Ματέο Νούτσι: «Να πάψουμε να βλέπουμε τους αρχαίους σαν μη αμφισβητήσιμες αυθεντίες»

Βρεθήκαμε στον γνώριμο χώρο της Τεχνόπολης στο Γκάζι για τη δεύτερη ημέρα του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας και είδαμε τα πρόσωπα της πόλης ανάμεσα στις σελίδες.

Παρακολουθήσαμε την συνομιλία του Ματέο Νούτσι με τον καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ Δημήτρη Πλάντζο. Ο Ρωμαίος Ματέο Νούτσι σπούδασε Αρχαία Φιλοσοφία και έχει γράψει δοκίμια για τον Εμπεδοκλή, τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, ενώ «ειδικεύεται» στην αρχαιόθεμη λογοτεχνία. Ο φιλοσοφικός μύθος μέσα στην ιστορία.

«Υπάρχει μια παρεξήγηση», αναφέρει ο Νούτσι, «όταν το κλασικό χρησιμοποιείται για μια ομογενοποιημένη εθνική ταυτότητα. Οι ταυτότητες σήμερα είναι πληθυντικές. Η πρόκληση είναι να δούμε στην αρχαιότητα όχι το μνημείο, αλλά την κριτική σκέψη». Αναφερόμενος με θαυμασμό στα ομηρικά έπη, έφερε ως παράδειγμα την «Ιλιάδα». Μας παρέπεμψε το βιβλίο του «Τα δάκρυα των ηρώων» (μτφ. Μαρία Φραγκούλη, εκδ. Καστανιώτης) και στάθηκε στη συνάντηση του Αχιλλέα με τον Πρίαμο: «Ο Ομηρος υποστηρίζει οράματα. Μετά τον θάνατο του Εκτορα, ο Αχιλλέας στέκεται μπροστά στον γέροντα βασιλιά και δεν τον μισεί. Σέβεται τον πόνο του. Ο Πρίαμος είναι μπροστά στα ανθρωποκτόνα χέρια και βλέπει έναν νέο εύραυστο γιο, έναν γενναίο που πρόκειται να πεθάνει. Οι δύο εχθροί κατανοούνται βαθιά. Το μεγαλείο του Ομήρου, που λείπει τραγικά σήμερα».

Στην ερώτηση γιατί να γράψει σήμερα ένα μυθιστόρημα για τον Πλάτωνα («Platone. Una storia d’ amore», προσεχώς και στα ελληνικά), ο Νούτσι δήλωσε οπαδός του μεγάλου φιλοσόφου. «Με ενδιέφερε ο πραγματικός Πλάτωνας και όχι εκείνος των βιβλίων. Ο άνθρωπος της δικαιοσύνης και του έρωτα. Δηλαδή της πολιτικής στον πυρήνα της. Ολη του η ζωή είναι ένας αγώνας να φτιάξει συνθήκες για μια ζωή με αξίες και ομορφιά. Να πείσει τους ανθρώπους να καταλάβουν τι εστί δικαιοσύνη και να βγουν από τη σπηλιά».

Πώς μπορούμε να αποφύγουμε την κατάχρηση του κλασικού; Ο συγγραφέας δίνει μια πρώτη απάντηση: «Να πάψουμε να βλέπουμε τους αρχαίους σαν δασκάλους της απόλυτης αλήθειας. Σαν μη αμφισβητήσιμες αυθεντίες. Να τους βλέπουμε ως αφηγητές με αδυναμίες και προτερήματα. Η αρχαιότητα δεν είχε ευαγγέλιο. Οι φιλόσοφοι μας διδάσκουν τον έρωτα, τον θεό της έλλειψης που χρειάζεται να γεμίσουμε για να βρούμε το νόημα. Κατέθεταν ιδέες και οι όποιες αποφάσεις έβγαιναν μέσα από συζητήσεις, από μια δημοκρατική βάση. Οι αρχαίοι είναι η σκέψη μας».

Ο Κέβιν Μπάρι

Σειρά είχε ένας αγαπημένος συγγραφέας του ελληνικού κοινού – και ιδιαίτερα των νεότερων αναγνωστών –, ο Ιρλανδός και πολυβραβευμένος Κέβιν Μπάρι. Ο οποίος χρησιμοποιεί ένα γλωσσικό καλειδοσκόπιο που ξαφνιάζει. Συζητώντας με τον επίσης συγγραφέα Χρήστο Αστερίου, ο Μπάρι – με δύο μεταφρασμένα στα ελληνικά μυθιστορήματά του, «Νυχτερινό πλοίο για Ταγγέρη» (μτφ. Ορφέας Απέργης, εκδ. Gutenberg) και «Η καρδιά το καταχείμωνο» (μτφ. Δημήτρης Καρακίτσος, εκδ. Γεννήτρια) – απέδειξε ότι καλός λογοτέχνης δίχως χιούμορ δεν γίνεται. Ο «παππούς» των digital nomads, όπως ανέφερε, έχει για αρχή τη γλώσσα: «Χρησιμοποιώ τους κώδικες της εργατικής τάξης και των τοπικών κοινοτήτων. Αντιστρέφω τα επίσημα αγγλικά και τα μετατρέπω σε μια μετα-αποικιοκρατική γλώσσα, βάζοντάς τους και πολλές βρισιές. Οι Ιρλανδοί είμαστε άνθρωποι που μας αρέσει να ακούμε τη φωνή μας. Μας ενθουσιάζει να μιλάμε για τους μύθους, σκαρώνοντας συνέχεια τις πιο παράλογες ιστορίες».

Αν υπάρχει μια κοινή συνισταμένη στη διαχρονική ιρλανδικότητα, ο Μπάρι υποστηρίζει ότι εν πρώτοις αυτή βρίσκεται στην ασέβεια. «Είμαστε πραγματικοί καλλιτέχνες της ασέβειας. Η γλώσσα μας παραμένει ένας μηχανισμός άμυνας. Βασικό της ιρλανδικότητας είναι το συναίσθημα. Για τούτο τον λόγο φέρουμε το εξής δίπολο: μελαγχολία και υστερική αίσθηση του χιούμορ. Το μυθιστόρημα το βλέπω σαν ένα σπίτι με πολλά δωμάτια, όχι κάτι το γραμμικό. Επιλέγω κυρίως τη μεγάλη φόρμα γιατί μπορείς να κάνεις τα πάντα».