Ψευδαίσθηση ασφάλειας
Το γεγονός ότι ένας βαρυποινίτης εισέβαλε οπλισμένος στο γραφείο του αρχιφύλακα των φυλακών Δομοκού και η ζωή του κρατικού λειτουργού σώθηκε χάρη στην επέμβαση ενός άλλου ισοβίτη είναι μια ομολογία ήττας που μας αναγκάζει να επιστρέψουμε στο θέμα της ελληνικής σωφρονιστικής πολιτικής.
Εδώ και δεκαετίες, η Ελλάδα επενδύει στο λεγόμενο μοντέλο της «στατικής ασφάλειας»: ψηλότεροι τοίχοι, αυστηρότερες ποινές. Το αποτέλεσμα; Ενα πιστόλι βρέθηκε στο, υποτίθεται, ασφαλισμένο γραφείο τής, υποτίθεται, καλύτερα φυλασσόμενης φυλακής της χώρας. Αυτό αποδεικνύει περίτρανα αυτό που φωνάζουν οι εγκληματολόγοι και η Επιτροπή CPT του Συμβουλίου της Ευρώπης, ότι, δηλαδή, τα θεωρούμενα πιο «σκληρά» σωφρονιστικά συστήματα έχουν χειρότερα αποτελέσματα. Δύο αντίθετα μοντέλα που χρησιμοποιούνται συχνά για σύγκριση είναι αυτά των ΗΠΑ και της Νορβηγίας. Στις ΗΠΑ η αναλογία φυλακισμένων στον πληθυσμό είναι υψηλότερη και το σωφρονιστικό σύστημα σκληρότερο. Κι όμως το 66% των πρώην κρατουμένων συλλαμβάνονται ξανά εντός τριετίας και το 82% εντός δεκαετίας. Στη Νορβηγία τα ποσοστά ήταν παρεμφερή πριν από την αναμόρφωση του σωφρονιστικού συστήματος σε ένα πιο ανθρωπιστικό πρότυπο. Εκτοτε ο αριθμός των κρατουμένων μειώθηκε και η υποτροπή έφτασε το 20% εντός διετίας (ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά διεθνώς). Κοινώς, η αλλαγή κουλτούρας έφερε καλύτερα αποτελέσματα από την αυστηροποίηση.
Στις ελληνικές φυλακές, εξαιτίας του υπερπληθυσμού, η αναλογία φυλάκων – κρατουμένων είναι χαοτική και δεν υπάρχει καμία δυνατότητα ουσιαστικής επιτήρησης ή συλλογής πληροφοριών. Οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι, μετατρεπόμενοι σε κλειδοκράτορες, χάνουν την επαφή με την πτέρυγα, που, αν υπήρχε, το όπλο ή η πρόθεση του δράστη θα είχαν πιθανότατα εντοπιστεί πριν γίνει το κακό. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το μήνυμα που εκπέμπει η «λύση» του δράματος. Οταν την τάξη επιβάλλει ένας άλλος κρατούμενος, επιβεβαιώνεται η θεωρία ότι οι ελληνικές φυλακές διοικούνται εκ των έσω. Η «ζούγκλα» που δημιουργεί η στοίβαξη ανθρώπων σε άθλιες συνθήκες γεννά βία και παραδίδει την εξουσία στον νόμο του ισχυρότερου.
Η CPT στις εκθέσεις της χαρακτηρίζει τις συνθήκες στην Ελλάδα «απάνθρωπες» και μιλά ευθέως για πολλή βία μεταξύ κρατουμένων. Ακόμη, όμως, κι αυτοί που δεν δίνουν δεκάρα τσακιστή για τα δικαιώματα των φυλακισμένων θα πρέπει να κατανοήσουν κάποτε πως όλα τα στοιχεία συνηγορούν ότι η στάση τους γίνεται πρόβλημα και για τη δημόσια ασφάλεια.