Խայտառակ իրավիճակ է. ընդդիմադիր մամուլ-իշխանություն հարաբերություններում հատված են բոլոր կարմիր գծերը. Աշոտ Մելիքյան
«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանում է Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի նախագահ Աշոտ Մելիքյանը
– Պարո՛ն Մելիքյան, Նիկոլ Փաշինյանը իր վերջին ճեպազրույցների ընթացքում անդրադառնում է լրագրողներին, նշելով, թե լրագրողների մեծ մասն իր քաղաքական թիմին է ընտրելու, որովհետև լավ գիտի, որ եթե Փաշինյանը վարչապետ չլինի, իրենք անգործ են մնալու կամ հաշմանդամ են դառնալու: Նախօրեին ՔՊ խմբակցության ղեկավարը գրեթե նույնությամբ կրկնեց Փաշինյանի այս միտքը, լրագրողներից ոմանց էլ անվանեց «վաքսի վրայի մեյմուններ»: Ձեր գնահատականը խնդրեմ:
– Եթե ընդհանուր գնահատական տամ, ապա խայտառակ իրավիճակ է ձևավորվել, ինչը մեծ հաշվով սպասելի էր, որովհետև լրատվամիջոցների մեծ մասը բևեռացված է, քաղաքական ճամբարների հետ խիստ ասոցացված է, կարելի է նաև ասել՝ սերտաճել է այն քաղաքական ուժերի հետ, որոնք հովանավորում են իրենց, ու այս առումով դարձել է քաղաքական համակարգի մաս: Բայց սա ամենևին չի նշանակում, թե ընդդիմադիր մամուլ-իշխանություն հարաբերությունները պետք է հատեն բոլոր կարմիր գծերը, ինչն արվում է երկուստեք:
Ակնհայտ է, որ բևեռացված լրատվական դաշտի պայմաններում առավել իրատեսական է, որ ընդդիմադիր մամուլի լրագրողները քվեարկելու են իրենց հովանավորող քաղաքական ուժերի օգտին, իշխանամետ մամուլի լրագրողները՝ իշխանության, այլ բան ակնկալելը քաղաքական միամտություն կամ սադրիչ պնդում է: Փաշինյանի սպասումներն այդ մասով իրականությանը չեն համապատասխանում։
Ինչ վերաբերում է անգործ մնալուն. կրկին համաձայն չեմ այս պնդմանը, որովհետև քաղաքական ուժերի կողմից ֆինանսավորվող լրատվամիջոցները շարունակելու են գործել, հետևաբար լրագրողներն անգործ չեն մնալու, ուղղակի պայմանները կարող են մի փոքր փոխվել: Ցանկացած ուժեղ կուսակցությանը քարոզիչներ պետք են լինելու, ու քարոզիչները ֆինանսավորվելու են: Նման կարգի խոսույթները ուղղակի ավելի են թեժացնում մթնոլորտը, որը ձևավորվել է:
Ինչ վերաբերում է Հայկ Կոնջորյանի ասածին, ապա նա ցուցաբերեց կուսակցական սոլիդարություն՝ կրկնելով Փաշինյանի ասածները, խոսելով քարոզչության ու քարոզիչների մասին, մեծ հաշվով դա այն էր, ինչը բազմիցս ասվել է, ուղղակի ասելիս պետք է շատ ավելի քաղաքակիրթ ձևակերպումներով հանդես գալ, այլ ոչ թե՝ պիտակավորելով:
Ես գիտեմ, որ լրատվամիջոցների շատ ներկայացուցիչներ նեղվում են, երբ իշխանության ներկայացուցիչները հարցնում են՝ «ձեր տերերն ովքեր են», բայց մեծ հաշվով դա շատ ակտուալ թեմա է, երբ այս բևեռացված պայմաններում, երբ քաղաքական գումարների ակտիվ ներհոսք է տեղի ունեցել ընտրություններին ընդառաջ, այս ամենը տեսնելով՝ նման հարցը բնական է, որ պետք է տային, մանավանդ որ լրատվամիջոցների ճնշող մեծամասնությունը թափանցիկ չի աշխատում:
Այստեղ սակայն իշխանությունները, մուննաթ գալու փոխարեն, պետք է հետամուտ լինեն ու կիրառեն օրենքը, չնայած այն անկատար է, բայց կա այդ պահանջը, որ լրատվամիջոցները իրենց գործունեության վերաբերյալ տվյալները հրապարակեն, մինչև հիմա չեն հրապարակում ու անպատիժ են մնում, ումի՞ց են դժգոհում իշխանությունները:
Հարց է առաջանում նաև, թե որքանո՞վ են պրոիշխանական լրատվամիջոցները թափանցիկ, ու այն մեղադրանքը, որ իշխանավորները հղում են ընդդիմադիր մամուլին, վերաբերելի է նաև իրենց կողմից հովանավորվող ու ֆինանսավորվող մամուլին: Մեր պայմաններում, երբ, կրկնում եմ, լրատվամիջոցները դարձել են քաղաքական համակարգի մաս ու ընկալվում են որպես քաղաքական ուժի ներկայացուցիչ, բնականաբար, այդ քաղաքական պայքարի շրջանակներում իշխանավորները քննադատում ու թիրախավորում են ընդդիմադիր մամուլի ներկայացուցիչներին, ընդդիմադիրներն էլ՝ իշխանական լրատվամիջոցների ներկայացուցիչներին: Սա խայտառակ իրավիճակ է, չի կարելի այս ամենն արդարացնել գալիք ընտրություններով, իրավիճակը պետք է մեղմեն ու թույլ չտան, որ սա գնալով խորանա, որովհետև աստիճանաբար աբսուրդային իրավիճակ է ստեղծվում:
– Ըստ էության, համաձա՞յն եք իշխանության պնդումներին, որ լրագրությունն ու ակտիվիզմը խառնված են իրար, հստակ սահմաններ չկան:
– Լիովին: Ես կարծում եմ, որ լրագրողական գործունեության անվան տակ ավելի շատ տեղի է ունենում ակտիվիզմ, ավելին՝ այդ առճակատումն անցել է միջանձնային հարաբերություններ պարզելուն, օրինակ՝ ընդդիմադիր դաշտի լրագրողի ու իշխանավորի միջև, երբ արդեն մայրերին են ներգրավում, ընտանիքի այլ անդամների են ներգրավում: Այստեղ արդեն ոչ միայն քաղաքական կամ լրագրողական էթիկայի մասին պետք է խոսել, այլև՝ տարրական կուլտուրայի մասին է խոսքը, որը նույնպես ոտնահարվում է:
Շատ բարդ է որևէ մեկին արդարացնել, պաշտպանել, իսկ մյուս կողմին մեղադրել, որովհետև երկուսն էլ կարմիր գծերը հատել են, ու անտանելի իրավիճակ է ստեղծվում:
– Պարո՛ն Մելիքյան, ի՞նչ պետք է անի լրագրողական համայնքը, որ այս պարագայում այդ թիրախավորումից, պիտակավորումից խուսափի:
– Նախ՝ շատ կարևոր է, որ լրագրողական հանրությունը միասնական ու սկզբունքորեն վերադառնա պրոֆեսիոնալ դաշտ ու գործի մասնագիտական էթիկայի ու օրենքի կանոններում, ու նույնը պահանջել առհասարակ ամբողջ քաղաքական դաշտից: Այս իրավիճակը մեզ՝ մեդիափորձագետներիս համար անընդունելի ու անթույլատրելի է թե՛ մեկի, թե՛ մյուսի կողմից:
Քրիստինե Աղաբեկյան
MediaLab.am
The post Խայտառակ իրավիճակ է. ընդդիմադիր մամուլ-իշխանություն հարաբերություններում հատված են բոլոր կարմիր գծերը. Աշոտ Մելիքյան first appeared on MediaLab Newsroom-Laboratory.