«Εθνικό ισοζύγιο» και εθνική επέτειος
Η 25η Μαρτίου, η εναρκτήρια ημέρα της ελληνικής εθνικής επανάστασης του 1821 και θεμέλιο της δημιουργίας της νέας Ελλάδας, βρίσκει φέτος, δύο αιώνες μετά, τη χώρα που δημιούργησε, σε μια ιδιόμορφη μεικτά αντιφατική ισορροπία, που όμοιά της ίσως δεν έχει προϋπάρξει.
Το «εθνικό ισοζύγιο» της Ελλάδας στη φετινή εθνική επέτειο συνιστά γρίφο, τη λύση του οποίου πολύ δύσκολα μπορεί να προδιαγράψει κανείς με ελάχιστη δυνατή ασφάλεια, εξίσου για εσωτερικούς, για διμερείς – με την Τουρκία –, αλλά και για διεθνείς λόγους, που εκφεύγουν κάθε δυνατότητας επαρκούς αναλυτικής προσέγγισης.
Τα κύρια δεδομένα που καθορίζουν αυτή τη στιγμή το μείζον πρόβλημα της χώρας, δηλαδή την απόκρουση της τουρκικής επιθετικότητας, θα μπορούσαν να συνοψιστούν ως εξής:
Πρώτον, για να ξεκινήσει κανείς από το θεμελιώδες που έχει πολύ μεγάλη διαχρονική σημασία, η οποία όμως μονίμως παραβλέπεται στη σημερινή της διάσταση, η Ελλάδα είναι μία από τις ελάχιστες χώρες του σύγχρονου κόσμου που σε όλο αυτό το διάστημα των δύο αιώνων αντιμετωπίζει αδιάλειπτα την επιθετικότητα και την εις βάρος της πολλαπλή επεκτατική βούληση από την ίδια ακριβώς χώρα έναντι της οποίας τότε ως υπόδουλη επαναστάτησε.
Η Τουρκία κατ’ ουσίαν ουδέποτε όχι μόνο αποδέχθηκε τη δημιουργία της ελεύθερης Ελλάδας, αλλά ούτε και ξέχασε ότι η ελληνική επανάσταση υπήρξε η αρχή του τέλους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Χώρα με υπερφίαλα ισχυρή εθνική μνήμη, η Τουρκία, δεδηλωμένα, ρητά αλλά και έμπρακτα, όλα αυτά θέλει να τα βλέπει περίπου ως… ιστορική παρένθεση. Ακόμα και σήμερα. Και αυτή είναι η αδήριτη βάση του συνόλου του πλέγματος των ελληνοτουρκικών σχέσεων και στον 21ο αιώνα.
Δεύτερον, για να ακολουθήσει ένα καλό νέο, η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει προχωρήσει σε τόσο ριζική αναβάθμιση των ενόπλων δυνάμεών της, ώστε διαθέτει επαρκέστατη ισχύ να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε απειλή από το καθεστώς της Αγκυρας. Αυτό είναι δεδομένο.
Τρίτον, την ίδια στιγμή όμως – και εδώ υπάρχει μια βαριά αντίφαση – η πολιτική που σταθερά ακολουθεί η κυβέρνηση κινείται στον αντίποδα αυτού: Δεν ενεργεί ως κυβέρνηση ισχυρής χώρας που είναι αποφασισμένη να μην επιτρέψει τη συνέχιση των συστηματικών απειλών κατά της κυριαρχίας της. Αντιθέτως, ωραιοποιεί ψευδώς μια πραγματικότητα που μόνο τέτοια δεν είναι και ολισθαίνει συνεχώς από υποχώρηση σε υποχώρηση έναντι της Αγκυρας, κατά τρόπο μη λογικά ερμηνευόμενο.
Τέταρτον, οι λεγόμενες «ελληνοτουρκικές σχέσεις» δεν υφίστανται στην ακριβολογία του όρου: ήταν εξαρχής, παραμένουν και έτσι θα συνεχίσουν, τριγωνικές, με τις μεγάλες δυνάμεις να πρωταγωνιστούν στην πορεία τους – και, συγκεκριμένα, εδώ και δεκαετίες, τις ΗΠΑ: οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας, ουδέποτε υπήρξαν πραγματικά «διμερείς», ακριβώς λόγω της διαρκούς τουρκικής αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας.
Πέμπτον, και σήμερα πιο κρίσιμο από όλα, το μείζον ζήτημα για την Ελλάδα είναι ένα και μόνο: να στρέψει αυτή την «τριγωνική ισορροπία» υπέρ της, κάτι που ίσως εν τέλει το ευνοούν οι όλο και πιο απρόβλεπτες στις μεταστροφές τους μείζονες παγκόσμιες εξελίξεις. Γιατί είναι το πιο σημαντικό; Επειδή, τελικά, εκεί θα κριθούν όλα.