Японияда бензин танқислиги: Ҳормуз бўғози ва Трамп омиллари

Япониядаги айрим бензин қуйиш шохобчаларида осилган эълонлар ижтимоий тармоқларда катта муҳокамаларга сабаб бўлмоқда. Уларда: “Бензин йўқ. Трампга раҳмат айтинг”, деган мазмундаги ёзувлар пайдо бўлган. Бу гаплар ортида эса жиддий геосиёсий ва иқтисодий омиллар ётибди.

Маълумки, Япония энергетик ресурсларга бой мамлакат эмас. У нефть маҳсулотларининг асосий қисмини хориждан импорт қилади. Хусусан, мамлакат истеъмол қиладиган нефтьнинг тахминан 90–95 фоизи Форс кўрфази ҳудудидаги давлатлардан келтирилади. Бу давлатлар орасида Саудия Арабистони, Бирлашган Араб Амирликлари ва Қатар каби йирик экспортчилар бор.

Энг муҳим жиҳат шундаки, ушбу нефть ҳажмининг деярли барчаси стратегик аҳамиятга эга бўлган Ҳормуз бўғози орқали ташилади. Мазкур бўғоз дунё энергетика таъминотида ҳал қилувчи нуқта ҳисобланади. У орқали кун сайин миллионлаб баррел нефть ўтади. Шу сабабли бу ҳудуддаги ҳар қандай кескинлик ёки ҳарбий хавф глобал бозорларга дарҳол таъсир кўрсатади.

Сўнгги вақтларда Форс кўрфази минтақасидаги сиёсий таранглик, айниқса АҚШ ва Эрон ўртасидаги муносабатларнинг кескинлашуви нефть етказиб бериш занжирига хавф туғдирмоқда. Айрим таҳлилчилар бу ҳолатни АҚШ президенти Дональд Трамп юритган сиёсат билан боғлашмоқда. Унинг даврида Эронга нисбатан қаттиқ санкциялар жорий этилгани ва минтақадаги босим ошгани бугунги вазиятга маълум даражада замин яратгани таъкидланмоқда.

Натижада, транспорт йўлларида хавф ортиши, суғурта харажатларининг кўпайиши ва логистикадаги узилишлар нефть нархининг ошишига олиб келмоқда. Бу эса Япония каби импортга қаттиқ боғлиқ мамлакатларда бензин тақчиллиги ёки нархлар ошишига сабаб бўлиши мумкин.

Япониядаги оддий бир эълон ортида глобал энергетика хавфсизлиги, геосиёсий қарама-қаршиликлар ва иқтисодий боғлиқлик каби мураккаб жараёнлар мужассам. Бу ҳолат эса дунёдаги барқарорлик қанчалик нозик эканини яна бир бор намоён этмоқда.