Προστατεύει η ασπιρίνη τους ηλικιωμένους από καρκίνο;

Για δεκαετίες, η ασπιρίνη θεωρούνταν ένα «θαυματουργό» φάρμακο: φθηνή, εύκολα προσβάσιμη και με πιθανές προστατευτικές ιδιότητες όχι μόνο για την καρδιά αλλά και για τον καρκίνο. Παλαιότερες μελέτες, κυρίως σε άτομα μέσης ηλικίας, είχαν δείξει ότι η μακροχρόνια λήψη χαμηλής δόσης ασπιρίνης θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, ιδιαίτερα του καρκίνου του παχέος εντέρου, ύστερα από 10 ή περισσότερα χρόνια χρήσης. Ωστόσο, τι ισχύει για τους ηλικιωμένους;

Σε αυτό ακριβώς το ερώτημα έρχεται να απαντήσει μια νέα, εκτενής μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό JAMA, βασισμένη στη μελέτη ASPREE. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες και πιο αξιόπιστες μελέτες που έχουν γίνει ποτέ σχετικά με την ασπιρίνη και την υγεία των ηλικιωμένων.

Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (βιολόγος) αναφέρουν στο κείμενο που ακολουθεί και συνυπογράφουν ότι η μελέτη ASPREE ξεκίνησε το 2010 και περιέλαβε περισσότερους από 19.000 υγιείς ηλικιωμένους από την Αυστραλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι συμμετέχοντες ήταν 70 ετών και άνω (ή 65 ετών και άνω για ορισμένες μειονοτικές ομάδες στις ΗΠΑ) και δεν είχαν ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, άνοιας ή σοβαρής σωματικής αναπηρίας.

Οι εθελοντές χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία έπαιρνε καθημερινά χαμηλή δόση ασπιρίνης (100 mg) και η άλλη εικονικό φάρμακο (placebo). Η ενεργή φάση της μελέτης διήρκεσε κατά μέσο όρο 4,7 χρόνια. Στη συνέχεια, πολλοί από τους συμμετέχοντες συνέχισαν να παρακολουθούνται για αρκετά ακόμη χρόνια στο πλαίσιο της μελέτης ASPREE-XT, προσφέροντας πολύτιμα δεδομένα μακροχρόνιας παρακολούθησης.

Ετσι, τα νέα δεδομένα καλύπτουν συνολικά έως και 10 χρόνια παρακολούθησης, με διάμεσο χρόνο 8,6 έτη. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, καταγράφηκαν περισσότερα από 3.400 νέα περιστατικά καρκίνου και πάνω από 1.100 θάνατοι που σχετίζονταν με καρκίνο.

Μπορεί και να βλάπτει

Το βασικό συμπέρασμα, όπως εξηγούν οι ειδικοί, είναι ότι η καθημερινή λήψη χαμηλής δόσης ασπιρίνης δεν μείωσε τον συνολικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου στους ηλικιωμένους. Δεν παρατηρήθηκε προστατευτική δράση ούτε συνολικά ούτε για συγκεκριμένες μορφές καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του παχέος εντέρου, ο οποίος στο παρελθόν είχε συνδεθεί περισσότερο με πιθανά οφέλη από την ασπιρίνη.

Μάλιστα, ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της αρχικής φάσης της ASPREE ήταν ότι τα άτομα που έπαιρναν ασπιρίνη εμφάνιζαν αυξημένο κίνδυνο θανάτου από καρκίνο. Η νέα ανάλυση επιβεβαιώνει ότι, συνολικά, κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας παρακολούθησης η ασπιρίνη συσχετίστηκε με ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο καρκινικής θνησιμότητας.

Ωστόσο, όταν οι ερευνητές εξέτασαν μόνο την περίοδο μετά τη διακοπή της τυχαιοποιημένης αγωγής (δηλαδή μετά το τέλος της κλινικής δοκιμής), δεν βρήκαν καμία ένδειξη ότι η προηγούμενη λήψη ασπιρίνης συνέχιζε να αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου ή θανάτου από καρκίνο. Με άλλα λόγια, δεν φαίνεται να υπάρχει «κληρονομικό» ή μακροχρόνιο αρνητικό αποτέλεσμα μετά τη διακοπή της ασπιρίνης.

Συνεπώς, για άτομα μεγαλύτερης ηλικίας που είναι κατά τα άλλα υγιή, η έναρξη μακροχρόνιας λήψης ασπιρίνης δεν συνιστάται ως στρατηγική πρόληψης του καρκίνου. Τα πιθανά οφέλη που έχουν παρατηρηθεί σε νεότερες ηλικιακές ομάδες δεν φαίνεται να ισχύουν στους ηλικιωμένους, ενώ υπάρχει και η πιθανότητα αυξημένων κινδύνων.

