«Σαφάρι» στον κομήτη 3I/ATLAS σχεδιάζουν επιστήμονες και καταδίωξή του εκτός ηλιακού συστήματος
Καθώς ο διαστρικός κομήτης 3I/ATLAS πλησιάζει τον Δία τον επόμενο μήνα, οι επιστήμονες επιταχύνουν τις προσπάθειες παρατήρησης της εντυπωσιακής του δραστηριότητας και εξετάζουν σχέδια για μια μελλοντική αποστολή που θα μπορούσε να τον καταδιώξει ακόμη κι αφού εγκαταλείψει το ηλιακό σύστημα.
Ο κομήτης, μόλις το τρίτο διαστρικό αντικείμενο που έχει εντοπιστεί ποτέ, ανακαλύφθηκε την 1η Ιουλίου 2025 από το τηλεσκόπιο ATLAS της NASA στη Χιλή. Έκτοτε, παρακολουθείται στενά από επίγεια και διαστημικά παρατηρητήρια καθώς διασχίζει το εσωτερικό ηλιακό σύστημα. Τώρα που κατευθύνεται προς τα έξω, πέρα από την τροχιά του Δία, νέα ευρήματα και μια προτεινόμενη αποστολή που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων για τον φευγαλέο αυτόν επισκέπτη.
Το υπέρυθρο διαστημικό τηλεσκόπιο SPHEREx της NASA παρατήρησε τον 3I/ATLAS μεταξύ 8 και 15 Δεκεμβρίου 2025, λίγες εβδομάδες μετά την πλησιέστερη προσέγγισή του στον Ήλιο στις 29 Οκτωβρίου. Οι εικόνες αποκάλυψαν έναν κομήτη σε πλήρη εκρηκτική δραστηριότητα. «Ο κομήτης 3I/ATLAS βρισκόταν σε πλήρη εκρηκτική δραστηριότητα στο διάστημα τον Δεκέμβριο του 2025, μετά την πολύ κοντινή του διέλευση από τον Ήλιο, με αποτέλεσμα να λαμπυρίσει σημαντικά», δήλωσε ο Carey Lisse από το Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Johns Hopkins, επικεφαλής συγγραφέας της σχετικής μελέτης.
Η έντονη αυτή έκρηξη θεωρείται ασυνήθιστη, καθώς οι περισσότεροι κομήτες εξασθενούν όσο απομακρύνονται από τον Ήλιο. Το SPHEREx ανίχνευσε υδρατμούς, διοξείδιο του άνθρακα, μεθανόλη, μεθάνιο και κυανίδιο που εκτοξεύονταν από την κόμη του κομήτη. Το χημικό αυτό προφίλ μοιάζει με εκείνο των τυπικών κομητών του ηλιακού συστήματος, με τη διαφορά ότι ο 3I/ATLAS σχηματίστηκε γύρω από ένα μακρινό άστρο, πιθανότατα πριν από περισσότερα από επτά δισεκατομμύρια χρόνια.
Σε ξεχωριστή μελέτη, επιβεβαιώθηκε ότι το Παρατηρητήριο Neil Gehrels Swift της NASA είχε εντοπίσει νωρίτερα αέριο υδροξυλίου — ένα χημικό αποτύπωμα του νερού — όταν ο κομήτης βρισκόταν σχεδόν τρεις φορές πιο μακριά από τον Ήλιο σε σχέση με τη Γη. Η ανίχνευση υποδεικνύει απώλεια νερού περίπου 40 κιλών ανά δευτερόλεπτο, γεγονός που αποκαλύπτει ασυνήθιστα αποθέματα πτητικών πάγων για σώμα σε τόσο μεγάλη απόσταση.
Ερευνητές της Πρωτοβουλίας για Διαστρικές Σπουδές, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of the British Interplanetary Society, προτείνουν έναν τρόπο αναχαίτισης του 3I/ATLAS πολύ μετά την αποχώρησή του από το ηλιακό σύστημα. Οι ερευνητές Adam Hibberd, T. Marshall Eubanks και Andreas Hein περιγράφουν τη χρήση ενός διαστημοπλοίου το οποίο θα τον προσεγγίσει με ειδικούς ελιγμούς, αξιοποιώντας τη βαρυτική επίδραση του ήλιου για να επιτευχθεί η ιδανική επιτάχυνση.
Οι προσομοιώσεις δείχνουν ότι εκτόξευση το 2035 θα προσέφερε την καλύτερη ευθυγράμμιση μεταξύ Γης, Δία και 3I/ATLAS, με πιθανή αναχαίτιση 35 έως 50 χρόνια αργότερα. «Το 2035 είναι το ιδανικό έτος επειδή οι ευθυγραμμίσεις των ουρανίων σωμάτων που εμπλέκονται είναι οι πιο ευνοϊκές για να φτάσουμε στον 3I/ATLAS με ελάχιστη απαίτηση προώθησης μέσω Ηλιακού Ελιγμού Oberth», δήλωσε ο Hibberd στο Universe Today. Το διαστημόπλοιο, βάρους έως 500 κιλών, θα μπορούσε να εκτοξευθεί με ένα ανεφοδιασμένο Starship Block 3 από χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη.
Ο επόμενος σημαντικός σταθμός του κομήτη είναι η στενή διέλευσή του από τον Δία στις 16 Μαρτίου 2026, σε απόσταση περίπου 53,6 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον αέριο γίγαντα. Το διαστημικό σκάφος Juno της NASA, που παραμένει σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη, αναμένεται να παρακολουθήσει τη συνάντηση.
Παράλληλα, το διαστημόπλοιο JUICE της ESA θα μεταδώσει δεδομένα για τον 3I/ATLAS από τον Νοέμβριο του 2025 έως τα τέλη Φεβρουαρίου. Μετά τη διέλευση από τον Δία, ο κομήτης θα συνεχίσει την πορεία του εκτός ηλιακού συστήματος, παραμένοντας ορατός σε επίγεια τηλεσκόπια μέχρι τα μέσα του 2026, προτού χαθεί οριστικά από το οπτικό πεδίο.