Μάνος Καρατζογιάννης στα Νέα: Στη σκηνή «ο Χριστός ξανασταυρώνεται» – Αγάπη, φόβος και θυσία στο Θέατρο Σταθμός

Ο Μάνος Καρατζογιάννης, μετά «Το Γάλα», την «Κασέτα» και το «50 χρόνια, μια νύχτα» στο Φεστιβάλ Αθηνών, σκηνοθετεί στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός από τις 28 Μαρτίου το μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». Ο ίδιος επίσης, πρωταγωνιστεί δίπλα στους ηθοποιούς Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλη Ζάπα, Πάνο Κούλη, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρο Μαραγκουδάκη, Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπς, Κώστα Φαλελάκη, Πολύκαρπο Φιλιππίδη, Θανάση Χαλκιά και Στράτο Χρήστου.

Εβδομήντα χρόνια μετά τη βράβευση του συγγραφέα με το Βραβείο Ειρήνης, το γραμμένο με πόνο, αγάπη και πίστη για τον άνθρωπο έργο του, αφηγείται ξανά μια ιστορία αγάπης και μίσους, θάρρους και εγκαρτέρησης. Η ιστορία του τοποθετείται, σ’ ένα χωριό όπου υπάρχει το έθιμο να αναβιώνουν τα Πάθη του Χριστού κάθε επτά χρόνια. Ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος. Τον Χριστό θα υποδυθεί ο Μανολιός, ένας απλός βοσκός, ο οποίος μετά την επιλογή του θα αρχίσει να αλλάζει προσπαθώντας να φτάσει στην απόλυτη ψυχική και σωματική αγνότητα. Όταν το απόγευμα καταφτάνουν πρόσφυγες από ένα άλλο χωριό, καθώς διώκονται από τους Τούρκους, οι χωριανοί θα διχαστούν, αφού ο παπα-Γρηγόρης και αρκετοί άλλοι ισχυρίζονται ότι φέρνουν μαζί τους τη χολέρα. Οι μόνοι που θα τους βοηθήσουν είναι ο Μιχελής, η Κατερίνα, ο Γιαννακός, ο Κωσταντής κι ο Μανολιός, ο οποίος θα τους υπερασπιστεί μιλώντας για την αξία της αγάπης και τη φιλευσπλαχνία.

Πρόκειται κατ’ ουσία για μια ιχνηλάτηση της συναρπαστικής περιπέτειας του χριστιανικού «μύθου» που αποτυπώνει συμβολικά την προαιώνια, θεμελιακή, μεταφυσική αγωνία του ανθρώπου. Η πρόβα γίνεται παράσταση και η παράσταση μαρτυρία. Γιατί ο ξένος είμαστε εμείς.

Λίγο πριν την πρεμιέρα, ο Μάνος Καρατζογιάννης μίλησε στα «Νέα».

Τι σε οδήγησε να επιστρέψεις στον Νίκο Καζαντζάκη και συγκεκριμένα στο «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» σε αυτή τη χρονική στιγμή;

Mάλλον η απελπισία μας. Οι γενοκτονίες σε ζωντανή αναμετάδοση. Ο πόλεμος που μας χτυπά την πόρτα. Η ακρίβεια… Και ένα διψασμένο αίτημα για δικαιοσύνη. Από εκεί και πέρα, η κρητική μου καταγωγή, από τη μεριά της μητέρας μου, αισθάνομαι πως με εμπνέει πάντα.

Πώς προσέγγισες σκηνοθετικά ένα τόσο πολυδιάστατο και φιλοσοφικό έργο χωρίς να χαθεί η θεατρικότητά του;

Στην παράσταση είναι αρκετά έντονο το στοιχείο της τελετουργίας. Αυτό αποτελεί και το κύριο μέσο για να ξεδιπλωθούν όλες οι πτυχές του έργου του Καζαντζάκη αλλά και να αναδειχθεί η θεατρικότητα της γραφής του. Άλλωστε, όλα ξεκινούν στο μυθιστόρημα από την αναπαράσταση των Παθών του Χριστού.

Το έργο μιλά για τον φόβο απέναντι στον «ξένο». Πόσο επίκαιρο είναι αυτό το στοιχείο σήμερα;

Μ’ έναν φόβο πορευόμαστε πια όλοι. Κάποιοι με περισσότερους. Ο φόβος απέναντι στον ξένο είναι στην πραγματικότητα ο φόβος απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό, που θα μπορούσε να είναι ή να βρεθεί ανά πάσα στιγμή στη θέση του «ξένου» που τόσο τον φοβίζει για οτιδήποτε ανοίκειο φέρει. Όσο βέβαια σφίγγουν τα πράγματα, τόσο ανάβουν και τα αίματα.

