Μάστορας και καλλιτέχνης

Γνώρισα κι έζησα τον Γιώργο Πανουσόπουλο στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Οταν μαζί με τον Νίκο Περάκη και με τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο είχαν τη «Φιλμική Εταιρεία». Για να φτιάχνουν ταινίες πέρα από τον κομφορμισμό του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Και δώθε από τους στείρους συνήθως πειραματισμούς των αμπελοφιλόσοφων σκηνοθετών, που οδηγήσαν μια γενιά στα πιο βαθιά χασμουρητά. Ταινίες που να μη γαργαλάνε ούτε και να σνομπάρουν τους θεατές τους. Μα να τους τέρπουν και να τους συγκινούν γνήσια.

Είχαν και οι τρεις τους ήδη δώσει σπουδαία δείγματα γραφής.

Ο Περάκης στη «Λούφα και παραλλαγή» μετέτρεψε τις εμπειρίες από το φανταρικό του σε συλλογική αυτοβιογραφία των Ελλήνων και ξαναγύρισε το πλατύ κοινό στις αίθουσες. Εφτιαξε έπειτα το «Βίος και πολιτεία», ένα εγχειρίδιο κοινωνιολογίας και τολμηρής πολιτικής σκέψης υπό το προσωπείο της κωμωδίας.

Ο Τσεμπερόπουλος βασίστηκε στο μυθιστόρημα «Τάλγκο» του Βασίλη Αλεξάκη και δημιούργησε τον μοναδικής ευαισθησίας «Ξαφνικό έρωτα». Ακολούθησε το «Αντε γεια», που μας έδειξε τι σημαίνει γνήσια λαϊκή ταινία στην Αθήνα, στις αρχές του 1990.

Ο Πανουσόπουλος… Ο Πανουσόπουλος γεννήθηκε το 1942 σε μια Κηφισιά που είχε τότε και προσφυγικά χαμόσπιτα, εργατόκοσμο. Πολύ μικρός μπάρκαρε, ταξίδεψε. Οταν επέστρεψε στα πάτρια, ανακάλυψε τη φλέβα του. Το σινεμά. Δούλεψε ως οπερατέρ στην «Ευδοκία» του Δαμιανού, στους «Τεμπέληδες της Εύφορης Κοιλάδας» του Παναγιωτόπουλου, στο «Happy Day» του Βούλγαρη. Το 1973, ο Αλιέντε κάλεσε νέους καλλιτέχνες από όλον τον κόσμο να συμμετάσχουν στη σοσιαλιστική αναγέννηση της Χιλής. Ο Πανουσόπουλος ενθουσιάστηκε. Υπέβαλε αίτηση, τον δέχθηκαν. Μέρες πριν πάει στους αντίποδες, συνέβη το φρικτό πραξικόπημα του Πινοτσέτ.

Η πρώτη ταινία που σκηνοθέτησε ήταν το «Ταξίδι του μέλιτος». Μια τρυφερότατη ματιά πάνω στην τρίτη ηλικία, όπου εμφανίζονται οι παλιές καραβάνες της ηθοποιίας. Η Αλέκα Παΐζη, ο Αλέκος Ξενίδης, ο Κούλης Στολίγκας. Η Μαλαίνα Ανουσάκη…

Ακολούθησαν, το 1981, «Οι απέναντι». Εμπνευσμένος από τον «Σιωπηλό μάρτυρα» του Χίτσκοκ, ήθελε να γυρίσει μια ολόκληρη ταινία με τηλεφακούς. Εφτιαξε ένα αριστούργημα, που προοιωνίζεται την εμβληματική «Διπλή ζωή της Βερόνικα». «Αποκλείεται ο Κισλόφσκι να μην είχε δει Πανουσόπουλο!» έλεγαν τότε. Ο Αρης Ρέτσος, το παράφορο αγόρι στους «Απέναντι», πρωταγωνιστεί και στην επόμενη ταινία του. Τον βάζει, στη «Μανία», να απελευθερώνει τα θηρία από τα κλουβιά τους.

Στον Εθνικό – καλλιτεχνική αδεία ζωολογικό – Κήπο. Να τα αμολάει στην καρδιά της Αθήνας. Η «Φιλμική» στεγαζόταν σε ένα ωραίο σπίτι κάτω από την Πατησίων. Οι τρεις εταίροι της είχαν αδελφικές μεταξύ τους σχέσεις. Ψήγμα ανταγωνισμού. Οταν ο ένας σκηνοθετούσε, οι άλλοι δύο συμμετείχαν δημιουργικά. Ο Πανουσόπουλος ανελάμβανε τη διεύθυνση φωτογραφίας – ήταν ο χαρισματικότερος πίσω από τον φακό, κανείς δεν διέθετε το δικό του βλέμμα. Γύριζαν διαφημίσεις, αμείβονταν πολύ καλά – όπως τους άξιζε – και έριχναν τα λεφτά στις ταινίες τους.

Βρέθηκα στη «Φιλμική Εταιρεία» χάρη στον Νίκο Περάκη. Μου είχε προτείνει να γράψουμε μαζί ένα σενάριο. Δεν αξιωθήκαμε. Συναναστράφηκα όμως για αρκετό καιρό εκείνους τους υπέροχους τύπους.

Ο Πανουσόπουλος, όταν τον γνώριζες, σε ψάρωνε. Δίχως καθόλου να το επιδιώκει. «Ολη η ζωή μου ένα Σαββατοκύριακο δικό του» σκεφτόσουν. Πρώτα είχε γίνει μάστορας και μετά καλλιτέχνης – όπως πρέπει δηλαδή – γι’ αυτό είχε τόσο καθαρή και πυκνή σκέψη, έφτανε με τη μία στον πυρήνα του κάθε προβλήματος. Ηταν ευκίνητος και αεικίνητος. Τον θυμάμαι με ένα χακί σορτς με τιράντες, σαλοπέτα, φορεμένη κατάσαρκα, να παρακολουθεί στωικά τις συζητήσεις μας, τρώγοντας λαδερά. Φασολάκια και μπάμιες. Η τελευταία κουβέντα πάντα του ανήκε.

Με κάλεσε το 2004 να κάνω ένα πέρασμα από την ταινία «Τεστοστερόνη». Σε ένα μικρό χωριό στη Νάξο, χειμώνας, ψοφόκρυο. Ηταν μια σκηνή ταφής. Το φέρετρο κατέβαινε σε έναν λάκκο πέντε μέτρα βαθύ – γύρω του όλοι οι ηθοποιοί συν κάμποσοι κομπάρσοι σαν εμένα. Ο Πανουσόπουλος κουμαντάριζε το γύρισμα με σιδερένιο χέρι. Καπετάνιος σωστός. Ή διευθυντής ορχήστρας. Ή χορογράφος. Μάλλον όλα μαζί.