Χωράει ο Χίτσκοκ στο κινητό; 

Ενα κλασικό έργο της εποχής του βωβού κινηματογράφου, η ταινία του Αλφρεντ Χίτσκοκ «Ο ενοικιαστής», προσφέρεται μέσω εφαρμογής σε προσαρμοσμένη μορφή για την κάθετη οθόνη των κινητών τηλεφώνων. Η εφαρμογή Tattle TV ανακοίνωσε ότι θα μεταδώσει στην πλατφόρμα της για κινητά τηλέφωνα την ταινία γύρω από έναν κατά συρροή δολοφόνο και τις ατυχείς συμπτώσεις που καταδικάζουν άδικα έναν αθώο, ο οποίος στο τέλος σώζεται. Και η βρετανική «Guardian» θέτει το σύγχρονο ερώτημα: Μπορεί αυτή η πρόταση θέασης να θεωρηθεί ιεροσυλία ή τρόπος αναδιαμόρφωσης της ιστορίας του κινηματογράφου;

Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στο δοκίμιό του «Το έργο τέχνης στην εποχή της μηχανικής αναπαραγωγής», γραμμένο το διάστημα 1935-1939, αντιμετωπίζει τον κινηματογράφο ως την πιο χαρακτηριστική τέχνη της νεωτερικότητας. Το σινεμά αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο είτε με την τεχνική του μοντάζ είτε με την εναλλαγή πλάνων που αποκαλύπτουν όψεις της πραγματικότητας που το ανθρώπινο μάτι δεν μπορεί να συλλάβει μόνο του. Ο Μπένγιαμιν μιλά για την ανάδυση του «οπτικού ασυνειδήτου» από τη στιγμή που ο κινηματογράφος αποκαλύπτει κρυφές δομές της υλικής πραγματικότητας. Με αυτή την ιδέα κατά νου, ο Αλφρεντ Χίτσκοκ στήριξε το 1927 το γύρισμα της βωβής ταινίας του «Ο ενοικιαστής» (The Lodger: Α Story of the London Fog): με υπερβολικά κοντινά πλάνα, αριστοτεχνικές φωτοσκιάσεις και απροσδόκητες γωνίες λήψης, ο νεαρός άγγλος σκηνοθέτης οπτικοποιούσε το ανοίκειο, απεικονίζοντας στην τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του τα στοιχεία ενός νέου είδους, χάρη στο οποίο θα ξεχώριζε στην ιστορία του σινεμά και θα αναδεικνυόταν ως «μετρ του σασπένς».

Σε αναλογία 4:3

Λόγω δικαιωμάτων, το χιτσκοκικό θρίλερ σε οθόνη μικρού μεγέθους δεν θα μεταδοθεί στη ζώνη χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ούτε και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ομως οι θεατές στις ΗΠΑ θα μπορούν να παρακολουθήσουν την ταινία που ο Χίτσκοκ θεωρούσε «την πρώτη φορά που άσκησα το στυλ μου» σε μια μορφή που σε μεγάλο βαθμό παραβλέπει αυτό το στυλ. Ο «Ενοικιαστής» θα παρουσιαστεί σε αναλογία ελαφρώς τετράγωνης εικόνας 4:3 για να γεμίσει την κάθετη οθόνη ενός τηλεφώνου, δημιουργώντας προβλήματα αισθητικής, αφού σε ορισμένα σημεία θα κόβονται τα πλάνα.

