Μουχανάντ Σελούμ στα «ΝΕΑ»: «Το Ιράν καίει τις γέφυρες που θα χρειαστεί για τον τερματισμό του πολέμου»

Οι επιθέσεις του Ιράν στο Κατάρ και το Ομάν, ως μέσο πίεσης για τον τερματισμό του πολέμου, αποτελούν έναν λανθασμένο υπολογισμό, επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο Μουχανάντ Σελούμ, επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Ασφάλειας στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα και επίτιμος ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Εξετερ. Η συνέντευξή του αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον μετά τον χθεσινό ισραηλινό βομβαρδισμό του κοιτάσματος South Pars, τού μεγαλύτερου κοιτάσματος φυσικού αερίου στον κόσμο που συνεκμεταλλεύονται το Ιράν και το Κατάρ.

Γιατί το Κατάρ δεν διακόπτει τους δεσμούς του με το Ιράν;

Κατάρ και Ιράν μοιράζονται, κατ’ αρχάς, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο. Η διακοπή των σχέσεων δεν θα σταματούσε τις επιθέσεις της Τεχεράνης, οι οποίες στοχεύουν αμερικανικές βάσεις, όχι το Κατάρ αυτό καθαυτό, αλλά θα εξαφάνιζε ένα από τα λίγα εναπομείναντα κανάλια αποκλιμάκωσης. Ο πρώην πρωθυπουργός του Κατάρ, Σεΐχης Χαμάντ μπιν Τζάσιμ Αλ Θάνι, προειδοποίησε δημόσια τα κράτη του Κόλπου πως δεν πρέπει να παρασυρθούν σε άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν, διότι αυτό θα εξυπηρετούσε εξωτερικά συμφέροντα. Ο βαθύτερος περιορισμός είναι η βιωσιμότητα. Τα μικρά κράτη, όσο καλά εξοπλισμένα κι αν είναι, δεν μπορούν να αντέξουν μόνα τους μια σύγκρουση υψηλής έντασης.

Εξού η εξάρτηση του Κατάρ από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα;

Η εξάρτηση είναι δομική, όχι ένδειξη αδυναμίας.

Η ιρανική στρατηγική στόχευσης αραβικών ενεργειακών υποδομών ποιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει;

Το Ιράν χρησιμοποιεί την παγκόσμια ενεργειακή εξάρτηση ως όπλο άσκησης πίεσης στην Ουάσιγκτον. Αν ο πόλεμος καταστήσει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο απρόσιτα παγκοσμίως, η πολιτική πίεση στις ΗΠΑ να σταματήσουν τον πόλεμο θα αυξηθεί. Βραχυπρόθεσμα αυτή η τακτική λειτουργεί, οι τιμές έχουν εκτοξευθεί. Στρατηγικώς όμως είναι ένας λανθασμένος υπολογισμός. Το Ιράν έχει επιτεθεί στο Κατάρ και το Ομάν, χώρες που για χρόνια μεσολαβούσαν για λογαριασμό του, «καίγοντας» τις γέφυρες που θα χρειαστεί για να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου.

Το Ομάν θεωρούνταν κατ’ αρχάς η χώρα του Κόλπου που μπορεί να διαμεσολαβήσει. Υπάρχει άλλη που μπορεί να αναλάβει αυτόν τον ρόλο;

Το Ομάν από μόνο του δεν μπορεί να τερματίσει τον πόλεμο. Απαιτείται πολυμερής προσπάθεια. Το Κατάρ διατηρεί την ικανότητα διαμεσολάβησης, παρά το γεγονός ότι δέχεται επίθεση. Σταμάτησε την παραγωγή LNG, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα προς τις παγκόσμιες αγορές. Ο Εμίρης του Κατάρ φέρεται να άσκησε πιέσεις στην Ουάσιγκτον πριν από τον πόλεμο για να μη χρησιμοποιήσει τις βάσεις του Κόλπου εναντίον του Ιράν. Η Κίνα έχει βαθιά οικονομικά συμφέροντα, το 40% των μεταφορών πετρελαίου της μέσω Ορμούζ, και επιρροή στην Τεχεράνη. Η Τουρκία έχει προσφέρει διαμεσολάβηση. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που αντιμετωπίζουν άμεσο οικονομικό κόστος από τη διακοπή του LNG, έχουν κάθε λόγο να πιέσουν την Ουάσιγκτον προς αποκλιμάκωση. Αλλά ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ δείχνουν επί του παρόντος ενδιαφέρον για διαπραγματεύσεις.

Οι σχέσεις Κατάρ – Ισραήλ σε τι επίπεδο βρίσκονται σήμερα;

Σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο μετά την ισραηλινή επίθεση στην Ντόχα, τον Σεπτέμβριο του 2025. Τα κράτη του Κόλπου δεν ζήτησαν αυτόν τον πόλεμο και δεν θέλουν μια συμμαχία με το Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Η επιρροή του Κατάρ διαπερνά την Ουάσιγκτον και τις αγορές ενέργειας, όχι απευθείας μέσω του Τελ Αβίβ.

Ποιος μένει περισσότερο εκτεθειμένος από την ανάσχεση της παραγωγής ενέργειας στον Κόλπο;

Το Κατάρ προμηθεύει το 20% του παγκόσμιου LNG. Εχει σταματήσει την παραγωγή. Το διυλιστήριο Ras Tanura της Σαουδικής Αραβίας είναι κλειστό. Το Ιράκ κλείνει πετρελαιοπηγές με κλειστή τη δίοδο εξαγωγής του. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού αργού και φυσικού αερίου έχει ανασταλεί, συνιστώντας τη μεγαλύτερη διαταραχή από το εμπάργκο του 1973. Το πετρέλαιο έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια/βαρέλι. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν διπλασιαστεί. Η Ασία είναι η πιο εκτεθειμένη. Η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Ινδία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια της περιοχής. Η Ευρώπη είναι ευάλωτη σε σχέση με το φυσικό αέριο, καθώς εισήλθε στο 2026 με αποθέματα πολύ χαμηλά. Οι ΗΠΑ είναι σε έναν βαθμό παραγωγός, αλλά αντιμετωπίζουν έντονη πολιτική πίεση από τις αυξανόμενες τιμές των καυσίμων.