Τζεφ Κουνς: «Ο Απόλλωνας ήταν ένας από τους πρώτους ροκ σταρ»
Μαθήματα αισιοδοξίας, ευγένειας και αποδοχής δίνει αυτές τις μέρες ο Τζεφ Κουνς στην Αθήνα με αφορμή την έκθεση του έργου του «Ballon Venus Lespugue» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, σε έναν διάλογο με τα μουσειακά αντίγραφα των προϊστορικών ειδωλίων Αφροδίτης της παλαιολιθικής περιόδου.
Ο αμερικανός καλλιτέχνης, ένα από τα ισχυρότερα ονόματα στο χρηματιστήριο της τέχνης, γνωστός για τα υπερμεγέθη, παιχνιδιάρικα, πολύχρωμα και αστραφτερά έργα του από ανοξείδωτο χάλυβα, που μοιάζουν με φουσκωτά παιδικά παιχνίδια, στη συνάντησή του με τους δημοσιογράφους μίλησε για την επιθυμία του να δημιουργεί αστραφτερές επιφάνειες στις οποίες ο θεατής βλέπει την αντανάκλαση του εαυτού του και μαθαίνει να αποδέχεται τους άλλους. Δήλωσε ότι τα χρήματα δεν ήταν ποτέ το κίνητρο για να γίνει καλλιτέχνης, διευκρινίζοντας ότι η τέχνη του άλλαξε τη ζωή και του έδειξε τον τρόπο για να ανοιχτεί προς τον κόσμο.
«Η δική μου Αφροδίτη του Lespugue, επειδή μιμείται ένα μπαλόνι, παραπέμπει στην επιδερμίδα μας που διαχωρίζει το εξωτερικό περιβάλλον από το εσωτερικό του οργανισμού. Καθώς εισπνέουμε και το σώμα μας ανοίγει για να υποδέχεται τον αέρα, γίνεται ένα σύμβολο αισιοδοξίας και της ενέργειας της ζωής. Ενώ με την εκπνοή το σώμα υποχωρεί, αδειάζει, γίνεται σύμβολο θανάτου. Η Ballon Venus είναι μονίμως σε διαστολή εκφράζοντας την αισιοδοξία της ενέργειας της ζωής» εξήγησε για τη σύνδεση του έργου του που η κλίμακά του δεσπόζει στην κεντρική αίθουσα του ισογείου του Μεγάρου Σταθάτου.
Στην απέναντι αίθουσα, πίσω από το βαθύχρωμο παραπέτασμα ο επισκέπτης του χώρου βιώνει το σκοτάδι ενός προϊστορικού σπηλαίου, αντικρίζοντας εννέα μικροσκοπικά ειδώλια, αμυδρά φωτισμένα, τοποθετημένα κυκλικά με φόντο τη μεγεθυσμένη παλιά φωτογραφία των σπηλαίων Μπάλτζι Ρόσι στο Γκριμάλντι της Ιταλίας όπου ανακαλύφθηκαν τέσσερα από αυτά τα σύμβολα γονιμότητας. Και η Αφροδίτη του Λεσπίγκ, αυτή η αρχέγονη, αινιγματική μορφή που γοήτευσε τον Τζεφ Κουνς, κρυμμένη πίσω από το σπήλαιο-πανό, περιστρέφεται σε έναν κάθετο άξονα – αποτέλεσμα της επιμελητικής πρότασης των επιστημονικών διευθυντών του Κυκλαδικού Μουσείου Παναγιώτη Ιωσήφ και Ιωάννη Φάπα –, δηλώνοντας την ασάφεια της μορφής της και καλώντας να τη δούμε όχι μόνο μετωπικά αλλά με θέαση 360 μοιρών.
Ο καλλιτέχνης πολλές φορές στη διάρκεια της χθεσινής παρουσίασης αναφέρθηκε στο δέος που του προκαλούν τα συγκεκριμένα ειδώλια, αυτές οι πρώτες ενδείξεις τέχνης του ανθρώπου όπου περικλείεται «η τεχνογνωσία των κοινών μας προγόνων». Για να επισημάνει τον τρόπο που η δική του Αφροδίτη (δάνειο στην έκθεση του συλλέκτη Φωκίωνα Ποταμιάνου) ενσωματώνει την τεχνολογία της εποχής μας. «Η μορφή της προέκυψε από διαδικασίες φωτογραμμετρίας, αξονική τομογραφία, απεικονιστικές τεχνικές που αποκαλύπτουν τα περιγράμματα του γλυπτού και την περίπλοκη εσωτερική του δομή. Είναι μια επιθυμία να εντοπίσουμε τον δεσμό μας με τη φύση, τη σύνδεσή μας με την ιστορία της ανθρωπότητας και τη θέση μας στον κόσμο».
