Το manual της συνταγματικής αναθεώρησης
Τα τριάμισι λεπτά του πρωθυπουργικού διαγγέλματος για την έναρξη της πρώτης φάσης της συνταγματικής αναθεώρησης έθεσαν όλα τα κομματικά επιτελεία σε κίνηση μηνών – τουλάχιστον μέχρι την άνοιξη. Οχι μόνο για τον χειρισμό της κορυφαίας θεσμικής διαδικασίας στην ουσία της, αλλά επιπλέον για τη χάραξη πολιτικής και επικοινωνιακής στρατηγικής.
Σε μια (προεκλογική) περίοδο με περισσότερες αβεβαιότητες πάρα σταθερές στην εγχώρια σκηνή, το «τεχνικό» σκέλος της διαδικασίας για το Σύνταγμα διαπερνά τις πολιτικές στοχεύσεις (προεκλογικές και μετεκλογικές), μεγεθύνοντας για όλους τις προκλήσεις. Τα logistics της διαδικασίας είναι τα μόνα σταθερά. Η σημερινή Βουλή είναι «προτείνουσα»: δεν θα αλλάξουν τώρα οι συνταγματικές διατάξεις, αλλά θα αποφασιστεί ποιες θα οδεύσουν σε αναθεώρηση.
Η επόμενη Βουλή είναι «αναθεωρητική»: μετά τις εκλογές θα αποφασιστεί το περιεχόμενο των (όποιων) αλλαγών. Και για να επιτευχθεί αλλαγή άρθρου απαιτείται πλειοψηφία τουλάχιστον 180 ψήφων – συναίνεση μεταξύ το λιγότερο δύο κομμάτων, δηλαδή – είτε στην πρώτη είτε στη δεύτερη φάση. Διότι άρθρο που θα περάσει τώρα με 151 ψήφους (οι γαλάζιες προτάσεις, άρα), θα πρέπει να κυνηγήσει στην επόμενη τις 180 ψήφους ενώ άρθρο που θα πάρει τώρα 180 ψήφους, θα χρειαστεί στην επόμενη 151.
Η ΝΔ επιστρατεύει ρητορική «μέλλοντος», διαπιστώνοντας ότι όσο κυλά ο χρόνος τόσο λιγοστεύουν οι ευκαιρίες για διορθώσεις στο «μεταρρυθμιστικό» προφίλ της – ένα από τα «πρόσωπα» που θέλει ο Κυριάκος Μητσοτάκης να επαναφέρει στον δρόμο για την κάλπη.
Το ΠΑΣΟΚ χτυπά την κυβέρνηση εκεί που πονά, θυμίζοντας στους κεντρογενείς τις κυβερνητικές «ανεπάρκειες» σε θέματα διαφάνειας και θεσμικής αξιοπιστίας – αυτά για οποία ο Νίκος Ανδρουλάκης θα βάζει στο κάδρο προσωπικά τον Πρωθυπουργό έως τις εκλογές. «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ανοίγουν το πολιτικό manual της συνταγματικής αναθεώρησης, αποκωδικοποιώντας όσα περιλαμβάνει το νεοδημοκρατικό και το πασοκικό εγχειρίδιο.
Γιατί διαφαίνεται αδιέξοδο;
Τους διαύλους ακόμα για στοιχειώδη συνεννόηση μπλοκάρει το χάσμα εμπιστοσύνης κυβέρνησης – αντιπολίτευσης. Από τη Χαριλάου Τρικούπη να ετοιμάζονται να μπουν στη συζήτηση με ξεχωριστή πρόταση, αλλά προωθούν το επιχείρημα ότι η αναθεώρηση απαιτεί μέγιστη διαβούλευση και πλειοψηφία στη δεύτερη, την αναθεωρητική, Βουλή. Αφήνουν εν ολίγοις τη διεκδίκηση συναινέσεων μετά τις εκλογές του 2027 για να μη δώσουν στη ΝΔ την προοπτική να κινηθεί τότε μόνο με τις δικές της ψήφους. Οι πρώτες αντιδράσεις δείχνουν σε εμβάθυνση του ρήγματος εμπιστοσύνης: το Μαξίμου βάζει στη ρητορική του τα περί «στείρας κομματικής περιχαράκωσης», θέλοντας να χρεώσει αλλού το αδιέξοδο. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης επικρίνουν τη ΝΔ για «υποκρισία».
