Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Πότε αποκληρώνονται σύζυγοι και παιδιά
Οι κόκκινες γραμμές που αν ξεπεραστούν… πετούν έξω από την κληρονομιά τη σύζυγο, ακόμα και τα παιδιά, περιγράφονται στο νέο κληρονομικό δίκαιο που σε λίγους μήνες, αφού ψηφιστεί από τη Βουλή, θα γίνει μέρος της ζωής μας και θα αποτελεί την πυξίδα για τη ρύθμιση των κληρονομικών θεμάτων.
Η Ομάδα Εργασίας που ανέλαβε και έφερε εις πέρας το δύσκολο και σύνθετο νομοθέτημα για τη μεταρρύθμιση ενός τόσο ευαίσθητου πεδίου δικαίου αντιμετώπισε με απόλυτο σεβασμό το δικαίωμα της ελεύθερης βούλησης του διαθέτη. Εθεσε όμως και σαφείς διαχωριστικές γραμμές για τον αποκλεισμό του επιζώντος συζύγου, στις περιπτώσεις που έχει εκδοθεί διαζύγιο ή έχουν περάσει δύο και πλέον χρόνια διάστασης μεταξύ τους. Προβλέπεται όμως και ο αποκλεισμός των παιδιών, εφόσον έχουν παραβιάσει συγκεκριμένες διατάξεις του ποινικού νόμου. Και συγκεκριμένα αν το παιδί επιβουλεύτηκε τη ζωή του γονέα, αν του άσκησε σωματική βία, ή αν αδιαφόρησε πλήρως για τη φροντίδα του γονέα σε κατάσταση ανάγκης.
«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν σήμερα τις διατάξεις αυτές με τις οποίες επί της ουσίας καθίστανται ανάξιοι οι συγκεκριμένοι κληρονόμοι, καθώς και παραδείγματα για να γίνουν αντιληπτές οι διαφορές με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο και αυτό που θα ισχύει σε λίγους μήνες.
Σύμφωνα με τις προτεινόμενες διατάξεις που περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο, προβλέπονται τα εξής:
1. Αποκλεισμός συζύγου
Το κληρονομικό δικαίωμα αποκλείεται αν εκκρεμεί διαδικασία για τη λύση του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης ή αν έχει συμπληρωθεί διετής διάσταση. Σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου πρέπει να έχει καταρτιστεί η συμφωνία για τη λύση του γάμου ή να έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση.
Αν την αγωγή διαζυγίου την άσκησε ο κληρονομούμενος, ο επιζών σύζυγος στερείται τη νόμιμη μοίρα μόνον εφόσον η αγωγή ασκήθηκε για βάσιμο λόγο.
2. Στέρηση της νόμιμης μοίρας
Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον μεριδούχο τη νόμιμη μοίρα αν αυτός επιβουλεύτηκε τη ζωή του διαθέτη του συζύγου ή συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης ή μέλους της οικογένειάς του, αν κρίθηκε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος, ιδίως για αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας, αν με βαρύ παράπτωμα φάνηκε αχάριστος απέναντι στον διαθέτη και ιδίως παραβιάζει κακόβουλα την υποχρέωση που είχε από τον νόμο να διατρέφει τον διαθέτη.
3. Κληρονομική αναξιότητα
Με δικαστική απόφαση κηρύσσεται ανάξιος να κληρονομήσει:
- Εκείνος που τέλεσε κάποιο από τα κακουργήματα που αφορούν τη ζωή, την υγεία ή τη γενετήσια ελευθερία, καθώς και εκείνος που από πρόθεση τέλεσε εις βάρος του κληρονομούμενου κακούργημα κατά της περιουσίας ή σοβαρό πλημμέλημα.
- Εκείνος που διέπραξε κακούργημα εις βάρος των κατιόντων, των ανιόντων, του συζύγου του κληρονομούμενου, που αφορά τη ζωή, την υγεία ή τη γενετήσια ελευθερία τους.
- Εκείνος που με απάτη παρακίνησε ή με απειλή ανάγκασε τον κληρονομούμενο να συντάξει ή να ανακαλέσει διάταξη τελευταίας βούλησης.
- Εκείνος που από πρόθεση πλαστογράφησε τη διαθήκη ή αλλοίωσε ή εξαφάνισε τη διαθήκη του κληρονομούμενου.
Οταν γίνει τελεσίδικη η απόφαση που κήρυξε την αναξιότητα, η επαγωγή προς τον ανάξιο θεωρείται σαν να μην έχει γίνει. Η κληρονομιά επάγεται σε εκείνον που θα είχε σειρά να κληθεί αν ο ανάξιος δεν ζούσε κατά την επαγωγή.
4. Συγγνώμη
Δεν θεωρείται ανίκανος να κληρονομήσει, ούτε κηρύσσεται ανάξιος ο δράστης κάποιου από τα προηγούμενα παραπτώματα εφόσον ο κληρονομούμενος έχοντας δική του γνώση του παραπτώματος τον συγχώρησε με δημόσιο έγγραφο ή με διάταξη τελευταίας βούλησης.
