Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Τελ Αβίβ στα «ΝΕΑ»: «Ενας πόλεμος δεν κερδίζεται με λίγες αεροπορικές επιδρομές»

O αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, δρ Εγιάλ Ζίσερ, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς για τη Μέση Ανατολή. Eνώπιόν του θέσαμε μερικά από τα βασικά ερωτήματα των ημερών σε σχέση με το Ιρανικό. Για το τι συνέβη, το τι συμβαίνει αλλά τι ενδέχεται να φέρει η συνέχεια.

Οι διαδηλώσεις έχουν σταματήσει και το καθεστώς παραμένει στη θέση του. Με νέες κυρώσεις μετά το Snapback και με την οικονομία σε κατάρρευση, υπάρχει τρόπος να επιβιώσει;

Οταν λέμε «επιβιώσει», αυτό εξαρτάται από το χρονικό πλαίσιο. Ιστορικά – σε ορίζοντα δεκαετιών – το θεωρώ εξαιρετικά απίθανο. Για μήνες ή ακόμα και χρόνια, όμως, είναι πιθανό. Υπάρχουν ακόμη Ιρανοί που το στηρίζουν: όσοι ωφελούνται οικονομικά, το θρησκευτικό κατεστημένο και τμήματα του αγροτικού πληθυσμού με περιορισμένη εικόνα του τι συμβαίνει στον κόσμο. Αρα, ναι, εξακολουθεί να έχει στήριξη. Αυτό που δεν είδαμε στις διαδηλώσεις ήταν ρήγμα στον στρατό ή μαζικές λιποταξίες. Το καθεστώς είναι πιο αδύναμο, αλλά παραμένει.

Ποια είναι τα καλύτερα και τα χειρότερα σενάρια για τους επόμενους μήνες;

Το καλύτερο σενάριο είναι η κατάρρευση του καθεστώτος εκ των έσω, χωρίς εξωτερική επέμβαση. Ενα λιγότερο καλό σενάριο θα ήταν μια επέμβαση που θα οδηγούσε γρήγορα στην πτώση του. Το χειρότερο σενάριο είναι μια αποτυχημένη επέμβαση: το καθεστώς επιβιώνει και παραμένει ικανό να συνεχίσει όσα κάνει σήμερα. Αυτό θα σήμαινε κλιμάκωση χωρίς διέξοδο.

Υπάρχει το σενάριο να ανατραπεί ο Χαμενεΐ και να αντικατασταθεί από κάτι άλλο εντός του συστήματος, όπως οι Φρουροί της Επανάστασης;

Οχι, αυτό είναι εξαιρετικά απίθανο. Θα μπορούσε να συμβεί μόνο αν ο Χαμενεΐ εξουδετερωνόταν από εξωτερική δύναμη. Το να υποστηρίζει κανείς ότι οι Φρουροί της Επανάστασης θα μπορούσαν να ανατρέψουν τον Χαμενεΐ ισοδυναμεί με το να λέει ότι ο Χίτλερ θα είχε ανατραπεί από τα SS. Ο λόγος ύπαρξής τους είναι η προστασία της ιδεολογίας του καθεστώτος, με πυρήνα την υπακοή στον Ανώτατο Ηγέτη, που θεωρείται εκπρόσωπος του Θεού. Αν απαρνιούνταν αυτή την ταυτότητα, δεν θα ήταν πλέον οι Φρουροί της Επανάστασης.

Πολλοί φοβούνται έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο. Πόσο πιθανό είναι;

Αν υπάρξει μεγάλη αμερικανική επίθεση, το Ιράν θα μπορούσε να βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο. Σε μια τέτοια περίπτωση, το καθεστώς ίσως κρίνει ότι η μόνη του επιλογή είναι η κλιμάκωση – επιθέσεις κατά του Ισραήλ, της Σαουδικής Αραβίας, εναντίον πολλών – με την ελπίδα ότι μια γενικευμένη σύγκρουση θα αναγκάσει τους άλλους να υποχωρήσουν.

Η στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν ποια είναι τελικά; Υπάρχει;

Δεν είναι σαφές ότι υπάρχει συνεκτική πολιτική πέρα από τα ένστικτα του προέδρου Τραμπ. Οι αποφάσεις φαίνεται να εξαρτώνται από τη διάθεσή του. Η υποκείμενη λογική δείχνει ότι το ιρανικό καθεστώς είναι αδύναμο και μπορεί να πιεστεί, όπως συνέβη με τη Βενεζουέλα. Υπάρχει και το στοιχείο της επίδειξης ισχύος: «όλοι πρέπει να με φοβούνται». Αν οι ΗΠΑ υποχωρήσουν ειδικά απέναντι στο Ιράν, οι ευρωπαίοι σύμμαχοι μπορεί να πάψουν να λαμβάνουν σοβαρά την Ουάσιγκτον.

Για το Ισραήλ ποιος είναι σήμερα ο μεγαλύτερος κίνδυνος;

Πολλοί πιστεύουν ότι ένας πόλεμος με το Ιράν είναι αναπόφευκτος. Το ερώτημα είναι πότε. Ενας πόλεμος Ισραήλ – Ιράν θα ήταν εξαιρετικά δύσκολος – ούτε περιορισμένος ούτε «καθαρός». Δεν κερδίζεται με λίγες αεροπορικές επιδρομές. Μπορείς να προκαλέσεις ζημιές, να εξοντώσεις πρόσωπα-κλειδιά, να στείλεις μήνυμα, αλλά αυτό δεν είναι καθοριστικό της έκβασης.

Αρα μπορεί να ήταν υπερβολική η εκτίμηση για το αποτέλεσμα των βομβαρδισμών του Ιουνίου στην ιρανική αντιαεροπορική άμυνα;

Οχι. Η εκτίμηση ήταν σωστή. Ωστόσο οι πόλεμοι δεν κερδίζονται έτσι. Οι ζημιές στην αντιαεροπορική άμυνα έχουν σημασία, αλλά φέρνουν αντίποινα – με πυραύλους ή άλλα μέσα. Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Αφού το Ιράν θεωρείται απειλή, γιατί δεν προκύπτει μια πολυεθνική συμμαχία, όπως έγινε στα Βαλκάνια ή στο Ιράκ;

Επειδή τα κράτη φοβούνται. Το Ιράν είναι μεγάλη δύναμη. Πριν από λίγα χρόνια, με περιορισμένη πυραυλική επίθεση, διέκοψε την παραγωγή πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Δεν αντιμετωπίζεις ελαφρά τη καρδία μια τέτοια δύναμη, ιδίως όταν υπάρχει ο κίνδυνος να μείνεις μόνος λόγω αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής. Αν ο Ντόναλντ Τραμπ έπειθε τους συμμάχους ότι αυτή τη φορά το καθεστώς θα κατέρρεε, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά. Πολλοί, όμως, φοβούνται έναν μεγάλο πόλεμο – και το ενδεχόμενο να μείνουν μόνοι κάποια στιγμή.