«Φυσικά, η ασπιρίνη εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένες ιατρικές καταστάσεις, όπως η δευτερογενής πρόληψη καρδιαγγειακών επεισοδίων, πάντα όμως υπό ιατρική καθοδήγηση. Η μελέτη ASPREE υπογραμμίζει πόσο σημαντικό είναι οι ιατρικές συστάσεις να βασίζονται σε δεδομένα που αφορούν συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες. Αυτό που μπορεί να ωφελεί έναν άνθρωπο στα 50 του δεν είναι απαραίτητα ωφέλιμο – ή ασφαλές – στα 75 του. Για τους ηλικιωμένους, η πρόληψη του καρκίνου παραμένει συνδεδεμένη κυρίως με υγιεινό τρόπο ζωής, τακτικό προληπτικό έλεγχο και εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα, όχι με την προληπτική λήψη ασπιρίνης», καταλήγουν οι ελληνίδες ειδικοί.

Παλαιότερες μελέτες

Μόλις τον περασμένο Μάρτιο, στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό «Nature» δημοσιεύτηκε μελέτη, χρηματοδοτήθηκε κυρίως από το Medical Research Council (MRC), που φαίνεται να ξεκλείδωσε τον μηχανισμό με τον οποίο η ασπιρίνη μπορεί να μειώσει τη μετάσταση ορισμένων μορφών καρκίνου, διεγείροντας το ανοσοποιητικό σύστημα.

Συγκεκριμένα, μπλοκάρει έναν μηχανισμό που «φρενάρει» τα Τ-κύτταρα, επιτρέποντάς τους να αναγνωρίζουν και να καταστρέφουν πιο εύκολα τα καρκινικά κύτταρα που προσπαθούν να εξαπλωθούν.

Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες προειδοποίησαν ότι σε ορισμένους ανθρώπους η ασπιρίνη μπορεί να έχει σοβαρές παρενέργειες. Και πρόσθεσαν ότι κλινικές δοκιμές βρίσκονται σε εξέλιξη ώστε να καθοριστεί πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα για την πρόληψη της εξάπλωσης του καρκίνου, επομένως οι ασθενείς θα πρέπει πάντα να συμβουλεύονται τον γιατρό τους πριν αρχίσουν να τη λαμβάνουν.

Οι συστάσεις

Το Cancer Research UK, ο μεγαλύτερος φιλανθρωπικός οργανισμός έρευνας για τον καρκίνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, δίνει απαντήσεις σε βασικές ερωτήσεις ενόσω οι έρευνες συνεχίζονται.

1. Πρέπει να παίρνω ασπιρίνη;

Η ασπιρίνη είναι ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται συχνά για την ανακούφιση από τον πόνο και τον πυρετό. Χρησιμοποιείται επίσης ως αντιπηκτικό (αραιώνει το αίμα). Υπάρχουν ενδείξεις ότι η ασπιρίνη μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου, ωστόσο προς το παρόν δεν υπάρχουν εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες που να συστήνουν στον γενικό πληθυσμό τη λήψη ασπιρίνης για την πρόληψη ή τη θεραπεία του καρκίνου.

2. Σύνδρομο Lynch

Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας (NICE) συνιστά καθημερινή λήψη ασπιρίνης για άτομα με σύνδρομο Lynch, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος καρκίνου του εντέρου. Το σύνδρομο Lynch είναι μια κληρονομική γενετική κατάσταση που αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης ορισμένων καρκίνων, όπως ο καρκίνος του εντέρου και της μήτρας.

3. Υπάρχουν κίνδυνοι;

Οπως όλα τα φάρμακα, έτσι και η ασπιρίνη έχει κινδύνους. Σε ορισμένα άτομα μπορεί να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες, όπως εσωτερική αιμορραγία. Υπάρχουν επίσης λόγοι για τους οποίους κάποια άτομα δεν μπορούν να πάρουν ασπιρίνη λόγω άλλων παθήσεων (π.χ. άσθμα και έλκος στομάχου). Ορισμένα αντικαρκινικά φάρμακα μπορεί επίσης να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες όταν λαμβάνονται μαζί με ασπιρίνη.

4. Ποια τα αναπάντητα ερωτήματα;

Παρά τις θετικές και σημαντικές ενδείξεις για την προστατευτική δράση της ασπιρίνης έναντι του καρκίνου, υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα, όπως για παράδειγμα ποια δόση είναι η πιο αποτελεσματική για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης ή εξάπλωσης του καρκίνου, με τη μικρότερη δυνατή βλάβη.

Χρειάζεται επίσης περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί:

• πόσο καιρό πρέπει να λαμβάνεται η ασπιρίνη
• σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινά
• ποιοι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν παρενέργειες
• ποιοι θα ωφεληθούν και ποιοι όχι

5. Μείωση του κινδύνου καρκίνου

Υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να μειώσει κανείς τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, όπως:

• διακοπή καπνίσματος
• υγιεινή διατροφή
• διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους
• περιορισμός κατανάλωσης αλκοόλ
• ασφαλής έκθεση στον ήλιο
• περισσότερη σωματική δραστηριότητα