Παραδείγματα
Ας δούμε όμως πώς θα λειτουργήσουν στην πράξη οι προαναφερόμενες διατάξεις με βάση συγκεκριμένα παραδείγματα:
1o ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Σύζυγοι βρίσκονται σε διάσταση εδώ και 10 χρόνια. Πλέον δεν έχουν καμία επαφή, αλλά κανείς από τους δύο δεν έχει κινήσει τη διαδικασία διαζυγίου. Πώς κληρονομείται ο σύζυγος που αποβιώνει πρώτος;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Η σύζυγος κληρονομεί κανονικά τον αποβιώσαντα σύζυγο, αφού με βάση τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα δεν μπορεί να αποκλεισθεί από την κληρονομική διαδοχή του.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Η σύζυγος αποκλείεται από την κληρονομική διαδοχή του συζύγου, αφού βρίσκονταν σε υπερδιετή διάσταση. Ετσι μοναδικός κληρονόμος καθίσταται το παιδί του αποβιώσαντος συζύγου.
2o ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Ο Κ, 30 ετών, σκοτώθηκε σε τροχαίο χωρίς να έχει σύζυγο ή παιδιά και χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη. Οσο ζούσε, η μητέρα του τού είχε μεταβιβάσει με γονική παροχή τρία διαμερίσματα, τα οποία είναι και τα σημαντικότερα στοιχεία της κληρονομίας. Κατά τον χρόνο του θανάτου του Κ, πέρα από τη μητέρα του ζει και ο πατέρας του. Ωστόσο, οι γονείς του είχαν χωρίσει από όταν ο Κ ήταν παιδί. Πώς κληρονομείται μετά τον αιφνίδιο θάνατό του;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Κληρονόμοι του Κ είναι οι γονείς του. Σε καθέναν από αυτούς περιέρχεται το 1/2 σε κάθε επιμέρους στοιχείο της κληρονομίας, συμπεριλαμβανομένων των διαμερισμάτων που είχε μεταβιβάσει η μητέρα του στον γιο της με γονική παροχή.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Εντός 4 μηνών από την παρέλευση της προβλεπόμενης προθεσμίας για την αποποίηση της κληρονομίας, η μητέρα του μπορεί να αξιώσει από τον πατέρα του την απόδοση του ποσοστού του στα διαμερίσματα που είχε μεταβιβάσει τον Κ λόγω γονικής παροχής.
3o ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Ο Κ έχει δύο παιδιά, τον Α και τη Β. Ο Α έχει να του μιλήσει πάνω από μια δεκαετία και δεν ενδιαφέρεται καθόλου για εκείνον, ενώ κατά καιρούς τον έχει εξυβρίσει, παρότι του έχει δωρίσει σημαντικά χρηματικά ποσά.
Μπορεί ο Κ να τον αποκληρώσει με τη διαθήκη του, ώστε να μη λάβει ούτε τη νόμιμη μοίρα του;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Οι λόγοι αποκλήρωσης εν στενή εννοία, δηλαδή οι λόγοι που δικαιολογούν τη στέρηση της νόμιμης μοίρας, αναφέρονται περιοριστικά στον νόμο. Δεν ανάγονται σε λόγους αποκλήρωσης η μακροχρόνια αδιαφορία ή η αγνωμοσύνη του παιδιού προς τον γονέα του. Συνεπώς, ο Κ δεν επιτρέπεται να αποκληρώσει ολικά τον Α, ο οποίος δικαιούται τη νόμιμη μοίρα του.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Η βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά, που εκδηλώνει αχαριστία, περιφρόνηση και αδιαφορία για τον κληρονομούμενο, δικαιολογεί την αποκλήρωση του παιδιού από τον γονέα του.
4o ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Ο Α καταδικάστηκε σε φυλάκιση επειδή απέσπασε παράνομα μεγάλα χρηματικά ποσά από τον πατέρα του Κ, ο οποίος εν τω μεταξύ απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη. Δικαιούται ο Α να λάβει μερίδιο από την κληρονομία του;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Ναι, γιατί, σύμφωνα με τους περιοριστικά αναφερόμενους στον νόμο λόγους κληρονομικής αναξιότητας δεν περιλαμβάνεται η εκ μέρους του κληρονόμου τέλεση κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος, πλην της ανθρωποκτονίας ή της απόπειράς της ή της ψευδούς καταμήνυσης εις βάρος του διαθέτη. Επομένως, η ποινική καταδίκη του κληρονόμου λόγω (κακουργηματικής ή πλημμεληματικής) υπεξαίρεσης δεν στοιχειοθετεί λόγο κήρυξής του ως ανάξιου κληρονόμου.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Καταρχήν ναι. Ωστόσο, ο κληρονόμος που διέπραξε κάποιο κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα οικονομικής φύσεως κατά του κληρονομούμενου κηρύσσεται από το δικαστήριο ανάξιος να κληρονομήσει, κατόπιν ασκήσεως αγωγής άλλου κληρονόμου.
5o ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Λίγους μήνες μετά τον θάνατο της Κ, ο σύζυγός της Σ καταδικάστηκε σε ποινή κάθειρξης επειδή αποδείχθηκε ότι τη βίασε. Λαμβανομένου υπόψη ότι η Κ πέθανε χωρίς να αφήσει διαθήκη δικαιούται ο Σ μερίδιο από την κληρονομία της;
Κατά το ισχύον δίκαιο: Ναι, στους περιοριστικά αναφερόμενους στην ΑΚ 1860 λόγους κήρυξης της κληρονομικής αναξιότητας δεν περιλαμβάνεται ο βιασμός του κληρονομούμενου από τον κληρονόμο.
Κατά το προτεινόμενο σχέδιο: Κατά τη νέα διάταξη, η τελεσίδικη ποινική καταδίκη του κληρονόμου για κακούργημα κατά της ζωής, της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του κληρονομούμενου συνεπάγεται αυτοδίκαιη κληρονομική ανικανότητα, που σημαίνει ότι ο κληρονόμος ουδέποτε απέκτησε την κληρονομία.