Μέση Ανατολή: 10 παράμετροι που θα κρίνουν τη διάρκεια του πολέμου

^«Αν κοιτάξετε τη Μέση Ανατολή, επικρατεί απόλυτο χάος». Η αμερικανική πολιτική εκεί είναι «καταστροφική». Η εμπλοκή σε πόλεμο ήταν «η χειρότερη απόφαση που έχει πάρει ποτέ πρόεδρος» στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών… Οι δηλώσεις ανήκουν στον Ντόναλντ Τραμπ, τις είχε κάνει το 2016, με στόχο τον Μπαράκ Ομπάμα και τον Τζορτζ Μπους. Οχι ότι είναι οι μοναδικές υποσχέσεις απομονωτισμού που έδωσε ποτέ ο σημερινός πρόεδρος των ΗΠΑ. Μόλις πέρυσι, επέμενε πως η «επιτυχία» του θα κρινόταν πρωτίστως από τους πολέμους που «δεν θα ξεκινούσε». Προφανώς άλλαξε γνώμη. Ο πόλεμος που ξεκίνησε το περασμένο Σάββατο εναντίον του Ιράν, από κοινού με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, κατέληξε μεν, από την πρώτη κιόλας ημέρα, στον αποκεφαλισμό της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σε ό,τι αφορά όμως την επόμενη ημέρα, όπως και τις συνέπειες στις περιφερειακές και παγκόσμιες ισορροπίες, το «απόλυτο χάος». Ακολουθούν 10 παράμετροι που μπορεί να επηρεάσουν το μέλλον (όλων μας).

Το σενάριο της Βενεζουέλας

Το μείζον ερώτημα είναι τι θα συμβεί στο Ιράν αν ηττηθούν οι μουλάδες – με δεδομένο βέβαια ότι οι αεροπορικές επιχειρήσεις δεν αρκούν για να ανατρέψουν αυταρχικά καθεστώτα. Ο Τραμπ έχει πει πως το «ιδανικό» για αυτόν θα ήταν ένα σενάριο Βενεζουέλας, μια ιρανική βερσιόν της Ντέλσι Ροντρίγκες. Ομως ιστορικά, γεωγραφικά, πολιτισμικά, πολιτικά, Ιράν και Βενεζουέλα δεν θα μπορούσαν να διαφέρουν περισσότερο.

Ο ρόλος του Ρεζά Παχλαβί

Εστω ότι οι μουλάδες χάνουν την εξουσία. Παρότι ισχυρή στους δρόμους και τις καρδιές, η ιρανική αντιπολίτευση παραμένει εύθραυστη από πλευράς οργάνωσης. Θα μπορούσαν άραγε Τραμπ και Νετανιάχου να επιβάλουν μία έξωθεν ειρηνική μετάβαση, ιδίως με τη μορφή του εξόριστου γιου του σάχη; Ο ίδιος δηλώνει παρέτοιμος, όμως η εσωτερική νομιμοποίησή του είναι περιορισμένη και η αντίσταση του (απερχόμενου) καθεστώτος θα είναι έντονη.

Ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου

Το Ιράν δεν είναι ούτε Ιράκ ούτε Λιβύη. Ομως περιλαμβάνει, πέρα από τους Πέρσες, ένα μωσαϊκό καταπιεσμένων μειονοτήτων: Κούρδοι και Αζέροι στον βορρά, Αραβες στα σύνορα με το Ιράκ, Μπαλούχ στα σύνορα με το Πακιστάν… Μπορεί η αποδυνάμωση του κεντρικού κράτους να απειλήσει την ύπαρξη του; Αυτό, σημειώνει ο Γκιγιόμ Ντιβάλ στον ιστότοπο του Ινστιτούτου Ζακ-Ντελόρ, θα εξαρτηθεί πρωτίστως από τις ενέργειες άλλων περιφερειακών δυνάμεων.

Τα θέλω του ριαντ

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν φαίνεται να είχε ενημερωθεί για τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις και να τις ενέκρινε. Σίγουρα όμως δεν θα δεχόταν να εγκατασταθεί στην Τεχεράνη ένα καθεστώς υποτελές στον Νετανιάχου και τον Τραμπ, που θα συμμαχούσε με τον Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ, τον ηγέτη των ΗΑΕ και «αδελφό-εχθρό» του. Με τη στήριξη του Κατάρ και της Τουρκίας, θα καταβάλει πιθανότατα κάθε προσπάθεια για να το αποτρέψει.

