Τζορτζ Τσούνης: «Οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ελλάδα»
«Οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ελλάδα» δηλώνει απερίφραστα στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο αμερικανός πρώην πρεσβευτής στην Αθήνα Τζορτζ Τσούνης, διαβεβαιώνοντας ότι οι διμερείς σχέσεις θα συνεχίσουν να ισχυροποιούνται. Ο Τσούνης, ο οποίος συμμετείχε στο έβδομο Φόρουμ των Δελφών στην Ουάσιγκτον, επισημαίνει επίσης ότι δεν πρέπει οι ΗΠΑ να θυσιάσουν τους συμμάχους τους για να κατευνάσουν τη μη αξιόπιστο σύμμαχο Τουρκία.
Πολλοί ανησυχούσαν για το μέλλον των ελληνοαμερικανικών σχέσεων υπό τη δεύτερη θητεία Τραμπ. Πώς βλέπετε την εξέλιξή τους;
Υπό τέσσερις πρωθυπουργούς διαφορετικών κομμάτων, τον Παπανδρέου, τον Σαμαρά, τον Τσίπρα, τον Μητσοτάκη και τρεις προέδρους, τον Ομπάμα, τον Τραμπ, τον Μπάιντεν και ξανά τον πρόεδρο Τραμπ, η σχέση ΗΠΑ – Ελλάδας έχει γίνει ισχυρότερη, έχει εμβαθύνει και βλέπω αυτό να συνεχίζεται. Υπάρχει μια αυξανόμενη αναγνώριση στην Ουάσιγκτον ότι η Ελλάδα είναι ένας αξιόπιστος και ικανός σύμμαχος και έχουμε έλλειψη αξιόπιστων και ικανών συμμάχων στην περιοχή. Για το «3+1» μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας, Κύπρου και ΗΠΑ, που ξεκίνησε στον ενεργειακό τομέα αλλά έχει επεκταθεί πολύ περισσότερο, όλοι καταλαβαίνουν ότι είναι προς το στρατηγικό συμφέρον όλων να προχωρήσει, να επεκταθεί και να εμβαθύνει.
Υπάρχουν ανησυχίες στην Ελλάδα για τη σχέση Τραμπ – Ερντογάν και τι στάση υιοθετεί ο αμερικανός πρόεδρος έναντι της Τουρκίας; Ποια η άποψή σας;
Ο πρόεδρος δεν είναι διπλωμάτης. Χρησιμοποιεί πολύ πρακτικούς και μερικές φορές επιθετικά πρακτικούς μηχανισμούς για να επιτύχει αποτελέσματα, που θεωρεί ότι έχουν καθυστερήσει. Οπως ακριβώς δεν θα επιτρέψει στον εαυτό του να είναι αυτός που θα χάσει την Ουκρανία, καταλαβαίνει ότι πρέπει να υπάρχει συνεργασία με την Τουρκία, να γίνει προσπάθεια να τραβηχτεί πίσω στη Δύση, να καταλάβει ότι πρέπει να είναι πιο αξιόπιστος εταίρος στη διατλαντική σχέση με την ΕΕ και όχι στον άξονα Ιράν, Πακιστάν, Ρωσίας. Οπου η Ελλάδα έχει ενεργήσει με αξίες και αρχές υιοθετώντας τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, κάτι που την έχει βλάψει, ειδικά στη σχέση της με τη Ρωσία, η Αγκυρα το έχει εκμεταλλευτεί. Υπάρχουν δεκάδες ρωσικά δολάρια στο τουρκικό τραπεζικό σύστημα. Η Τουρκία βοήθησε τη Μόσχα να αποφύγει το SWIFT. Εξίμισι εκατομμύρια ρώσοι τουρίστες επισκέπτονται την Τουρκία ετησίως. Γίνονται τεράστιες ρωσικές επενδύσεις στην κατασκευή πυρηνικών σταθμών στην Τουρκία και ρωσικό αέριο μεταφέρεται μέσω Τουρκίας στην Ευρώπη. Οι πωλήσεις αμερικανικών ημιαγωγών στην Τουρκία αυξήθηκαν κατά 1.000% τον πρώτο χρόνο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Δεν χρειαζόταν τόσους, τους μεταπωλούσε με κέρδος στη Ρωσία. Θα ήθελα να διερευνήσω κάθε πιθανό τρόπο για να επανέλθει η Τουρκία στο αρχικό όραμα του προέδρου Ερντογάν, αλλά πρέπει να γίνει χωρίς να παραβιάσουμε τις βασικές μας αρχές και όχι εις βάρος των αξιόπιστων συμμάχων μας. Υπάρχουν αξιόπιστοι σύμμαχοι στην περιοχή. Η Ελλάδα βρίσκεται στην κορυφή της λίστας. Δεν πρέπει να τους θυσιάσουμε για να κατευνάσουμε τη μη αξιόπιστη σύμμαχο Τουρκία. Η μπάλα είναι στο γήπεδο της Αγκυρας και πρέπει να αποφασίσει.
