Sekiz ciltlik dev eser Revnakoğlu’nun İstanbul’u okurla buluştu

Çalışmalarıyla tarih ve kültür araştırmalarına büyük katkılar sunan Cemaleddin Server Revnakoğlu’nun devasa arşivini temel alan ve Prof. Dr. Mustafa Koç’un uzun yıllara yayılan titiz çalışmalarıyla yayına hazırlanan eser, İstanbul’un kaybolmaya yüz tutmuş sosyal ve kültürel dokusunu yeniden görünür kılıyor.

İstanbul’un izlerini kayıt altına alan bir hayat

“Kundağım dergâhta bağlandı, dergâhta çözüldü” sözüyle hayatının merkezini ifade eden Cemaleddin Server Revnakoğlu, İstanbul’un silinmeye yüz tutan manevi ve kültürel izlerini korumaya adanmış bir ömrün temsilcisidir. 1912 yılında Rumelihisarı’nda doğan Revnakoğlu, çocukluğunu dervişlerin, aktörlerin ve musikişinasların iç içe geçtiği çok katmanlı bir İstanbul atmosferinde geçirmiştir. Galatasaray Lisesi yıllarında “Çocuk Şeyh” lakabıyla anılan Revnakoğlu, erken yaşlardan itibaren hem tasavvufi hem de entelektüel birikimi şahsiyetinde birleştirmiştir.

Annesi Şerife Revnak Hanım’dan musikiyi ve zarafeti, babası Server Bey’den ise eski yazı ve kültürü devralan Revnakoğlu; tiyatrodan musikiye, hat sanatından mezarlık arşivciliğine kadar geniş bir alanda üretim göstermiştir. “Mezarlık arşiv uzmanı” kimliğiyle İstanbul’un okunmamış kitabelerini, kayıt altına alınmamış mezar taşlarını tek tek belgeleyerek şehrin hafızasını titizlikle korumuş; 1968 yılında vefat ettiğinde ardında İstanbul’un ruhunu taşıyan eşsiz bir arşiv bırakmıştır.

Suriçi’nden Boğaziçi’ne uzanan bir şehir hafızası

Revnakoğlu’nun ömrü boyunca biriktirdiği notlardan oluşan Revnakoğlu’nun İstanbul’u: Suriçi’nden Boğaziçi’ne, 8 ciltlik kapsamlı yapısıyla okuru İstanbul’un katmanlı dünyasında bir yolculuğa çıkarıyor. Fatih’in tarihî dokusundan Üsküdar’ın manevi iklimine, Eyüpsultan’dan Beykoz’un tepelerine uzanan eser; yalnızca tasavvuf ve tekke kültürüyle sınırlı kalmayıp tekke musikisinden mahalle hayatına, folklordan gündelik yaşama kadar geniş bir perspektif sunuyor.

Eserde ayrıca Yahya Kemal’den Elmalılı Hamdi Yazır’a, Necmeddin Okyay’dan Neyzen Tevfik’e kadar pek çok önemli isimle ilgili hatıralar yer alırken; Revnakoğlu’nun tarikat ve tekke terminolojisine dair notlarından oluşan kapsamlı bir sözlük de ilk kez okurla buluşuyor.

Prof. Dr. Mustafa Koç yayına hazırladığı bu çalışmasıyla ilgili:

“Bir şehri anlamak ilimlerin en müşkülüdür” sözleriyle başlayan Mustafa Koç, şehri; müesseseleri, insanı, manayı ve sanatı içine alan “cami” (kapsayıcı) bir kavram olarak tanımladı. Revnakoğlu’nun şehri hakkıyla kavramak adına ömrünü bu işe vakfettiğini ifade eden Koç, merhumun edip, şeyh, müderris gibi şahsiyetlerin manevi ve ilmi mirasını büyük bir müktesebatla bir araya getirdiğini vurguladı. Şehri anlamak için aklıselim, zevkiselim ve derin bir idrak seviyesine ihtiyaç duyulduğunu belirterek, Revnakoğlu’nun sadece İstanbul’un sokaklarını değil, Bursa’dan Erzurum’a kadar uzanan geniş bir coğrafyayı adımlayarak insanların gönüllerindeki ve zihinlerindeki birikimi kayda geçirdiğini dile getirdi. Son olarak, Revnakoğlu’nun Elmalılı Hamdi Yazır ve Tahirü’l-Mevlevi gibi isimlerin irfanından beslendiğini ve imparatorluğun son büyük seslerini Cumhuriyet’e taşıyan bir köprü vazifesi gördüğünü söyleyen Koç, bu devasa külliyatın zengin bir İstanbul Türkçesi ve köklü bir üslupla vücuda getirildiğinin altını çizdi.