Ο μετα-αμερικανικός κόσμος παίρνει ήδη μορφή
Ηταν το 2007. Ο Στιβ Τζομπς είχε ανακοινώσει την κυκλοφορία του πρώτου iPhone, η κρίση των στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου άρχιζε να φουντώνει στις ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε διευρυνθεί με την ένταξη της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, και η Ινδία είχε μόλις γίνει, για πρώτη φορά, οικονομία του 1 τρισ. δολαρίων. Τότε ήταν που ξεκίνησαν για πρώτη φορά οι εμπορικές συνομιλίες ανάμεσα σε Νέο Δελχί και Βρυξέλλες. Ωστόσο χρειάστηκε να περάσουν σχεδόν 20 χρόνια μέχρι να υπογραφεί τελικά αυτή την εβδομάδα μια συμφωνία, ύστερα από λίγους μήνες διαπραγματεύσεων που κύλησαν πολύ γρήγορα.
Την Τρίτη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και ο πρωθυπουργός της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι ανακοίνωσαν τη «μητέρα όλων των συμφωνιών», η οποία υπόσχεται να ενώσει περίπου 2 δισεκατομμύρια καταναλωτές και το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η συμφωνία ανοίγει τμήματα της διαβόητα προστατευτικής εσωτερικής αγοράς της Ινδίας, με έμφαση στις εξαγωγές μεταποιημένων προϊόντων και υπηρεσιών· σε αντάλλαγμα, οι ινδοί καταναλωτές της μεσαίας τάξης θα μπορούν να αγοράζουν φθηνότερα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα και κρασί. Ωστόσο, η συνολική, ολοκληρωμένη στρατηγική ατζέντα ΕΕ – Ινδίας είναι πολύ ευρύτερη, καλύπτοντας την άμυνα και την ασφάλεια, τη δέσμευση στον πολυ-πολικό κόσμο, την κινητικότητα και τη συνεργασία σε ένα ευρύ φάσμα τομέων. Οι αρχικές διαπραγματεύσεις προχωρούσαν με αργούς ρυθμούς λόγω διαφωνιών για τα αυτοκίνητα, το αλκοόλ, τη γεωργία και τα γαλακτοκομικά – και τελικά εγκαταλείφθηκαν το 2013. Επανεκκινήθηκαν το 2022, καθώς ο μεταπανδημικός κόσμος αναζητούσε τρόπους να μειώσει τους κινδύνους και να διαφοροποιήσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες πέρα από την Κίνα. Παραδόξως, αυτό που έφερε τη συμφωνία στην τελική ευθεία δεν ήταν η Κίνα, αλλά η βαριά σκιά του Ντόναλντ Τραμπ.
Το ευρύ πεδίο της εξελισσόμενης εταιρικής σχέσης Ινδίας – ΕΕ υποδηλώνει μια πορεία μεγαλύτερης σύγκλισης όσον αφορά τη στήριξη των πολυμερών θεσμών και τη συνεργασία σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας, έρευνας, κινητικότητας και συνδεσιμότητας, συμπεριλαμβανομένης της ενισχυμένης παρουσίας στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Καθώς οι ΗΠΑ αναδιπλώνονται προς το δυτικό ημισφαίριο (στο πλαίσιο του λεγόμενου δόγματος Donroe), η περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, που κάποτε βρισκόταν στο επίκεντρο της αμερικανικής εμπλοκής στην Ασία, εμφανίζεται πλέον πιο ανοιχτή σε συνεργασία με την ΕΕ.
Η εμπορική αυτή συμφωνία είναι η μεγαλύτερη του είδους της, αλλά αποτελεί και μέρος μιας ευρύτερης τάσης, καθώς πολλές χώρες προσπαθούν να σφυρηλατήσουν νέες συμμαχίες. Οι Βρυξέλλες ολοκλήρωσαν πρόσφατα εμπορική συμφωνία με το νοτιοαμερικανικό μπλοκ Mercosur, ενώ αρκετές ακόμα βρίσκονται στα σκαριά· η Ινδία, από την πλευρά της, έχει συνάψει συμφωνίες με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νέα Ζηλανδία μόνο τους τελευταίους μήνες. Ο κόσμος προχωρά. Το «Πρώτα η Αμερική» ολοένα και περισσότερο μοιάζει με «η Αμερική μόνη της».
Η Ραβίντερ Καούρ είναι καθηγήτρια Ασιατικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης.