Γαλλία: Πως τα λουκέτα των «bars-tabacs» εκτοξεύουν τα ποσοστά της ακροδεξιάς

Τα εμβληματικά μπαρ-καπνού της Γαλλίας είναι κάτι παραπάνω από καταστήματα καπνικών προϊόντων για την επαρχία, όμως η νέα νομοθεσία για το κάπνισμα στην χώρα έχει σαν αποτέλεσμα το κλείσιμό τους τα τελευταία χρόνια. Και θα έλεγε κανείς ότι είναι ένα φαινόμενο των καιρών, όμως οι επιπτώσεις των λουκέτων φαίνεται πως είναι πολύ μεγαλύτερες από την απουσία ενός παραδοσιακού καπνοπωλείου – καφέ. Πέρα, λοιπόν, από την απογύμνωση και απομόνωση της επαρχίας το κλείσιμο των συγκεκριμένων καταστημάτων φαίνεται πως έχει συμβάλλει δραματικά στην αύξηση των ποσοστών της ακροδεξιάς στη χώρα.

Σύμφωνα με τον Hugo Subtil, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, από περίπου 200.000 καταστήματα το 1960, σήμερα έχουν μειωθεί σε λιγότερα από 40.000. Αναλύοντας τα εκλογικά δεδομένα μεταξύ 2002 και 2022, η μελέτη του Subtil διαπίστωσε ότι η ψήφος στο RN αυξήθηκε κατά ένα επιπλέον 1,3%-3,6% σε περιφέρειες που είχε πρόσφατα κλείσει ένα bars-tabac, με τη μεγαλύτερη αύξηση να σημειώνεται σε αγροτικές περιοχές που έχουν ήδη απογυμνωθεί και από άλλους χώρους κοινωνικοποίησης.

Τι είναι τα «French Tabac» bars και η λειτουργία τους ως «κοινωνικές σανίδες σωτηρίας»

Όπως περιγράφουν και όσοι έχουν ζήσει στην Γαλλία τα συγκεκριμένα καταστήματα είναι κάτι περισσότερο από καταστήματα καπνού και τσιγάρων. Είναι ένας εθνικός θεσμός, εν μέρει παντοπωλείο, εν μέρει πολιτιστικό κειμήλιο, εν μέρει μέσο κοινωνικοποίηση.

Συνήθως τοποθετημένα σε πλατείες χωριών, κεντρικούς δρόμους ή έξω από σιδηροδρομικούς σταθμούς, τα bar-tabacs της Γαλλίας δεν είναι συνηθισμένες επιχειρήσεις. Αποτελούν μέρος του κοινωνικού ιστού, όπου οι εργαζόμενοι πίνουν καφέδες και κρουασάν στο πάγκο και οι συνταξιούχοι παίζουν χαρτιά ή δοκιμάζουν την τύχη τους σε ξυστά λαχείων.

Αφού περάσει την πόρτα τους κάποιος βρίσκει μέσα προϊόντα καπνού, αλλά και λαχεία, εφημερίδες, τσίχλες, γραμματόσημα, ξυστά και συχνά έναν γρήγορο εσπρέσο στο μπαρ ή ακόμα και ένα κρασί, σχεδόν στα όρθια. Είναι το μέρος όπου οι συνταξιούχοι ελέγχουν τους αριθμούς του λαχείου τους, οι εργαζόμενοι παίρνουν ένα πακέτο τσιγάρα με το πρωινό τους café noir και οι τουρίστες αγοράζουν κάρτες SIM. Και μπορεί να είναι μικρά καταστήματα όμως αποτελούν την καρδιά μιας γειτονιάς. Ορισμένα μάλιστα χρησιμεύουν και ως άτυπα δημαρχεία καθώς μπορεί κάποιος να πληρώσετε τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι χρησιμεύουν ως κόμβοι συζήτησης όπου οι άνθρωποι ανταλλάσσουν απόψεις με τους γείτονες και αναπτύσσουν ένα αίσθημα ότι ανήκουν κάπου. O Subtil μάλιστα προσθέτει ότι «η εξαφάνισή τους μεταμορφώνει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται και κοινωνικοποιούνται».

Οι κοινωνικοί επιστήμονες έχουν επισημάνει εδώ και καιρό τις συνδέσεις μεταξύ της παρακμής της επαρχίας και της αυξανόμενης υποστήριξης προς την ακροδεξιά. Η μελέτη του Subtil υποστηρίζει ότι το κλείσιμο «κοινωνικών χώρων», όπως τα μπαρ και τα εστιατόρια, έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο από το κλείσιμο των αρτοποιείων ή των παντοπωλείων.

«Δεν είναι το ίδιο το κλείσιμο (του μπαρ) που επηρεάζει άμεσα την εκλογική συμπεριφορά, αλλά η αργή συσσώρευση των συνεπειών του: η σπανιότητα των καθημερινών αλληλεπιδράσεων, η εξαθλίωση του συλλογικού λόγου και η σταδιακή διαμόρφωση μιας αφήγησης παρακμής που μπορεί (…) τελικά να βρει έκφραση στην κάλπη», γράφει ο Subtil.

Καθώς οι άνθρωποι καταφεύγουν σε μια μικρότερη ομάδα ομοϊδεατών φίλων και συγγενών, εκτίθενται επίσης, όλο και περισσότερο σε τηλεοπτικούς σχολιαστές που προσφέρουν απλοϊκές απαντήσεις στα προβλήματά τους, όπως η χρήση μεταναστών ως αποδιοπομπαίων τράγων, ένα συνηθισμένο ακροδεξιό θέμα συζήτησης.

«Όταν δεν υπάρχει πλέον χώρος για να μιλήσουν μεταξύ τους, η πολιτική γίνεται μια αντιπαράθεση μεταξύ του απομονωμένου ατόμου και των μεγάλων αφηγήσεων των μέσων ενημέρωσης».

Αναλύοντας περίπου 2,19 εκατομμύρια δηλώσεις που έγιναν στο γαλλικό κοινοβούλιο μεταξύ 2007 και 2014, διαπιστώθηκε ότι οι νομοθέτες της RN δεν έκαναν μεγαλύτερη αναφορά στις πληγείσες εκλογικές περιφέρειες της Γαλλίας από ό,τι άλλα κόμματα, όμως χρησιμοποιούσαν πολύ διαφορετική γλώσσα.

Ενώ οι κεντρώοι νομοθέτες προσέφεραν τεχνικές λύσεις, η άκρα δεξιά μίλησε για «ξεχασμένα» ή «εγκαταλελειμμένα» εδάφη της Γαλλίας, όροι που είναι πιο πιθανό να βρουν απήχηση στους ψηφοφόρους που αισθάνονται ότι βρίσκονται απομονωμένοι και ξεχασμένοι σε ένα μακρινό από τις μεγαλουπόλεις χωριό, εξηγεί ο συγγραφέας.

Με τον ανερχόμενο Εθνικό Συναγερμό να στοχεύει σε μια ακόμη σημαντική ανατροπή στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου, τέτοιοι φαινομενικά μικροί παράγοντες θα μπορούσαν να είναι καθοριστικοί στο εκλογικό αποτέλεσμα.