Πώς συνομιλεί η έννοια της θυσίας με τη σύγχρονη κοινωνία, όπου κυριαρχεί ο ατομισμός;

Δεν συνομιλεί. Υποβάλλει. Θυμίζει. Κάτι προσπαθεί να ξυπνήσει. Σαν ένα χειρόγραφο από το χθες, σαν τη χαμένη φωτογραφία των εκτελεσθέντων στην Καισαριανή που ήρθε στο φως για να μας θυμίσει την έννοια της θυσίας και να περάσει και πάλι στη λήθη.

Το έργο έχει ταξιδέψει διεθνώς, από όπερα μέχρι κινηματογράφο. Επηρέασαν αυτές οι εκδοχές τη δική σας προσέγγιση ή επέλεξες να κρατήσεις αποστάσεις από αυτές;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν αισθάνομαι πως επηρεάστηκα ούτε από τη σειρά, ούτε από την ταινία παρά την αδιαμφισβήτητη αξία των δημιουργών τους (Γεωργιάδης, Ντασέν). Πιο κοντά στο ίδιο το βιβλίο αισθάνομαι τη διασκευή, αλλά όπως θα γραφόταν σήμερα. Μέσα από τη σύγκρουση της μητριαρχίας με την πατριαρχία. Η παράστασή μας είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Μάνου Κατράκη, ο οποίος πρώτος ανέβασε το μυθιστόρημα του Καζαντζάκη στη σκηνή.

Πώς έχτισες εσωτερικά τη διαδρομή του Μανολιού, ενός τόσο καθημερινού ανθρώπου που οδηγείται σε μια σχεδόν πνευματική μεταμόρφωση;

Αθωότητα, αγνότητα (η εσωτερική πάλη προς εκείνη) και «Αγιότητα» είναι τρεις διαδρομές, αρκετά πυκνές αλλά ανάγλυφες, που αισθάνομαι πως ακολουθεί ο Μανολιός μέσα στο έργο. Έχτισα λοιπόν εσωτερικά τη διαδρομή του πάνω σε αυτούς τους τρεις άξονες, που ο ένας ουσιαστικά γεννά τον άλλον.

Αυτή η πορεία προς την «αγνότητα» είναι επιλογή, μοίρα ή βάρος που του επιβάλλεται;

Φιλοσοφικό το ερώτημα. Ισχύει για όλους μας. Τι είναι επιλογή μας; Τι μοίρα; Και τι μας επιβάλλεται. Ειλικρινά δε γνωρίζω την απάντηση. Ακόμα τουλάχιστον.

Θεωρείς ότι σήμερα υπάρχουν «Μανολιοί» ή είναι μια ουτοπική μορφή;

Μάλλον ζούμε την παντοκρατορία του Γερο – Λαδά, παρά του Μανολιού. «Είναι πολλά τα λεφτά» ή μάλλον λίγα… ‘Όπως και να ‘χει, ο Γερο – Λαδάς είναι ο ήρωας της κοινωνίας μας. Όταν όμως είδα το πρόσωπο του 19χρονου διαδηλωτή από το Ιράν που απαγχονίστηκε, σκέφτηκα τη φράση του Μανολιού: «Άτιμος είναι τούτος ο κόσμος. Άδικος».

Η ενασχόληση με αυτό το έργο σε έφερε πιο κοντά ή πιο μακριά από την έννοια της πίστης;

Αυτά τα πολύ σπουδαία κείμενα σε φέρνουν κοντά στη ζωή. Και ζωή χωρίς πίστη δεν υπάρχει. «Ακόμα και στο πιο ταπεινό πετραδάκι βρίσκεται ολάκερος ο θεός» γράφει ο Καζαντζάκης, όχι για να μας ζητήσει λεφτά για κάποιο παγκάρι αλλά για να μας θυμίσει πόση ευθύνη έχουμε για ότι μας περιβάλλει.

Θεωρείς ότι σήμερα οι άνθρωποι αναζητούν περισσότερο την πίστη ή την έχουν αντικαταστήσει με κάτι άλλο;

Η κυρίαρχή τάση, είναι αλήθεια πως, δεν ευνοεί τις εσωτερικές διεργασίες που προϋποθέτει η πίστη. Είναι όμως τόσο προσωπικό θέμα, που δε νομίζω πως χωρά γενικεύσεις.