Σε τροχιά οι νανοδορυφόροι made in Greece
Τέσσερις νανοδορυφόροι από ελληνικά πανεπιστήμια ταξιδεύουν από την Τρίτη στο Διάστημα, μετά τις επιτυχημένες εκτοξεύσεις τους. Ο λόγος για τους 3 νανοδορυφόρους ERMIS που κατασκευάστηκαν στο Τμήμα Αεροδιαστημικής του ΕΚΠΑ και τον Νανοδορυφόρο Οπτικών Επικοινωνιών PeakSat, που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από προπτυχιακούς φοιτητές του ΑΠΘ.
Οι ERMIS 1, 2 και 3, με βάρος περίπου 10 κιλά ο καθένας, εκτοξευθήκαν σε τροχιά 500 χλμ. από τη βάση Βάντενμπεργκ στην Καλιφόρνια, με τον πύραυλο Falcon-9 της SpaceX. Για την κατασκευή τους χρειάστηκαν περίπου 18 μήνες και εργάστηκαν 47 επιστήμονες, καθηγητές, ερευνητές, μηχανικοί από το ΕΚΠΑ (συγκεκριμένα από τα Τμήματα Αεροδυναμικής, Πληροφορικής και Φυσικής), τα Πανεπιστήμια Πατρών και Αιγαίου, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και η εταιρεία OQ Technology.
Το πρόγραμμα ΕΡΜΗΣ (ERMIS – Hellenic Cubesat Demonstration Mission) αποτελεί το πρώτο μέρος του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων με προϋπολογισμό 200 εκατ. ευρώ και χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης (RRF – EU Next Generation EU). Το έργο συντονίζει το νεοσύστατο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (www.aerospace.uoa.gr) με πρόεδρο τον καθηγητή Αεροδιαστημικής Βάιο Λάππα.
Στόχος του είναι να πιστοποιήσει νέες, καινοτόμες διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές, όπως οι επικοινωνίες 5G για το Διαδίκτυο των Πραγμάτων (IoT), δορυφορικές τηλεπικοινωνίες και η παρατήρηση της Γης με υπερφασματική κάμερα. Τη διαστημική αποστολή ERMIS επιβλέπει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ΕΟΔ) / European Space Agency με την υποστήριξη του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Φτιαγμένος από φοιτητές
Με πύραυλο Falcon-9 της SpaceX, εκτοξεύτηκε επίσης την ίδια μέρα ο πρώτος νανοδορυφόρος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, με την ονομασία PeakSat στο πλαίσιο της αποστολής Transporter-16.
Η αποστολή επικεντρώνεται στην επίδειξη καινοτόμων τεχνολογιών οπτικών επικοινωνιών μέσω laser σε χαμηλή γήινη τροχιά (LEO). Ο PeakSat σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από προπτυχιακούς φοιτητές και συγκεκριμένα από τη φοιτητική ομάδα SpaceDot, υπό την επιστημονική εποπτεία των Εργαστηρίων Ηλεκτρονικής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) και Θεωρητικής Μηχανικής και Αστροδυναμικής του Τμήματος Φυσικής.
Σχεδιάστηκε και συναρμολογήθηκε σε εγκαταστάσεις που παραχωρήθηκαν από συνεργαζόμενα Εργαστήρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, με τη συμβολή των Εργαστηρίων Κατασκευής Ανιχνευτών Στοιχειωδών Σωματιδίων ATLAS και Νανοτεχνολογίας LTFN του Τμήματος Φυσικής του Αριστοτελείου και Ηλεκτροτεχνικών Υλικών του Τμήματος ΗΜΜΥ, καθώς και του Εργαστηρίου Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.
Νέες προκλήσεις
Ποιες ήταν οι σκέψεις σας παρακολουθώντας την εκτόξευση του PeakSat, ρωτήσαμε τον εκπρόσωπο της φοιτητικής ομάδας SpaceDot, Παναγιώτη Βαμβακά. «Ηταν μια μεγάλη στιγμή για την ομάδα» λέει στα «ΝΕΑ».
«Ουσιαστικά αυτό περιμέναμε. Ταυτόχρονα, για εμάς σηματοδοτεί ένα νέο ξεκίνημα, πάμε σε νέες προκλήσεις. Αισθάνομαι τόσο πολλά που είναι δύσκολο να τα περιγράψω. Σίγουρα μεγάλη χαρά και αγωνία». Η ομάδα τους αποτελείται από περίπου 40 άτομα – όλοι είναι προπτυχακοί φοιτητές με μόνη εξαίρεση τον ίδιο που ξεκίνησε μεν ως προπτυχιακός, στην πορεία πήρε το πτυχίο του και τώρα κάνει το μεταπτυχιακό του στο ΑΠΘ.
Οι 20 από αυτούς εργάστηκαν στο συγκεκριμένο project. Μια ομάδα ανέλαβε το αρχικό κομμάτι, τον σχεδιασμό, και άλλα περίπου 10 άτομα ήταν υπεύθυνα για τη συναρμολόγηση, την πιστοποίηση του δορυφόρου και την ενσωμάτωση στον πύραυλο. Ηταν μια διαδικασία που κράτησε πάνω από δύο χρόνια: ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2023 και στις 26 Νοεμβρίου 2025 ήταν έτοιμος και παραδόθηκε προς εκτόξευση.
Ο PeakSat είναι μικρός σε μέγεθος 30x10x10 cm – όταν θέλουμε να τον εξηγήσουμε πολύ απλά λέμε ότι είναι στο μέγεθος ενός κουτιού παπουτσιών», λέει ο Π. Βαμβακάς. Οπως εξηγεί, βασικός στόχος της αποστολής είναι η επίτευξη οπτικής επικοινωνίας μεταξύ του δορυφόρου και επίγειων σταθμών στην Ελλάδα, με επίκεντρο τον οπτικό σταθμό στον Χολομώντα Χαλκιδικής που αναπτύσσει το ΑΠΘ. Μέσω αυτής της τεχνολογίας, αναμένεται να επιτευχθεί μετάδοση δεδομένων με ταχύτητες που φτάνουν έως και τα 100 Mbps.
Επιστημονικοί υπεύθυνοι του έργου είναι ο καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Αλκιβιάδης Χατζόπουλος και ο καθηγητής του Τμήματος Φυσικής Κλεομένης Τσιγάνης. Το έργο εντάσσεται στο εθνικό πρόγραμμα «Greek CubeSats In-Orbit Validation Projects» και χρηματοδοτείται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, με τη στήριξη του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και τον συντονισμό του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ΕΟΔ).