Οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί προσπαθούν να κερδίσουν το χαμένο έδαφος προωθώντας τις on demand υπηρεσίες τους. Οι δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις πετυχαίνουν έτσι να πλασάρονται στην τριάδα των οργανισμών με τα μεγαλύτερα μερίδια τηλεθέασης σε κάθε χώρα. Εξαίρεση, βέβαια, αποτελεί η Ελλάδα αφού η ΕΡΤ βρίσκεται πιο χαμηλά σε σχέση με τους υπόλοιπους ιδιωτικούς σταθμούς. Δεν αποτελεί, βέβαια, τη μοναδική τέτοια περίπτωση αφού το ίδιο ισχύει επίσης στη Γεωργία, τη Λιθουανία, τη Μολδαβία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ουκρανία.

Οι όμιλοι

Παρά τη δυναμική ανάπτυξη του οπτικοακουστικού μας τομέα, οι ευρωπαϊκοί όμιλοι που δραστηριοποιούνται σε αυτόν με βάση τα κέρδη τους αντιπροσωπεύουν ένα συγκριτικά μικρό μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς, το οποίο ανέρχεται στο 12%. Αντίθετα από τους ομολόγους τους σε Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα, τους συγκεκριμένους παίκτες της ευρωπαϊκής αγοράς αποτελούν παραδοσιακοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς, διανομείς ταινιών ή σειρών και ιδιοκτήτες αιθουσών. Δεν λείπουν βέβαια και οι εξαιρέσεις σε αυτόν τον κανόνα, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το Spotify, που είναι η μεγαλύτερη εταιρεία ψυχαγωγίας με έδρα την Ευρώπη και δραστηριοποιείται στο streaming μουσικής, και την εταιρεία βιντεοπαιχνιδιών Ubisoft. Ολοι αυτοί απέναντί τους βρίσκουν αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς που έχουν για τα καλά πλασαριστεί στις ευρωπαϊκές αγορές και πλέον δείχνουν να μονοπωλούν το ενδιαφέρον των καταναλωτών. Ο όμιλος Comcast, με πολιορκητικό κριό το δίκτυο Sky που έχει εδραιωθεί στην Ευρώπη, είναι εκείνος με τα περισσότερα έσοδα στη Γηραιά Ηπειρο το 2024. Μαζί με τις πλατφόρμες streaming Netflix και YouTube αποτελούν την κορυφαία τριάδα, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 20% των συνολικών λειτουργικών εσόδων του κλάδου.