Artemis II: Τι θα προσπαθήσουν να καταγράψουν απόψε στην σκοτεινή πλευρά της Σελήνης οι αστροναύτες
Από τις 21.45 απόψε και μέχρι τις 04.40 τα ξημερώματα της Τρίτης, ώρα Ελλάδας, οι αστροναύτες της αποστολής Artemis II της NASA αναμένεται ότι θα περάσουν στη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης.
Στο κέντρο ελέγχου της αποστολής στο Διαστημικό Κέντρο Τζόνσον, στο Χιούστον, η προσοχή όλων στρέφεται σε αυτό το ιστορικό flyby. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον δείχνουν οι σεληνιακοί επιστήμονες, καθώς η αθέατη πλευρά της Σελήνης διαφέρει αισθητά από εκείνη που βλέπει προς τη Γη: διαθέτει παχύτερο φλοιό, πολύ περισσότερους κρατήρες πρόσκρουσης και ελάχιστες από τις εκτεταμένες πεδιάδες παγωμένης λάβας που χαρακτηρίζουν την ορατή πλευρά.
Με βάση την τρέχουσα τροχιά της κάψουλας Orion, οι επιστήμονες της Artemis II στο Χιούστον ανανεώνουν συνεχώς τις προβλέψεις τους για το τι θα μπορέσει να παρατηρήσει το πλήρωμα.
Οι συνθήκες φωτισμού, δυστυχώς, δεν είναι ιδανικές. Η Σελήνη και ο Ήλιος βρίσκονται σε μια γεωμετρία τέτοια ώστε μόνο το 20% της σκοτεινής πλευράς θα φωτίζεται όταν οι αστροναύτες περάσουν από εκεί.
Αυτό είναι λίγο απογοητευτικό για τους επιστήμονες, που ήλπιζαν να είναι ορατή μια ευρύτερη περιοχή. Ωστόσο, παραμένουν ενθουσιασμένοι που οι αστροναύτες θα δουν γεωλογικά χαρακτηριστικά στο φωτισμένο τμήμα της αθέατης πλευράς της Σελήνης και έδωσαν στο Nature μια πρώτη γεύση από αυτά.
NASA astronaut and Artemis II mission specialist Christina Koch peers out of one of the Orion spacecraft’s main cabin windows, looking back at Earth, as the crew travels towards the Moon April 2, 2024. NASA/Handout via REUTERS. THIS IMAGE HAS BEEN SUPPLIED BY A THIRD PARTY
Ένας χαμός από κρατήρες
Στην κορυφή της λίστας πολλών ερευνητών βρίσκεται η λεκάνη Orientale, μια γιγαντιαία λεκάνη πρόσκρουσης διαμέτρου 930 χιλιομέτρων στο νότιο ημισφαίριο της Σελήνης. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη και νεότερη από τις λεκάνες που σχηματίστηκαν κατά την περίοδο του λεγόμενου Ύστερου Βαριού Βομβαρδισμού, μιας παρατεταμένης καταιγίδας αστεροειδών που ξεκίνησε πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια. Οι τρεις ομόκεντροι δακτύλιοί της εκτιμάται ότι δημιουργήθηκαν όταν ένας τεράστιος αστεροειδής έπληξε τη Σελήνη, εξαερώνοντας υλικό που εκτοξεύθηκε προς τα έξω σαν παλιρροϊκό κύμα και προκάλεσε την κατάρρευση του φλοιού της Σελήνης γύρω από το σημείο πρόσκρουσης.
Η Orientale «έχει μεγάλη σημασία για την κατανόηση της δημιουργίας κρατήρων πρόσκρουσης σε όλο το ηλιακό σύστημα», λέει η Κέλσι Γιανγκ, επικεφαλής επιστήμονας της Artemis II για τη Σελήνη.
