LOL στην κόλαση
Ο Χάνι Φαρίντ είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, ειδικός στην ψηφιακή εγκληματολογία. Στη διάρκεια ενός podcast τον Ιανουάριο, του ζητήθηκε να βαθμολογήσει την απειλή που συνιστούν τα deepfakes για την κοινωνία σε μια κλίμακα από το ένα έως το δέκα. «Δώδεκα», απάντησε.
Πιο πρόσφατα, η επιστημονική συντάκτρια των Financial Times Αντζάνα Αχούτζα τον ρώτησε αν οι άνθρωποι εξακολουθούν γενικά να μπορούν να ξεχωρίσουν το αυθεντικό υλικό από εκείνο που έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. «Οχι, πάει αυτό». Πειράματα στο εργαστήριο μελέτης της αντίληψης στο οποίο εργάζεται, εξήγησε, δείχνουν πως οι άνθρωποι μπορούν να εντοπίζουν σωστά αν μια εικόνα, ένα ηχητικό απόσπασμα ή ένα βίντεο είναι αυθεντικό περίπου στο 65% των περιπτώσεων (η τυχαία επιλογή θα έδινε ποσοστό 50%).
Στον πραγματικό κόσμο, πρόσθεσε, όπου οι χρήστες σκρολάρουν βιαστικά μέσα από συναισθηματικά φορτισμένο περιεχόμενο, οι επιδόσεις τους πιθανότατα είναι ακόμη χαμηλότερες. Ακόμη και ο ίδιος πλέον δεν είναι βέβαιος ότι μπορεί να ξεχωρίσει αξιόπιστα το αληθινό χωρίς ψηφιακή εγκληματολογική ανάλυση.
Οταν το ψεύτικο μοιάζει με πραγματικότητα και η πραγματικότητα με ψεύτικο, η επαλήθευση γεγονότων στον πραγματικό κόσμο γίνεται δυσκολότερη και πιο χρονοβόρα. Η άνοδος των deepfakes σημαίνει ότι όσοι ενδιαφέρονται πραγματικά για την αλήθεια θα καθυστερούν να αναδημοσιεύσουν μια πληροφορία μέχρι να την ελέγξουν – αν τελικά την αναδημοσιεύσουν. Προσπαθούν άλλωστε να γλιτώσουν από έναν διπλό κίνδυνο, αφενός από το να πέσουν θύματα ψευδών ισχυρισμών και, από την άλλη, να απορρίψουν αληθινές πληροφορίες ως ψευδείς ειδήσεις – φαινόμενο γνωστό ως «μέρισμα του ψεύτη».
Σε μια πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Reuters της Οξφόρδης για τη Μελέτη της Δημοσιογραφίας, με θέμα το πώς η AI μετασχηματίζει τα μέσα ενημέρωσης, ένας από τους συμμετέχοντες υποστήριξε ότι η «έκτακτη είδηση» σύντομα θα δώσει τη θέση της στην «έκτακτη επαλήθευση». Με αυτούς τους δισταγμούς και τις καθυστερήσεις, όμως, ο δημόσιος χώρος – το βλέπουμε ήδη, σε «φόρα» και εκτός… – παραχωρείται όλο και περισσότερο σε όσους ενδιαφέρονται λιγότερο για την αλήθεια ή / και έχουν κάτι να κερδίσουν από την παραπληροφόρηση και τη σκόπιμη διασπορά ψευδών ειδήσεων. «Τι σωσίβιο για τους αδίστακτους!», καταλήγει η Αχούτζα. «Καθώς η θάλασσα των αμφισβητήσιμων “γεγονότων” φουσκώνει, γίνεται όλο και πιο εύκολο για αυτούς να επιπλέουν μέσα της».