Το παιχνίδι των αντανακλάσεων
Για τον Τζεφ Κουνς, το παιχνίδι των αντανακλάσεων που προκαλούν τα στιλπνά έργα του ξεκίνησε από την προσωπική του διαπίστωση ότι το υλικό του ανοξείδωτου χάλυβα προκαλούσε το βλέμμα σε μια «οπτική μέθη». Στην ερώτησή μας αν αυτά τα έργα-καθρέφτες αντανακλούν την πραγματικότητα της μαζικής κουλτούρας απαντά: «Δεν ξέρω αν καταλαβαίνω πραγματικά την κουλτούρα των μαζικών προϊόντων, πέρα από αντικείμενα που λάμπουν και αντανακλούν το φως. Πάντα μου άρεσε η αντανάκλαση. Εννοώ, μου αρέσει να σκέφτομαι την ιδέα ενός αστέρα, όπως ενός ροκ σταρ, με τον Απόλλωνα να είναι ένας από τους πρώτους. Και όταν σκέφτεσαι τον Απόλλωνα, σκέφτεσαι το φως που αντανακλάται σε κάποια επιφάνεια ή το φως που εκπέμπει. Εννοώ, αν κοιτάξεις αυτόν τον τραγουδιστή στη σκηνή, αυτό είναι που μας συγκινεί και τον κάνει να μοιάζει με θεό. Κατά κάποιον τρόπο, οι ροκ σταρ συνδέονται με μια ανώτερη δύναμη επειδή συνδέονται με το φως. Και έτσι, έχοντας μια ανακλαστική επιφάνεια, απολαμβάνεις την αλληλεπίδρασή του με το φως. Αν την τοποθετήσεις σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, η αντανάκλαση του σκοταδιού θα λειτουργεί ως μια απολαυστική γιορτή της ζωής. Αυτή η αίσθηση διέγερσης, νομίζω, προσφέρει μια πτυχή χαράς, επειδή η ζωή χρειάζεται φως. Αν σκεφτώ τη ζωή και σκεφτώ κάτι που μεγαλώνει, μπορώ να δω το φως να συμμετέχει σε αυτό».
Ο Τζεφ Κουνς, από τη δεκαετία του 1980 δηλωμένος φίλος της Ελλάδας και λόγω της φιλίας του με τον συλλέκτη και ιδρυτή του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ Δάκη Ιωάννου, δημιούργησε στην Υδρα το δημόσιο γλυπτό Apollo Wind Spinner. Ο χάλκινος ανακλαστικός ανεμοστροφέας με τη μορφή του Απόλλωνα-Ηλιου από το 2022 υποδέχεται τους ταξιδιώτες καθώς προσεγγίζουν το λιμάνι του νησιού. Εχει σκεφτεί ο δημιουργός του ότι ο χρόνος μπορεί να θαμπώσει τη λάμψη των έργων του και να τους προσδώσει μια άλλη γοητεία; ««Αυτή τη στιγμή ο Απόλλωνας βρίσκεται σε διαδικασία συντήρησης. Αν μπορεί να ξαναβρεί τη λάμψη του θα ήταν το ιδανικό. Αλλά είναι αναπόφευκτο ο χρόνος να αφήνει το σημάδι του στα πράγματα. Τα πάντα επηρεάζονται από το φως και από τον χρόνο. Πήρα την απόφαση να δουλέψω αυτό το γλυπτό με γύψο επειδή μου αρέσει η αμεσότητα του υλικού. Μου αρέσει ο τρόπος που το φως αντανακλάται στην επιφάνεια. Αλλά τελικά αποκτά μια πατίνα. Συμβαίνει απλά από τον αέρα και τη σκόνη που επικάθεται. Μπορείς να το καθαρίσεις, αλλά τελικά τα έργα θα επηρεαστούν από τον χρόνο. Ελπίζω να διατηρήσουν την ομορφιά τους. Και εξαρτάται, υποθέτω, από το αν οι επόμενες γενιές θα μπορούν ακόμα να βρουν νόημα σε ένα έργο, ώστε το έργο να εξυπηρετεί και να ενδιαφέρει τους ανθρώπους. Αλλά αν όχι, θα υπάρξουν άλλα νέα πράγματα που θα δίνουν νόημα στη ζωή των ανθρώπων».