Επειδή είναι τόσο μεγάλη και λεπτομερής, οι επιστήμονες τη χρησιμοποιούν ως πρότυπο για να κατανοήσουν πώς σχηματίζονται οι λεκάνες πρόσκρουσης σε άλλους πλανήτες. Αν και έχει ήδη απεικονιστεί από ρομποτικά σκάφη, η πλήρης όψη της δεν έχει ουσιαστικά παρατηρηθεί ποτέ από ανθρώπινα μάτια.
Εικόνα του κρατήρα Ohm που ελήφθη από το σκάφος Lunar Orbiter 5 το 1967
Κατά τη διάρκεια του flyby θα φωτίζονται επίσης και άλλοι κρατήρες που δεν έχουν παρατηρηθεί έως τώρα οπτικά υπό ηλιακό φως, όπως ο κρατήρας Ohm, διαμέτρου 64 χιλιομέτρων, με μία κεντρική κορυφή που υψώνεται πάνω από ροές λάβας στο δάπεδό του, αλλά και ο κρατήρας Pierazzo, διαμέτρου 9 χιλιομέτρων.
Οι αστροναύτες θα προσπαθήσουν να εντοπίσουν ανεπαίσθητες μεταβολές στο χρώμα και τη φωτεινότητα της επιφάνειας, αλλά και να παρατηρήσουν πώς η μεταβαλλόμενη γωνία του ηλιακού φωτός αλλάζει την αντίληψη της σεληνιακής τοπογραφίας. Σύμφωνα με τους επιστήμονες της αποστολής, αυτή η άμεση ανθρώπινη παρατήρηση μπορεί να προσθέσει νέα στοιχεία στις λεπτομερείς φωτογραφίες που έχουν ήδη συγκεντρώσει τα τροχιακά σκάφη.
Artemis II NASA astronauts Reid Wiseman and Christina Koch wave to family before boarding the astronaut van for their drive to launch pad 39B at the Kennedy Space Center in Cape Canaveral, Florida, U.S. April 1, 2026. REUTERS/Steve Nesius
Κάμερες σε ετοιμότητα
Το πλήρωμα της Artemis II θα δει επίσης τη Γη να δύει και να ανατέλλει πάνω από τον σεληνιακό ορίζοντα, σε μια επανάληψη της ιστορικής εικόνας «Earthrise» που κατέγραψαν για πρώτη φορά οι αστροναύτες της αποστολής Apollo 8 το 1968.
Οι αστροναύτες της Artemis II Τζέρεμι Χάνσεν (με τη φωτογραφική μηχανή) και Ριντ Γουάιζμαν ενώ εξασκούνται στη φωτογράφιση της Σελήνης στο Διαστημικό Κέντρο Τζόνσον στο Χιούστον
Για σχεδόν μία ώρα, καθώς η Orion θα περνά από τη μακρινή πλευρά, οι αστροναύτες θα μπορούν να παρακολουθήσουν και μια ηλιακή έκλειψη, όταν η Σελήνη θα κρύψει τον Ήλιο. Τότε θα παρατηρήσουν και θα φωτογραφίσουν το ηλιακό στέμμα, ενώ θα αναζητήσουν και τυχόν φωτεινές λάμψεις στην επιφάνεια της Σελήνης από πρόσκρουση μετεωριτών.
Όλες αυτές οι εικόνες θα καταγραφούν με τρεις φωτογραφικές μηχανές Nikon, μία εκ των οποίων διαθέτει τηλεφακό ζουμ έως 400 mm. Οι αστροναύτες έχουν μαζί τους και iPhone για πιο ανεπίσημες λήψεις.
Στο κοντινότερο σημείο προσέγγισης, το Orion θα βρίσκεται περίπου 6.600 χιλιόμετρα πάνω από τη σεληνιακή επιφάνεια, με τη Σελήνη να φαίνεται περίπου όσο μια μπάλα μπάσκετ όταν κάποιος την κρατά με τεντωμένο χέρι.