Τι κρύβεται πίσω από το κοσμικό σκοτάδι; – Μυστηριώδες άστρο «έσβησε» για 9 μήνες

Αστρονόμοι εντόπισαν ένα τεράστιο νέφος από μεταλλικούς ανέμους που περιστρέφεται γύρω από ένα μυστηριώδες ουράνιο σώμα, σύμφωνα με ανακοίνωση του NOIRLab του Εθνικού Ιδρύματος Επιστήμης των ΗΠΑ.

Η ανακάλυψη έγινε όταν οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι το φως ενός κοντινού άστρου, σε απόσταση περίπου 3.000 ετών φωτός από τη Γη, παρουσίασε σταδιακή μείωση για διάστημα σχεδόν εννέα μηνών.

Το άστρο, γνωστό ως J0705+0612, ηλικίας άνω των δύο δισεκατομμυρίων ετών, είναι παρόμοιο με τον Ήλιο μας. Από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάιο του 2025, η φωτεινότητά του μειώθηκε έως και 40 φορές, όπως ανακοίνωσε το NOIRLab.

«Άστρα όπως ο Ήλιος δεν σταματούν να λάμπουν χωρίς λόγο», δήλωσε η καθηγήτρια αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, Nadia Zakamska. «Γι’ αυτό γεγονότα τόσο δραματικής μείωσης φωτεινότητας είναι εξαιρετικά σπάνια».

Η ανακάλυψη και τα μέσα παρατήρησης

Η ανακάλυψη έγινε με το τηλεσκόπιο Gemini South στη Χιλή, που λειτουργεί υπό τη διεύθυνση του NOIRLab. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης το τηλεσκόπιο του Apache Point Observatory στο Νέο Μεξικό και τα Magellan Telescopes στη Χιλή.

Συγκρίνοντας τις νέες παρατηρήσεις με παλαιότερα δεδομένα, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το άστρο είχε καλυφθεί από ένα τεράστιο, στροβιλιζόμενο νέφος αερίων και σκόνης μήκους περίπου 120 εκατομμυρίων μιλίων. Το νέφος φαίνεται να συγκρατείται βαρυτικά από ένα δεύτερο αντικείμενο που περιφέρεται γύρω από το άστρο.

Ένα άγνωστο ουράνιο σώμα

Οι αστρονόμοι δεν γνωρίζουν ακόμη τι ακριβώς είναι το αντικείμενο, ωστόσο εκτιμούν ότι έχει μάζα τουλάχιστον μερικές φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Δία. Σύμφωνα με το NOIRLab, θα μπορούσε να πρόκειται για έναν καφέ νάνο ή για άστρο μικρής μάζας.

Αν αποδειχθεί ότι είναι άστρο ή πλανήτης, το νέφος θα θεωρηθεί είτε περιδευτερεύων δίσκος είτε περιπλανητικός δίσκος αντίστοιχα. Σε κάθε περίπτωση, μια τέτοια ανακάλυψη χαρακτηρίζεται εξαιρετικά σπάνια.

Η σύνθεση του νέφους

Δεδομένα από το όργανο GHOST του Gemini South, το οποίο αναλύει το φως μέσω των μηκών κύματος, αποκάλυψαν ότι το νέφος –σε απόσταση πλέον 1,2 δισεκατομμυρίων μιλίων από το άστρο– αποτελείται από διάφορα μέταλλα, όπως σίδηρο και ασβέστιο.

«Η ευαισθησία του GHOST μας επέτρεψε όχι μόνο να ανιχνεύσουμε το αέριο στο νέφος, αλλά και να μετρήσουμε την κίνησή του», σημείωσε η Zakamska. «Κάτι τέτοιο δεν είχε επιτευχθεί ποτέ ξανά σε παρόμοιο σύστημα».

Πιθανή σύγκρουση πλανητών

Η Zakamska θεωρεί ότι το νέφος σχηματίστηκε ύστερα από σύγκρουση δύο πλανητών στο πλανητικό σύστημα του J0705+0612. Το φαινόμενο, όπως εξηγεί, προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις διαδικασίες που διαμορφώνουν τα πλανητικά συστήματα μετά τη δημιουργία τους.

«Το γεγονός αυτό δείχνει ότι ακόμα και σε ώριμα πλανητικά συστήματα μπορούν να συμβούν θεαματικές, μεγάλης κλίμακας συγκρούσεις», πρόσθεσε η επιστήμονας. «Είναι μια ζωντανή υπενθύμιση ότι το σύμπαν δεν είναι στατικό· αποτελεί μια συνεχή ιστορία δημιουργίας, καταστροφής και μεταμόρφωσης».