ΥΠΠΟ: Προστασία και ανάδειξη ταφικών μνημείων στο κοιμητήριο Αγίου Γεωργίου στην Ερμούπολη της Σύρου
Ολοκληρώθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα του υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, που αφορούσε τα ταφικά μνημεία του ιστορικού κοιμητηρίου Αγίου Γεωργίου στην Ερμούπολη της Σύρου. Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε το 2023, είχε ως αντικείμενο την τεκμηρίωση, προστασία και ανάδειξη των μνημείων, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα τμήματα του κοιμητηρίου.
Στο πλαίσιο της έρευνας πραγματοποιήθηκε πλήρης καταγραφή και τεκμηρίωση των μνημείων, μέσω γεωμετρικής αποτύπωσης, αξιολόγησης της κατάστασης διατήρησής τους και καθορισμού προδιαγραφών για τη συνέχιση της χρήσης τους. Στόχος είναι η αποτελεσματική προστασία του μνημειακού συνόλου και η ήπια αναβάθμιση των κοιμητηρίων, με σεβασμό στην ιστορική μνήμη και την αρχιτεκτονική τους φυσιογνωμία.
Η πρόταση ακολουθεί τις αρχές του «μνημειακού μινιμαλισμού», επιδιώκοντας οι νέες παρεμβάσεις να μην ανταγωνίζονται τα ιστορικά στοιχεία, αλλά να ενισχύουν τη συνολική αναγνωσιμότητα και λειτουργικότητα του χώρου για τον επισκέπτη.
Δήλωση της υπουργού Πολιτισμού
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπογράμμισε ότι «το παλαιότερο τμήμα του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί μοναδικό δείγμα ταφικής αρχιτεκτονικής και γλυπτικής τέχνης του 19ου αιώνα στον ελλαδικό χώρο». Όπως ανέφερε, η έρευνα στο κοιμητήριο και στο αστικό περιβάλλον της Ερμούπολης επέτρεψε την πρωτογενή καταγραφή της παθολογίας των μνημείων και της υπάρχουσας κατάστασης, πάνω στις οποίες βασίζεται το στρατηγικό σχέδιο του υπουργείου για την αποκατάσταση του χώρου.
Η ίδια τόνισε ότι «η αρχιτεκτονική πρόταση δεν επιχειρεί να μεταμορφώσει το κοιμητήριο, αλλά να το αποκαλύψει, να το προστατεύσει, να το αναδείξει». Όπως σημείωσε, στόχος είναι «με ήπιες, στοχευμένες επεμβάσεις και σύγχρονα σχεδιαστικά εργαλεία να επανέλθει στην καθημερινότητα η μνημειακή και ιστορική ταυτότητα του κοιμητηρίου, καθιστώντας το έναν ανοιχτό τόπο μνήμης, πολιτισμού και ήρεμης περιήγησης για τον επισκέπτη και τον κάτοικο της Ερμούπολης».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το βρετανικό κοιμητήριο με τους στρατιωτικούς τάφους της Κοινοπολιτείας και το καθολικό κοιμητήριο της Παναγίας του Καρμήλου, τα οποία συνθέτουν ένα ενιαίο πολιτιστικό σύνολο σημαντικής ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας.
Πέντε κατευθύνσεις του στρατηγικού σχεδίου
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιήθηκε συστηματική διάγνωση των δομικών, αρχιτεκτονικών και καλλιτεχνικών προβλημάτων διατήρησης, καθώς και αξιολόγηση πιθανών επεμβάσεων αποκατάστασης. Οι φθορές καταγράφηκαν τόσο συνολικά όσο και ανά μνημείο, με προτάσεις για ήπια συντήρηση ή στοχευμένη αποκατάσταση με σύγχρονες και συμβατές τεχνικές.
Το στρατηγικό σχέδιο προστασίας και ανάδειξης του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου περιλαμβάνει πέντε βασικές κατευθύνσεις:
1. Προστασία και συντήρηση των ταφικών μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, με έμφαση στη δομοστατική, λειτουργική και αρχιτεκτονική τους ακεραιότητα.
2. Επαναπροσδιορισμός του χαρακτηρισμού του κοιμητηρίου και επέκταση της προστασίας στα γειτονικά κοιμητήρια – το βρετανικό και το καθολικό της Παναγίας του Καρμήλου. Το καθολικό κοιμητήριο, που ιδρύθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα, είναι το μεγαλύτερο από τα έξι της Σύρου και περιλαμβάνει μνημεία μεγάλης καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας. Η συνύπαρξή του με το ορθόδοξο κοιμητήριο αναδεικνύει τη θρησκευτική πολυμορφία της Ερμούπολης.
3. Εκπόνηση μελετών για επιμέρους ταφικά μνημεία από την οπτική της ιστορίας της τέχνης, της αρχιτεκτονικής και της κοινωνικής διάστασης.
4. Ένταξη του κοιμητηρίου στον πολιτιστικό χάρτη της Ερμούπολης, ως προορισμού πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
5. Ανάδειξη των σχέσεων του κοιμητηρίου του Αγίου Γεωργίου με την πόλη και ειδικότερα με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και την περιοχή των Βαποριών.
Αρχιτεκτονική πρόταση και ανάδειξη
Η αρχιτεκτονική πρόταση, όπως αναφέρεται, βασίζεται στις διεθνώς αναγνωρισμένες αρχές συντήρησης και ανάδειξης μνημειακών χώρων, αντλώντας παραδείγματα από ευρωπαϊκά εμβληματικά νεκροταφεία. Προβλέπει τρεις διακριτούς τομείς, καθένας με ιδιαίτερα μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τα οποία θα αναδειχθούν μέσω στοχευμένων επεμβάσεων.
Ο χώρος εισόδου θα διαμορφωθεί ως υπαίθριος εκθεσιακός χώρος, όπου θα επανενταχθούν ιστορικές επιτύμβιες πλάκες και λιθανάγλυφα. Οι τοίχοι θα λειτουργούν ως εκθεσιακές επιφάνειες με ενημερωτικές πινακίδες για την ιστορία και τη δομή του χώρου, ενώ θα εγκατασταθεί διακριτικός φωτισμός που θα αναδεικνύει τα μνημεία διατηρώντας παράλληλα την ατμόσφαιρα μνήμης και περισυλλογής.
Πηγή: ΥΠΠΟ