Τέλος στα φαραωνικά όνειρα: Η Σαουδική Αραβία βάζει στο συρτάρι τα giga-projects της ερήμου

Η Σαουδική Αραβία φαίνεται να εγκαταλείπει οριστικά τις φιλοδοξίες της να μιμηθεί το μεγαλείο της αρχαίας Αιγύπτου μέσα από έργα-σύμβολα γιγαντισμού και επίδειξης ισχύος. Το Ριάντ βάζει «στο συρτάρι» τα πιο εμβληματικά φαραωνικά projects των τελευταίων ετών —την υπερ-γραμμική πόλη The Line, το χειμερινό resort Trojena και τον κυβικό ουρανοξύστη El Mukaab— σηματοδοτώντας μια σιωπηρή αλλά καθοριστική στροφή στρατηγικής.

Ένα εμπορικό κέντρο σε σχήμα κύβου, μια πόλη μήκους 170 χιλιομέτρων χωρίς αυτοκίνητα και δρόμους, κι ένα χιονοδρομικό κέντρο στην έρημο που φιλοδοξούσε να ανταγωνιστεί το Νταβός. Αυτά ήταν τα έργα που θα παρουσίαζαν τη Σαουδική Αραβία ως μια χώρα του μέλλοντος, λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο και έτοιμη να ηγηθεί σε τουρισμό, τεχνολογία και βιωσιμότητα. Όμως η πραγματικότητα αποδείχθηκε λιγότερο ανεκτική από τα ψηφιακά renders.

Η πτώση των τιμών του πετρελαίου, τα διαρκή υπερκόστη, οι τεχνικές δυσκολίες και οι καθυστερήσεις οδήγησαν την ηγεσία του βασιλείου σε επανεξέταση. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε και η απώλεια των Χειμερινών Ασιατικών Αγώνων του 2029: η διοργάνωση αφαιρέθηκε από τη Σαουδική Αραβία και μεταφέρθηκε στο Αλμάτι του Καζακστάν, όπως ανακοίνωσε η Ασιατική Ολυμπιακή Επιτροπή.

Το πιο εμβληματικό «θύμα» είναι η The Line, το πιο φιλόδοξο σχέδιο του Public Investment Fund (PIF). Η ιδέα μιας πόλης-γραμμής, πλαισιωμένης από δύο παράλληλους τοίχους ύψους έως 500 μέτρων και πλάτους μόλις 200 μέτρων, αποδείχθηκε περισσότερο αρχιτεκτονική φαντασίωση παρά εφαρμόσιμο αστικό μοντέλο. Ήδη από το 2024, το Ριάντ είχε ακυρώσει μια κομβική μονάδα αφαλάτωσης αξίας 1,5 δισ. δολαρίων, ενώ τους τελευταίους μήνες οι Financial Times αποκάλυπταν σημαντική συρρίκνωση της κλίμακας του έργου. Σήμερα, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σε data centers και υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το μέλλον του λιμανιού Oxagon.

Αντίστοιχη τύχη είχε και η Trojena. Το φιλόδοξο ορεινό resort, που ανακοινώθηκε το 2022 από τον διάδοχο του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, θα χτιζόταν στα 2.600 μέτρα, στο όρος Τζάμπαλ αλ-Λαουζ, ως βιτρίνα ενός «χειμερινού θαύματος» στη Μέση Ανατολή. Η απώλεια των Αγώνων σήμανε ουσιαστικά και το τέλος του project, αποκαλύπτοντας τα όρια του κλιματικού και οικονομικού ρεαλισμού.

Στο Ριάντ, το Νέο Murabba και ο Mukaab —ένας κύβος 400 μέτρων ανά πλευρά, γεμάτος ολογραφικές επιφάνειες και «εμβυθιστικές εμπειρίες»— αποτελούσαν την πιο καθαρή έκφραση του αρχιτεκτονικού μεγαλοϊδεατισμού. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του Reuters, το έργο εγκαταλείπεται, με το PIF να στρέφεται πλέον σε πιο «τραπεζικά» projects, όπως οι υποδομές της Expo 2030 και το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2034. Το συνολικό κόστος του Νέου Murabba ξεπερνούσε τα 50 δισ. δολάρια.

Πίσω από αυτές τις ακυρώσεις δεν βρίσκεται απλώς μια οικονομική συγκυρία, αλλά μια βαθύτερη αναθεώρηση προτεραιοτήτων. Η Σαουδική Αραβία δεν εγκαταλείπει τη διεθνή προβολή μέσω μεγάλων έργων, αλλά μετατοπίζει το βάρος της σε τομείς με πιο άμεση απόδοση: εξόρυξη, τεχνητή νοημοσύνη, logistics. Το μήνυμα είναι σαφές: η εποχή των φαραωνικών ονείρων χωρίς οικονομικό αντίκρισμα τελειώνει, και τη θέση της παίρνει ένας πιο ψυχρός, υπολογιστικός ρεαλισμός.

Το βασίλειο της ερήμου απομακρύνεται από τις πυραμίδες του 21ου αιώνα και αναζητά πλέον λιγότερο θεαματικά, αλλά πιο βιώσιμα θεμέλια για το μέλλον του.