Әлмәттә Һади Атласиның 150 еллыгына багышланган конференция узды
Әлмәтнең Габдулла Тукай исемендәге балалар китапханәсендә имам-хатыйб, язучы һәм тарихчы, мәгърифәтче, җәмәгать эшлеклесе Мөхәммәдһади Атласиның тууына 150 ел тулу уңаеннан фәнни-гамәли конференция узды. Аның эшендә Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр, шулай ук каләмдәшләр Резедә һәм Лилия Фәрхетдиновалар катнашты.
«Һади Атласи: тарихларда калган горур исем һәм якты мирас» дип исемләнгән бу конференциядә шулай ук Әлмәт шәһәре һәм районы имам-мөхтәсибе урынбасары Рүзил хәзрәт Ихсанов, Ризаэтдин Фәхретдин мемориаль музее директоры Диләрә Гыймранова, «Туган як» клубы җитәкчесе Зәрия Хәбипова, төбәкчеләр Әлфия Ямаева, Дамир Таҗиев, Шәһит Таипов, Бөтенроссия «Татар гаиләсе» фондының Әлмәт бүлеге җитәкчесе Гөлия Җамалиева, Бөтендөнья татар конгрессының Бөгелмә районы бүлеге җитәкчесе Руслан Җәләев, Әлмәт бүлеге җитәкчесе Ландыш Зарипова һ.б. чыгыш ясады.
- Һади Атласи XX гасыр башында иң күренекле мөселман зыялыларының берсе буларак, татарларның сәяси үсешенә зур өлеш керткән һәм халык абруен казанган шәхес. Ул милли тарих, ялкынлы публицистика, алдынгы мәгърифәтнең башында тора. Мәдрәсә белеме алган дин әһеле булуына карамастан, яңача фәнни мәктәпләр ачкан мөгаллим. «Гыйльме һәйәт» («Астрономия»), «Тарихе табигый» («Табигать гыйльме тарихы») һ.б. дәреслекләр язган.
- Туган теленнән тыш, рус, гарәп, фарсы, төрек һәм алман телләрен яхшы белгән, дип яза «Мәгариф» журналы. Әлмәттә яшәсә дә, Атласи үзенең үткен һәм төпле язмалары белән бөтен татар дөньясын дер селкетеп тота. Аның мәкаләләре «Йолдыз» (Казан), «Вакыт» (Оренбург) газеталарында, «Аң» (Казан), «Шура» (Оренбург), «Мәктәп» (Казан) журналларында һәм башка басмаларда дөнья күрә.
- Аны дүрт мәртәбә төрмәгә утырталар. Соңгысында иреккә чыкмый. «Милләтчеләр», «Укытучылар», «Атласовчылар-Атласовщина» эше буларак җәмгыятькә таралган бу канлы вакыйгалар вакытында Әлмәт-Бөгелмә-Шөгер төбәгеннән 107 татар кешесе кулга алынган, алар арасында 54 интеллигент-зыялы, 35 мулла, 18 «кулак-сәүдәгәр» булган. Башлыча остазлардан торган бу төркемнең башлыгы итеп Һади Атласи күрсәтелә. 1937 елның көзендә Казанда 24 кешегә суд карары чыгарыла: тугызы атып үтерелә, калганнары зинданнарга ябылып, күпләре шунда җан бирә…
«Мондый чаралар уздыруның кирәклеге, бигрәк тә хәзерге заманда, әйтеп бетергесез мөһим. Дөресен әйтик, күбебез байрак итеп күтәреп йөрткән, бөтен дөнья белгән татар шагыйрьләре Габдулла Тукай белән Муса Җәлилнең дә тормыш һәм иҗат юлын әле өстән-өстән генә белә, тирәнтен аңламый. Һади Атласи кебек нахакка репрессияләнгән, озак еллар буена халыктан «яшерелгән» шәхесләр турында әйтеп тә тормыйм инде. Шундый чаралар уздырып без аларны халык хәтеренә кире кайтарабыз», – дип саный Равил Сабыр.
Аның әйтүенчә, Һади Атласи үзенең «Борынгы эш вә борынгы сүзләр» мәкаләсендә: «Бер милләтнең яшьләренә бабаларының борынгы хәлләре, аларның кылган эшләре белән сөйләгән сүзләре билгеле булса, ул милләт шиксез бар булып килә вә киләчәктә дә бар булачак!» – дип яза. Бүгенге чараның мәгънәсе, шигаре Атласи үзе язып калдырган шушы сүзләрдәдер, мөгаен», – диде Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе.
Конференциянең бертавыштан кабул ителгән резолюциясендә Һади Атласиның юбилеен район күләмендә билгеләп үтү, мәктәпләрдә мәгърифәтчегә багышланган дәресләр уздыру, китапханәләрдә әдәби-музыкаль кичәләр үткәрү, китап күргәзмәләре оештыру, Әлмәтнең беренче мәхәллә мәчете диварына Һади Атласи истәлегенә мәрмәр таш куюга бәйле һәм башка тәкъдимнәр бар.