Το κινητό σου έχει γενέθλια
Ηταν 3 Απριλίου του 1973. Να φανταστούμε τον κόσμο μας εκείνη την εποχή; Δεν υπήρχε Διαδίκτυο. Τα κομπιούτερ ήταν κάτι θηριώδη σε μέγεθος μηχανήματα, «κρυμμένα» σε κρατικά κέντρα πληροφοριών και πολυεθνικές επιχειρήσεις. Δεν υπήρχαν, τουλάχιστον στην Ελλάδα, ΑΤΜ· για 100 δραχμές έπρεπε να ξεροσταλιάσεις στην ουρά της τράπεζας. Στη χώρα μας μόλις είχε αρχίσει να κυκλοφορεί η πρώτη πιστωτική κάρτα, η περίφημη Εθνοκάρτα. (Θυμάμαι ακόμη το τζινγκλάκι στην τηλεοπτική διαφήμιση: «Διάλεξε και όλα πάρ’ τα, δείξε μόνο Εθνοκάρτα».) Τα Χριστούγεννα, τα πιτσιρίκια φωτογραφίζονταν με τον Αγιο Βασίλη του Μινιόν.
Είχαμε χούντα, το Πολυτεχνείο δεν είχε γίνει ακόμη, εξέπεμπαν δύο μόνο κανάλια, κρατικά αμφότερα, που ολοκλήρωναν το πρόγραμμά τους πριν από τα μεσάνυχτα. Κι αν είναι να αναφέρουμε μια νουβοτέ της εποχής, θα ήταν η μηχανή Polaroid που εμφάνιζε τις φωτογραφίες στο τσακ μπαμ, με απόκλιση, βέβαια, στα χρώματα τουλάχιστον 15 αποχρώσεις από την πραγματική. Οχι, το φαξ δεν είχε εμφανιστεί ακόμη. Τέλεξ και πολύ μας ήταν (και οι νεότεροι ας ψάξουν να μάθουν τι ήταν αυτά τα μηχανήματα του διαβόλου).
Εκείνη την ημέρα, λοιπόν, ένας 45χρονος μηχανικός ονόματι Μάρτιν Κούπερ, διευθυντής ανάπτυξης στη Motorola, στάθηκε στην 6η Λεωφόρο στο Μανχάταν και, εν μέσω δημοσιογράφων και φωτορεπόρτερ, έκανε την πρώτη κλήση στην ιστορία της ανθρωπότητας από κινητό τηλέφωνο. Μια συσκευή που είχε μήκος 25 εκατοστά (χωρίς την κεραία που ήταν απαραίτητη) και βάρος περισσότερο από ένα κιλό, η μπαταρία του κρατούσε 30 λεπτά και επαναφορτιζόταν σε 10 ώρες. Πού τηλεφώνησε; Στον Τζόελ Ενγκελ που είχε την αντίστοιχη θέση στην ανταγωνιστική εταιρεία Bell Labs. Μεταξύ τους υπήρχε ένας δημιουργικός ανταγωνισμός για το ποιος θα ανακαλύψει το πρώτο κινητό τηλέφωνο, αφού ήταν κοινή διαπίστωσή τους ότι οι άνθρωποι, λόγω εξάρτησής τους από το τηλέφωνο, περνούσαν πολλές ώρες στο σπίτι και το ότι, πλέον, θα μπορούσαν να τηλεφωνούν και από το αυτοκίνητο δεν θα άλλαζε κάτι. Απλώς, θα περνούσαν πολλές ώρες στο αυτοκίνητο.
«Σου μιλάω από ένα κινητό τηλέφωνο» είπε εκείνη την ημέρα ο Κούπερ στον Ενγκελ. «Ενα πραγματικό, φορητό, κινητό τηλέφωνο. Είναι απίστευτο να μιλάς με ένα τηλέφωνο χωρίς καλώδιο. Είναι σαν να μιλάς με το μέλλον». Και, όντως, μιλούσε με ένα μέλλον που ούτε ο ίδιος μπορούσε να φανταστεί, αφού πιστεύω ότι η «επανάσταση» των Κούπερ και Ενγκελ (αξίζει και μια αναφορά στον δεύτερο διότι θα μπορούσε να ήταν πρώτος), ως προς την καθημερινότητά μας, έφερε πολύ μεγαλύτερες και πιο καθοριστικές αλλαγές στον κόσμο από την επανάσταση των Μαρξ και Ενγκελς.
Τίποτα δεν είναι πια ίδιο
Δεν θα απαριθμήσω πόσες συσκευές έχει αντικαταστήσει μέχρι σήμερα η εφεύρεση του Κούπερ διότι, σίγουρα, θα ξεχάσω πολλές. Απλώς να πω ότι το πιθανότερο είναι πως οι περισσότεροι που διαβάζετε αυτό το κείμενο το διαβάζετε από την οθόνη ενός κινητού. Και έχω την εντύπωση ότι η ιστορία της ανθρωπότητας χωρίζεται σε εποχή προ και μετά κινητού. Και όχι μόνο λόγω κοσμογονικής αλλαγής στην επικοινωνία. Ούτε το Διαδίκτυο ούτε τα σόσιαλ μίντια θα είχαν τέτοια επιδραστικότητα αν δεν ήταν εύκολα προσβάσιμα από το τηλέφωνο. Δεν θα υπήρχε η «φυλή» των ινφλουένσερ. Η πολιτική θα ήταν αλλιώς χωρίς τα τρολ και τα βίντεο των πολιτικών στο TikTok. Η τεχνητή νοημοσύνη θα αφορούσε λιγότερους. Δε θα είχαμε την απάντηση για όλα στο χέρι μας. Κι ας μη φανταστούμε καλύτερα πώς θα ήταν η λογοτεχνία και η δραματουργία αν το κινητό είχε εφευρεθεί πριν από δύο αιώνες. Φανταζόμαστε την Αννα Καρένινα και τον Βρόνσκι να μιλάνε με το τελευταίο μοντέλο smartphone;
Ωστόσο ο Κούπερ, στα 98 του σήμερα, δεν είναι και τόσο υπερήφανος για την έφευρεσή του λόγω της εξάρτησης που προκαλεί. Ο ίδιος, πάντως, επικοινωνεί αποκλειστικά από σταθερό τηλέφωνο.