Μια και το έφερε όμως η κουβέντα σε αδίστακτους, εκτός από τα deepfakes αποδεικνύεται ότι αριστεύουν και σε ένα άλλο είδος ψηφιακής χειραγώγησης, που δεν έχει ακόμα επίσημη ονομασία αλλά θα μπορούσε να περιγραφεί ως τρολ-ο-βίντεο. Ιδού μερικά παραδείγματα. Το ένα βίντεο ξεκινά με ένα απόσπασμα από το Call of Duty, ένα από τα πιο δημοφιλή πολεμικά βιντεοπαιχνίδια στον κόσμο. Σε αυτό βλέπουμε έναν αμερικανό στρατιώτη στην έρημο, να εκτοξεύει πυραύλους χρησιμοποιώντας μια ταμπλέτα.
Ακολουθούν πραγματικές εικόνες, όπου φαίνεται να καταστρέφονται ιρανικοί στόχοι, κάθε καταστροφή συνοδευόμενη από έναν μικρό μετρητή πόντων «+100». Αυτό το βίντεο, που υμνεί την αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση «Επική Οργή», δεν προέρχεται από οποιονδήποτε: το δημοσίευσε στο Instagram, το X και το TikTok, η ίδια η κυβέρνηση Τραμπ, την Πέμπτη 5 Μαρτίου.
Την επομένη, ένα νέο βίντεο με τίτλο Justice the American Way(«Δικαιοσύνη α λα αμερικανικά») συγκεντρώνει 63 εκατομμύρια προβολές στο X. Συνδυάζει εικόνες καταστροφής στο Ιράν με πολλές αναφορές στην αμερικανική ποπ και ψηφιακή κουλτούρα –Star Wars, Iron Man, John Wick, Halo… Το Σάββατο 7 Μαρτίου, η κυβέρνηση επαναχρησιμοποιεί ένα απόσπασμα από το Grand Theft Auto: San Andreas– ανάμεσα σε δύο βομβαρδισμούς ιρανικών στόχων, ο κεντρικός χαρακτήρας, ένας καλιφορνέζος γκάνγκστερ, εκφωνεί την εμβληματική ατάκα του: «Ah shit, here we go again», κάτι σαν «Αντε πάλι…».
Σε ένα από αυτά τα βίντεο πολιτικής προπαγάνδας, πλάνα εκρήξεων διακόπτονται από ένα απόσπασμα του Μπομπ Σφουγγαράκη, όπου ο χαρακτήρας λέει: «Θέλεις να με δεις να το ξανακάνω;». Σε ένα άλλο, τάκλιν στο ποδόσφαιρο και εκρήξεις στο πεδίο της μάχης συγχρονίζονται με το τραγούδι των AC/DC, Thunderstruck.
Ο Πιτ Χέγκσεθ, υπουργός Αμυνας, εμφανίζεται να ενημερώνει τους δημοσιογράφους υπό τον ήχο του Enter Sandmanτων Metallica ενώ τα πυρομαχικά χτυπούν τους στόχους τους συνοδεία του Here Comes the Boomτης Nelly. Για τον Λευκό Οίκο του Ντόναλντ Τραμπ, ο πόλεμος δεν είναι κόλαση. Ο πόλεμος είναι LOL. Οταν ο Στίβεν Τσενγκ, διευθυντής επικοινωνίας της Λευκού Οίκου, μοιράστηκε στο X το βίντεο από το Call of Duty, το συνόδευσε με τη φράση «W’s is in the chat» κάτι σαν «Νίκη στο τσατ», έκφραση που χρησιμοποιούν οι διαδικτυακοί παίκτες πανηγυρίζοντας μια επιτυχημένη κίνηση.
Αυτά τα βίντεο δεν θολώνουν τα όρια ανάμεσα στο γεγονός και τη μυθοπλασία. Απλά ξεπερνούν κάθε όριο. Ειδικοί παρατήρησαν μάλιστα πως δεν κάνουν τον παραμικρό διαχωρισμό ανάμεσα σε ήρωες και αντιήρωες, ανάμεσα στο καλό και το κακό – μόνο ανάμεσα στη δύναμη και την αδυναμία, τη νίκη και την ήττα. Υποδεικνύουν ότι η ρητορική της ψυχαγωγίας, της κυβέρνησης Τραμπ και των ακραίων διαδικτυακών δημοσιεύσεων συγκλίνουν πια απόλυτα. Και είμαστε ακόμα στους 14 μήνες. Enter Sandman, πράγματι.