Η νίκη (;) του Νετανιάχου

Μετά τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ, ο ισραηλινός πρωθυπουργός καταστρέφει μια δυνητική υπαρξιακή απειλή για τη χώρα του. Εχει σύμμαχο την κοινή γνώμη και, λογικά, περισσότερες πιθανότητες πια να παραμείνει στην εξουσία. Αν όμως η περιοχή αποσταθεροποιηθεί μακροπρόθεσμα, τα πράγματα θα αλλάξουν. Επιπλέον, η αντίθεση στους ιρανούς μουλάδες ήταν από τους κύριους λόγους που τα σουνιτικά καθεστώτα συμμάχησαν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Απαξ και αυτή η απειλή εκλείψει;

Το ρίσκο του Τραμπ

Οπως χαρακτηριστικά σημειώνουν οι «New York Times», με την απόφαση που έλαβε, και μάλιστα μόλις οκτώ μήνες πριν από τα midterms, ο Τραμπ αναλαμβάνει το μεγαλύτερο ρίσκο της προεδρίας του, διακινδυνεύοντας τις ζωές αμερικανικών στρατευμάτων, περισσότερους θανάτους και αστάθεια στην πλέον εύφλεκτη περιοχή του κόσμου, αλλά και την ίδια του την πολιτική θέση. Η τιμή της βενζίνης έσπασε ήδη ρεκόρ 11μήνου. Ο χρόνος λήξης αυτού του πολέμου – θυμίζει ο Τόμας Φρίντμαν – θα καθοριστεί τόσο από τις αγορές πετρελαίου  και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, όσο και απο τη στρατιωτική κατάσταση στο εσωτερικό του Ιράν. Από την άλλη, ποιος θυμάται πια την υπόθεση Επστιν;

Τα χαμόγελα του Πούτιν

Μετά τη Βενεζουέλα και την Κούβα, η Ρωσία χάνει ακόμα έναν παραδοσιακό σύμμαχο. Αλλά δεν έχει πια ανάγκη τα ιρανικά drones για την Ουκρανία, παράγει δικά της. Επιπλέον, όσο πιο πολλά όπλα καταναλώνουν οι ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, τόσο λιγότερα μένουν για το Κίεβο. Και τέλος, όσο ανεβαίνουν οι τιμές του πετρελαίου, τόσο ο Πούτιν θα γεμίζει τα ταμεία του, παρά τις κυρώσεις.

Η αμηχανία του Σι

Στην περίπτωση της Κίνας, δεν υπάρχουν «ναι μεν, αλλά». Μετά τη Βενεζουέλα, χάνει μια ακόμα προνομιακή πηγή φθηνού πετρελαίου. Επιπλέον, ο Κόλπος είναι μια περιοχή κρίσιμη για τις κινεζικές εξαγωγές προς την Ευρώπη. Προσώρας, το Πεκίνο επιλέγει να κρατήσει χαμηλούς διπλωματικούς τόνους, αλλά είναι πιθανό να κινηθεί με κάθε μέσο προκειμένου να αποτρέψει την εγκατάσταση στην Τεχεράνη ενός καθεστώτος υπό την επιρροή των ΗΠΑ.

Η ήττα του διεθνούς δικαίου

Αντίθετα με ό,τι συνέβη με το Ιράκ το 2002, ΗΠΑ και Ισραήλ επέλεξαν να επιτεθούν στο Ιράν χωρίς καν να προσποιηθούν ότι αναζητούν στήριξη από το διεθνές δίκαιο ή τα Ηνωμένα Εθνη. Και αυτό παρότι ο ίδιος ο Τραμπ είχε ακολουθήσει αυτό το «τελετουργικό» τον περασμένο Νοέμβριο, καταθέτοντας το ειρηνευτικό του σχέδιο για τη Γάζα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Μετά βέβαια έφτιαξε το (ολο)δικό του Συμβούλιο Ειρήνης.

Τα δεινά των Ευρωπαίων

Η περιοχή του Κόλπου διαδραματίζει πολύ πιο σημαντικό ρόλο για την Ευρώπη παρά για τις ΗΠΑ. Η αποσταθεροποίησή της απειλεί με άμεσες επιπτώσεις τους Ευρωπαίους από πλευράς πολέμου, τρομοκρατίας και μεταναστευτικών ροών. Εντούτοις, οι ευρωπαίοι ηγέτες δεν ερωτήθηκαν καν από τις ΗΠΑ για τον πόλεμο, απλά κλήθηκαν να τον στηρίξουν εκ των υστέρων – με τους γνωστούς διχασμούς. Το Politico πάντως δικαίως έβαλε, προχθές, τον εξής τίτλο: «Ο Τραμπ ανακαλύπτει ότι η Αμερική χρειάζεται τελικά την Ευρώπη».