Ο καλός δάσκαλος

Πώς να αισθάνεται ένας εκπαιδευτικός ενώπιον της τάξης του; Προσπαθώ να φανταστώ το συναίσθημα. Είναι, άραγε, σαν να ανεβαίνεις στη σκηνή για να ερμηνεύσεις έναν ρόλο; Σίγουρα κάποιοι θα νιώθουν έτσι. Οταν στέκεσαι μπροστά στον πίνακα είσαι πολλά πράγματα, εκτός από ο εαυτός σου.

Είσαι δάσκαλος. Κομίζεις γνώση και αντιπροσωπεύεις την αυθεντία, ακόμα και αν κατά βάθος νιώθεις αδαής, ανεπαρκής ή ακατάλληλος για τη δουλειά. Είσαι φορέας εξουσίας. Οφείλεις να εμπνέεις σεβασμό, ακόμη κι αν τρέμει το φυλλοκάρδι σου μπροστά στα πρόσωπα που σε παρακολουθούν. Διότι τα παιδιά είναι για να τα αγαπάς, αλλά και για να τα φοβάσαι.

Η φύση τους εξωραΐζεται από τη νιότη τους, όμως μπορεί να γίνει σκληρή, ακόμη και τρομακτική. Πιράνχας κανονικά, έτοιμα να σε κομματιάσουν. Για αυτό και οι εκπαιδευτικοί αξίζουν τον απεριόριστο σεβασμό μας. Οχι μόνο επειδή η δουλειά τους έχει υπαρξιακή σημασία για την κοινωνία, αλλά επειδή πολλοί από αυτούς ξεφλουδίζουν, σχεδόν γδέρνουν, την ψυχή τους κάθε πρωί και προσπαθούν να την επουλώσουν το βράδυ.

Μία καθηγήτρια πέθανε από εγκεφαλικό επεισόδιο στη Θεσσαλονίκη. Η εκπαιδευτικός είχε καταγγείλει συστηματική κακοποίηση από ομάδα μαθητών. Η οικογένειά της εκτιμά ότι ο ψυχικός φόρτος που επωμίστηκε συνέβαλε στην κατάρρευσή της. Είναι δύσκολο έως απίθανο να αποδοθεί με βεβαιότητα αντικειμενική συνάφεια ανάμεσα στη συμπεριφορά των μαθητών και στον θάνατό της. Δεν γνωρίζουμε το ιατρικό ιστορικό της, ούτε λεπτομέρειες για τη γενική της παρουσία στο σχολείο.

Ωστόσο, όσα περιγράφει στο υπόμνημά της είναι αρκετά για να σου ανεβάσουν την πίεση σε επικίνδυνα επίπεδα. Επιθέσεις με μπουκάλια που περιείχαν υγρά, χτυπήματα με βαριά αντικείμενα, εξυβρίσεις, οχλαγωγία και όλα όσα μπορούν να συμβούν σε μια τάξη όπου τίποτα δεν πηγαίνει καλά. Δεν είναι συνηθισμένη εικόνα. Αλλά ούτε και αδιανόητη.

Ομως, ως κοινωνία, εξετάζουμε τα προβλήματα στα σχολεία σχεδόν πάντα από τη γωνία των παιδιών. Οι εκπαιδευτικοί στέκονται κάπου στην άκρη. Θα ασχοληθούμε μαζί τους κυρίως όταν κατηγορούνται για επαγγελματική καχεξία, όταν δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους ή όταν αρνούνται να αξιολογηθούν. Οι καλοί εκπαιδευτικοί, που προσπαθούν να εργαστούν αξιοπρεπώς, με αίσθημα ευθύνης και συνέπεια, παραμένουν σχεδόν αόρατοι.

Και οι κακοποιητικές συμπεριφορές που συχνά υφίστανται από μαθητές και γονείς βγαίνουν στην επιφάνεια μόνο όταν υπάρξει βία ή κάτι ακόμη χειρότερο, όπως ο θάνατος της καθηγήτριας στη Θεσσαλονίκη. Τις τελευταίες ημέρες συζήτησα, μέσω της ραδιοφωνικής μου εκπομπής, με καθηγητές μέσης εκπαίδευσης. Μου μετέφεραν μια παρόμοια εικόνα.

Συχνά δέχονται λεκτική ή ψυχολογική βία από μαθητές, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα αντίδρασης. Δύο από αυτούς εγκατέλειψαν τη δημόσια εκπαίδευση αναζητώντας άλλο επαγγελματικό πεδίο, επειδή δεν άντεχαν την πίεση. Μία φιλόλογος που εργάζεται σε φροντιστήριο μού εξήγησε ότι δέχεται προσβλητικές επιθέσεις από γονείς «επειδή πληρώνουν».

Λέμε συχνά ότι όταν κλείνει ένα σχολείο ανοίγει μια φυλακή. Να που υπάρχουν στιγμές όπου σκέφτεσαι ότι οι δύο χώροι θα μπορούσαν σχεδόν να συστεγαστούν. Σκέφτομαι τον εαυτό μου ως καθηγητή μέσης εκπαίδευσης. Δεν θα μπορούσα να το κάνω. Ούτε να το αντέξω. Τους θαυμάζω. Και καταλαβαίνω πόσο εύκολο είναι να τους λυπηθείς. Αλλά δεν θα έπρεπε να φτάνουμε εκεί.

Τώρα θα πει κάποιος το προφανές: όλα ξεκινούν από το σπίτι. Ναι, αλλά αυτό ήταν ασφαλές συμπέρασμα πριν από μερικές δεκαετίες. Από τότε που η κοινωνικοποίηση των παιδιών περνά όλο και περισσότερο μέσα από οθόνες, ο ρόλος της οικογένειας έχει σχετικοποιηθεί. Παραμένει σημαντικός, αλλά όχι στον ίδιο βαθμό. Και σίγουρα εμείς οι μεγαλύτεροι, ως γονείς, μοιραζόμαστε ένα μέρος της ευθύνης.

Μεγαλώνουμε παιδιά που πιστεύουν ότι έχουν δικαιώματα στη ζωή, αλλά όχι υποχρεώσεις. Παιδιά που ενθαρρύνονται να αποκτήσουν τόσο ισχυρή αυτοπεποίθηση, ώστε συχνά στρεβλώνεται η εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Και ενώ λέμε πως δεν θέλουμε να τους λείψει τίποτα, τους στερούμε κάτι θεμελιώδες: το μέτρο.