Γιατί έχουν σημασία οι εντυπώσεις;
Η συγκυρία δεν είναι πολιτικά ουδέτερη – ενδεικτικό ότι ανοίγουν συζητήσεις για ενδεχόμενες κυβερνητικές συνεργασίες. Ο Μητσοτάκης, διεκδικώντας ανοιχτά και ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, επιχειρεί να δείχνει ότι αντιμετωπίζει το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ως το μόνο θεσμικό συνομιλητή της ΝΔ. Στο ΠΑΣΟΚ διακρίνουν επιχείρηση διεμβολισμού και περιμένουν ότι το Μαξίμου θα επενδύσει στα δικά τους εσωτερικά ρήγματα. Αυτή η μάχη για τον ενδιάμεσο χώρο έχει να κάνει και με τις εντυπώσεις που θα αφήσουν τελικά ΝΔ και ΠΑΣΟΚ στους ψηφοφόρους για τις κινήσεις τους το 2027. Η Χαριλάου Τρικούπη για παράδειγμα δεν έχει λόγο να επιτρέψει στους γαλάζιους να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι υπάρχει δυνατότητα μετεκλογικής συνεργασίας.
Ποια είναι τα επικοινωνιακά ρίσκα για ΝΔ και ΠΑΣΟΚ;
Πέρα από τις επίσημες προτάσεις των κομμάτων, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ έχουν μπροστά τους επικοινωνιακά ρίσκα. Για τον Μητσοτάκη είναι ο «λαϊκισμός», για τον Ανδρουλάκη ο «αρνητισμός». Οσο ο Πρωθυπουργός ξέρει ότι η ΝΔ δεν θα πάρει λευκή επιταγή, τόσο θα νιώθει άνετα να «λαϊκίζει» με ζητήματα, που θα γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα περάσουν. Η ΝΔ θα κληθεί τελικά να αποδείξει πως δεν χειρίζεται μικροκομματικά, ενόψει κάλπης, τη θεσμική διαδικασία. Ο Ανδρουλάκης, όσο θα απορρίπτει το γαλάζιο προσκλητήριο συναίνεσης, τόσο θα πρέπει να εξηγεί πειστικά γιατί δεν δίνει ψήφο ούτε εκεί που συμφωνεί.
Ποια ακροατήρια είναι στο επίκεντρο;
Δεν είναι μόνο πρακτικοί οι λόγοι που η ΝΔ στρέφεται στο ΠΑΣΟΚ για την άσκηση συναίνεσης, δηλαδή το γεγονός ότι οι ψήφοι των δύο κομμάτων (189) καλύπτουν την απαραίτητη πλειοψηφία των 180. Είναι κυρίως η ανάγκη Μητσοτάκη και Ανδρουλάκη να απευθυνθούν στους ψηφοφόρους του προοδευτικού Κέντρου. Ο Μητσοτάκης πετά την μπάλα στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης για τα μάτια των κεντρογενών γιατί γνωρίζει και κάτι που λένε έμπειροι αναλυτές: αυτά τα ακροατήρια έχουν τη θεσμική αξιοπιστία στις παραμέτρους που επηρεάζουν την εκλογική συμπεριφορά τους.
Ποιο εκλογικό σενάριο συζητείται παρασκηνιακά;
Το χρονοδιάγραμμα Μαξίμου, το οποίο στοχεύει σε ολοκλήρωση της πρότασης της ΝΔ εντός Μαρτίου και σε έναρξη των κοινοβουλευτικών εργασιών εντός Απριλίου τροφοδοτεί σεναριολογία πρόωρων εκλογών. Θεωρητικώς, έχει βάση: μια γρήγορη διαδικασία «ελευθερώνει» από μια μεγάλη θεσμική εκκρεμότητα τις φθινοπωρινές ημερομηνίες. Πρακτικά, αποκλειστικές προθεσμίες δεν υπάρχουν. Η πρότερη εμπειρία δείχνει ότι η διαδικασία μπορεί να κρατήσει ενάμιση μήνα, μπορεί να διαρκέσει και επτά.
Πού θα γίνουν ντρίμπλες;
H νεοδημοκρατική και η πασοκική λίστα περιλαμβάνουν και κοινά άρθρα: το 86 περί ευθύνης υπουργών, για παράδειγμα (μέχρι και η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας Λάουρα Κοβέσι έχει αναφερθεί σε αυτό) ή το 90 για την εκλογή ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Ωστόσο τα σκληρά πολιτικο-ιδεολογικά μπρα ντε φερ αναμένονται αλλού. Πρώτον, στο 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, με τη ΝΔ να παραπέμπει από τώρα στην πασοκική «κυβίστηση του 2008». Δεύτερον, στο 103 για την «έννοια» της μονιμότητας στο Δημόσιο. Η ΝΔ θέλει να λέει ότι δεν λογαριάζει το πολιτικό κόστος αλλά στην πραγματικότητα έχει πλάνο εγκλωβισμού του ΠΑΣΟΚ. Ξέρει ότι η διαφωνία της Χαριλάου Τρικούπη στην άρση της μονιμότητας είναι δεδομένη, την αξιολόγηση όμως τη θέλει κι εκείνη.