Μέταλλο από άλλο πλανήτη ανακαλύφθηκε σε αρχαίο θησαυρό της Ιβηρικής Χερσονήσου

Συγκλονιστικές είναι οι ανακαλύψεις που έκρυβε θησαυρός γεμάτος χρυσά κοσμήματα και άλλα αντικείμενα της Ιβηρικής Εποχής του Χαλκού. Μέσα σε αυτόν, υπάρχουν δύο αντικείμενα που ξεχωρίζουν για την ιδιαιτερότητά τους. Ένα θαμπό βραχιόλι και μια σκουριασμένη κοίλη ημισφαιρική κατασκευή διακοσμημένη με χρυσό. Και τα δύο, σχεδόν από την πρώτη ματιά, φαίνεται ότι δεν είναι φτιαγμένα από τα συνήθη μέταλλα της γης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανακάλυψαν οι ερευνητές, το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένα προέρχεται από μετεωρίτες που έπεσαν από τον ουρανό.

Η ανακάλυψη αυτή, η οποία είχε ως επικεφαλής τον Σαλβαντόρ Ροβίρα-Λιορένς, πρώην προϊστάμενο συντήρησης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ισπανίας, υποδηλώνει ότι η μεταλλουργική τεχνογνωσία στην Ιβηρική πριν από περισσότερα από 3.000 χρόνια ήταν πολύ πιο εξελιγμένη από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.

Ο θησαυρός της Βιγγένα, όπως είναι γνωστός, περιλαμβάνει 66 αντικείμενα κυρίως από χρυσό και ανακαλύφθηκε το 1963 στην περιοχή της Αλικάντε στην Ισπανία. Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα χρυσοχοΐας της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική Χερσόνησο και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Το χρονολόγιο των αντικειμένων δεν ήταν εύκολο να προσδιοριστεί, κυρίως λόγω των δύο αντικειμένων με «σιδηροειδή» όψη – της κοίλης ημισφαίρας, που πιθανώς αποτελούσε μέρος σκήπτρου ή λαβής ξίφους, και ενός βραχιολιού που μοιάζει με δακτύλιο. Στην Ιβηρική Χερσόνησο, η Εποχή του Σιδήρου ξεκίνησε γύρω στο 850 π.Χ., ενώ τα χρυσά αντικείμενα του θησαυρού έχουν χρονολογηθεί μεταξύ 1500 και 1200 π.Χ. Η παρουσία σιδήρου σε τόσο παλιά αντικείμενα προκαλούσε σύγχυση.

Ωστόσο, ο σίδηρος δεν προέρχεται αποκλειστικά από την επιφάνεια της γης. Υπάρχουν αρκετά προϊστορικά αντικείμενα σιδήρου στον κόσμο που έχουν κατασκευαστεί από μέταλλα μετεωριτών, όπως το διάσημο σιδερένιο στιλέτο του Φαραώ Τουταγχαμών. Ο σίδηρος από μετεωρίτες περιέχει σημαντικά υψηλότερα ποσοστά νικελίου σε σχέση με τον γήινο σίδηρο, γεγονός που επιτρέπει στους επιστήμονες να τον διακρίνουν.

Με άδεια του Δημοτικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Βιγγένα, οι ερευνητές πήραν προσεκτικά δείγματα και εξέτασαν τα αντικείμενα με φασματομετρία μάζας για να καθορίσουν την ακριβή σύστασή τους. Παρά τη μεγάλη διάβρωση που αλλοιώνει τη χημική σύσταση, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο η ημισφαίρα όσο και το βραχιόλι κατασκευάστηκαν από μετεωριτικό σίδηρο.

Με αυτόν τον τρόπο λύνεται και το μυστήριο της χρονολογίας τους: τα αντικείμενα κατασκευάστηκαν περίπου την ίδια περίοδο με τα υπόλοιπα κοσμήματα του θησαυρού, γύρω στο 1400–1200 π.Χ. Πρόκειται πιθανώς για τα πρώτα γνωστά δείγματα μετεωριτικού σιδήρου στην Ιβηρική Χερσόνησο, πριν από την ευρεία χρήση του γήινου σιδήρου στην Εποχή του Σιδήρου.

Λόγω της διάβρωσης, τα αποτελέσματα δεν θεωρούνται οριστικά, αλλά υπάρχουν πιο σύγχρονες, μη επεμβατικές τεχνικές που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν για να επιβεβαιώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σύσταση και την προέλευση των αντικειμένων. Παρά τα ανοιχτά ερωτήματα, η ανακάλυψη προσφέρει μια μοναδική ματιά στην τεχνογνωσία και την εκτίμηση των πολύτιμων μετάλλων από τους ανθρώπους πριν από 3.000 χρόνια, αποκαλύπτοντας ότι οι αρχαίοι τεχνίτες είχαν πρόσβαση σε ουράνια υλικά πολύ πριν από την εποχή του σιδήρου στη γη.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν φασματομετρία μάζας σε δείγματα από το Δημοτικό Αρχαιολογικό Μουσείο Βιγγένα, αποκαλύπτοντας υψηλά επίπεδα νικελίου – χαρακτηριστικό των μετεωριτών, σε αντίθεση με τον γήινο σίδηρο. Παρά τη διάβρωση, τα ευρήματα επιβεβαιώνουν κοσμική προέλευση, καθιστώντας τα πρώτα γνωστά αντικείμενα από μετεωριτικό σίδηρο στην Ιβηρική Χερσόνησο.

Αυτά τα αντικείμενα, πριν την τοπική Εποχή του Σιδήρου (περ. 850 π.Χ.), υποδηλώνουν προηγμένη μεταλλοτεχνία και εμπορικές/πολιτιστικές ανταλλαγές, με τον σίδηρο να θεωρείται πιθανώς πολύτιμος ή συμβολικός. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Trabajos de Prehistoria.

Ο José María Soler García (1905-1996) υπήρξε εξέχουσα μορφή της ισπανικής επιστήμης, αρχαιολόγος, ιστορικός, ερευνητής και λαογράφος. Γεννήθηκε και πέθανε στη Villena της επαρχίας Alicante, αφήνοντας πίσω του σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά. Το 1957 ίδρυσε το Αρχαιολογικό Μουσείο Villena, το οποίο μετονομάστηκε αργότερα σε Μουσείο «José María Soler» προς τιμήν του, έπειτα από τις σημαντικές ανακαλύψεις του. Το 1963 εντόπισε τυχαία τον περίφημο Θησαυρό της Villena, που περιλαμβάνει 66 χρυσά αντικείμενα, ενώ νωρίτερα είχε φέρει στο φως τον Θησαυρό του Cabezo Redondo.

Οι ανακαλύψεις αυτές καθιέρωσαν τον Soler ως τον κορυφαίο μελετητή της προϊστορικής ζώνης της Villena και έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολόγους της Ισπανίας του 20ού αιώνα.

Βίος και διακρίσεις

Μετά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο (1936-1939), ο Soler ξεκίνησε ανεξάρτητες αρχαιολογικές έρευνες, εντοπίζοντας περισσότερους από είκοσι προϊστορικούς οικισμούς χωρίς θεσμική υποστήριξη. Η επιμονή και η αφοσίωσή του συνέβαλαν καθοριστικά στη χαρτογράφηση της προϊστορίας της περιοχής.

Για το έργο του τιμήθηκε με Διδακτορικό Honoris Causa από το Πανεπιστήμιο του Alicante το 1985, καθώς και με το Χρυσό Μετάλλιο της επαρχίας Alicante το 1991, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην ανάδειξη της ισπανικής πολιτιστικής κληρονομιάς.