Οι απειλές του Τραμπ έναντι της εδαφικής ακεραιότητας ενός συμμάχου στην υπόθεση της Γροιλανδίας άλλαξαν τον τρόπο που βλέπει η Ευρώπη τις ΗΠΑ. Πώς μπορεί η Ελλάδα να ισορροπήσει μεταξύ των καλών διμερών σχέσεων και της νέας πραγματικότητας;
Η Ελλάδα έχει κάνει εξαιρετική δουλειά στη διατήρηση αυτής της ισορροπίας. Πρέπει να ξεπεράσουμε τη ρητορική και να επικεντρωθούμε σε ό,τι πρέπει να γίνει. Σαφώς πρέπει να αυξηθούν οι αμυντικές δαπάνες. Ο πρόεδρος, και πολλοί Αμερικανοί, συμπεριλαμβανομένου εμού, πιστεύουν ότι πρέπει να υπάρχει πιο δίκαιη κατανομή βαρών στο ΝΑΤΟ. Οι ΗΠΑ δεσμεύουν 3,7% του ΑΕΠ. Η Ελλάδα δαπανά 3-4% ακόμη και ύστερα από μια 10ετή κρίση. Πώς γίνεται η Ισπανία ή το Βέλγιο να μην μπορούν να ξεπεράσουν το 1%; Ακόμα και χώρες όπως η Γερμανία άφησαν τις αμυντικές τους ικανότητες να εκλείψουν. Οι ευρωπαϊκές χώρες έλαβαν την απόφαση να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες. Το επικροτώ. Αλλά χωρίς τον επιθετικό τόνο του προέδρου δεν θα είχαν κινηθεί τόσο γρήγορα. Ο πρόεδρος πρότεινε να αυξηθούν οι αμερικανικές αμυντικές δυνάμεις από ένα τρισ. σε 1,5 τρισ., στο 5% του ΑΕΠ. Δεν μένει στα λόγια. Κάνει πράξεις. Πιέζει τους μεγάλους της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας να μη δίνουν μπόνους ή μερίσματα μέχρι να αυξήσουν τις παραγωγικές τους ικανότητες. Εγκαταλείπουν οι ΗΠΑ το ΝΑΤΟ; Σε καμία περίπτωση. Οι ΗΠΑ πιέζουν το ΝΑΤΟ προς μια πιο δίκαιη κατανομή των βαρών, η οποία είναι απαραίτητη.
Οι ΗΠΑ θέλουν να μειώσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην Ευρώπη. Τι θα γίνει στην περίπτωση της Ελλάδας;
Δεν ισχύει αυτό. Ο πρόεδρος ανακοίνωσε σχέδια για την απομάκρυνση μιας από τις ταξιαρχίες. Ας δούμε πώς θα εξελιχθεί. Οι ΗΠΑ έχουν υποχρεώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν δείτε τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, το Ιράν, τη Βενεζουέλα και αλλού, αυτό αλλάζει τα δεδομένα. Χρειαζόμαστε τους ευρωπαίους συμμάχους μας να αναλάβουν δράση και να αναλάβουν μέρος του βάρους. Υπήρξε υπερβολική εξάρτηση από τις ΗΠΑ για την άμυνα της Ευρώπης. Ο πρόεδρος υποδεικνύει ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον.
Και όσον αφορά την Ελλάδα;
Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας δεν καταργείται. Συνεχίζεται. Εκτός αν μία χώρα, οι ΗΠΑ ή η Ελλάδα, κινηθούν για να την καταργήσουν. Οταν ήμουν πρεσβευτής η σημασία της Ελλάδας ενισχύθηκε σημαντικά. Εμπιστευόμαστε την Ελλάδα. Το 47% όσων έφερε το ΝΑΤΟ στην Ουκρανία προερχόταν από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης. Γιατί; Ηταν φθηνότερο και ταχύτερο. Αλλά εξίσου σημαντικό ήταν ότι υπήρχε ένας πολύ αξιόπιστος και προβλέψιμος σύμμαχος στην Αθήνα. Στα τρία χρόνια της θητείας μου δεν είδα ποτέ την ελληνική κυβέρνηση να ενεργεί με τρόπο που δεν ήταν σύμφωνος με τις αξίες και τις αρχές. Ποτέ δεν προσπάθησαν να μας εκβιάσουν. Ποτέ δεν ζήτησαν ανταλλάγματα. Υπήρχε μια εξαιρετική σχέση, η οποία συνεχίζεται. Αυτό που ξεκίνησε υπό τον πρεσβευτή Πάιατ και συνεχίστηκε υπό εμένα, βλέπω να συνεχίζεται, να εμβαθύνει και να ενισχύεται υπό την πρεσβευτή Γκίλφοϊλ και την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η Ελλάδα βρίσκεται σε στρατηγική θέση. Δεν ξέρω πώς θα αντιμετώπιζαν οι ΗΠΑ τις προκλήσεις βόρεια και νότια της Ελλάδας χωρίς την Ελλάδα. Οι ΗΠΑ χρειάζονται την Ελλάδα. Ο πρεσβευτής Πάιατ αποκάλεσε την Ελλάδα πυλώνα σταθερότητας. Την αποκάλεσα απαραίτητο σύμμαχο στην περιοχή. Δεν μπορούμε να βασιστούμε σε κανέναν όπως βασιζόμαστε στην Ελλάδα. Η ικανότητα της Ελλάδας, οι υποδομές, η θέση θα οδηγήσουν τις σχέσεις ΗΠΑ – Ελλάδας σε υψηλότερα επίπεδα.