Η πρώτη σκηνή του «The Lodger» είναι ένα ανατριχιαστικό κοντινό πλάνο μιας γυναίκας που ουρλιάζει, με το κεφάλι της γερμένο έτσι ώστε ολόκληρο το πρόσωπό της να γεμίζει το κάδρο, φωτισμένο από πίσω για να τονιστούν τα ξανθά μαλλιά της. Ο Χίτσκοκ στη συζήτησή του με τον Φρανσουά Τριφό (εκδ. ύψιλον, Αθήνα 1986) είχε πει στον γάλλο σκηνοθέτη ότι σε αυτή την ταινία παρουσίασε «ιδέες με καθαρά οπτικούς όρους». Για την αρθρογράφο της «Guardian» Πάμελα Χάτσινσον, «αυτό το κοντινό πλάνο αντιπροσωπεύει τον τρόμο που εξαπλώνεται στο Λονδίνο, καθώς ένας κατά συρροή δολοφόνος στοχεύει νεαρές, ξανθές γυναίκες. Μπορεί όμως αυτή η ιδέα του να μείνει άθικτη στην οθόνη του κινητού; Ο Χίτσκοκ, γνωστός για την προσοχή του στη σύνθεση των πλάνων, πιθανότατα θα διαφωνούσε».

Σε μορφή «μικροδράματος», η ταινία διάρκειας 90 λεπτών χωρίζεται σε κεφάλαια, από τα οποία τα δύο πρώτα είναι δωρεάν και τα υπόλοιπα χρεώνονται. Ο Χίτσκοκ υποστήριζε ότι η ιδανική διάρκεια μιας ταινίας μεγάλου μήκους «σχετίζεται άμεσα με την αντοχή της ανθρώπινης ουροδόχου κύστης» και ότι οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να κάτσουν ακίνητοι για μιάμιση ώρα. Και ενώ οι θεατές σήμερα παραπονιούνται για τις ταινίες διάρκειας τριών ωρών, το Χόλιγουντ προσπαθεί εδώ και καιρό να δημιουργήσει δραματικές ταινίες μικρού μήκους, με περιορισμένη όμως επιτυχία.

Χίτσκοκ και καινοτομία

Ωστόσο ο Χίτσκοκ υιοθετούσε με χαρά τις καινοτομίες. Γι’ αυτό και το 1929 γύρισε την πρώτη ομιλούσα ταινία της Βρετανίας, τον «Εκβιασμό» (Blackmail), ενώ ασχολήθηκε και με την τηλεόραση, καταλαβαίνοντας ότι μια νέα τεχνολογία απαιτούσε νέες τεχνικές. «Ισως θα είχε δημιουργήσει απίστευτα μικροδράματα, αλλά καθώς δεν είναι πια μαζί μας για να το κάνει, είναι καλύτερο να αφήσουμε αυτή τη μορφή τετράγωνης εικόνας στους σημερινούς κινηματογραφιστές που δημιουργούν πρωτότυπο κάθετο περιεχόμενο εδώ και τώρα» επισημαίνει η «Guardian».

Αλλά πέρα από τους καθαρολόγους λάτρεις του κλασικού σινεμά, ο κινηματογράφος χρειάζεται και τους νέους θεατές για να επιβιώσει. Και όπως αναφέρει το Deadline: «Με τη διαμόρφωση βρετανικών κλασικών ταινιών για οθόνες κινητών, το Tattle TV στοχεύει να παρουσιάσει εμβληματικές ταινίες σε μια εντελώς νέα γενιά θεατών, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ της ιστορίας του κινηματογράφου και του σύγχρονου κινητού κοινού».

Η «Guardian» προσθέτει ότι η ανακοίνωση της πλατφόρμας Tattle για το «Lodger» έρχεται μετά την έρευνα του Πανεπιστημίου του Σάσεξ που διαπίστωσε ότι η περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι «η δραστηριότητα που μας προσφέρει τη λιγότερη χαρά». Και μια μελέτη του Βρετανικού Συμβουλίου εντοπίζει ότι οι νέοι θεωρούν τις ταινίες και την τηλεόραση πολύ πιο σημαντικές από το ψηφιακό περιεχόμενο. Στην πραγματικότητα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να ευθύνονται για την επιστροφή της γενιάς Ζ στη μεγάλη οθόνη, αφού πολλοί πιστώνουν στην πλατφόρμα Letterboxd, που ανεβάζει κριτικές ταινιών, την αρχή της συνήθειας των νέων να πηγαίνουν σινεμά.