Μετά το δυστύχημα
Το δυστύχημα στο εργοστάσιο της βιομηχανίας τροφίμων «Βιολάντα» των Τρικάλων είναι τρομερό. Πέντε εργαζόμενες της νυχτερινής βάρδιας έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας μιας τεράστιας έκρηξης. Είναι σοκαριστικό το δυστύχημα, επειδή είναι απ’ αυτά που δεν συμβαίνουν τακτικά. Κι είναι διπλά σοκαριστικό όταν δημοσιοποιούνται οι ιστορίες των θυμάτων: γυναικών που δεν είχαν την αίσθηση ότι κάνουν κάτι επικίνδυνο, εργατριών που ζούσαν μια κοινωνική ζωή στην οποία η εργασία τους ήταν ομαλά ενσωματωμένη στην καθημερινότητά τους.
Για τη διερεύνηση των αιτίων του δυστυχήματος έσπευσαν οι εντεταλμένοι ειδικοί, η δουλειά των οποίων είναι ακριβώς αυτή. Υπάρχουν, βέβαια, και οι μη εντεταλμένοι ειδικοί, αυτοί που τα ξέρουν όλα και τα εκφράζουν όλα μια χαρά με μεγάλη ευκολία στο Διαδίκτυο. Οι ειδικοί αυτοί πλαισιώνουν με μεγάλη ευκολία τα κόμματα που έχουν αυτοχρισθεί προστάτες των εργαζομένων, όπως π.χ. το ΚΚΕ αλλά και όλα τα κόμματα της Αριστεράς, του ΠΑΣΟΚ συμπεριλαμβανομένου. Για τα κόμματα, επίσης, ένα ατύχημα ή δυστύχημα σε χώρο εργασίας δεν χρειάζεται διερεύνηση επειδή κυριαρχεί η πάγια αντίληψη ότι τους εργάτες τους τρώνε τα αφεντικά. Σε αυτή την πάγια στάση, ασφαλώς μπορεί να προστεθεί και η πολλαπλασιασμένη οργή μελών και κομματικών στελεχών – και φυσικά του κομματικού Τύπου. Στην περίπτωση των Τρικάλων, π.χ., ένας βουλευτής του ΚΚΕ αποκαλούσε τα μέλη της κυβέρνησης δολοφόνους ενώ, ασφαλώς, τα ελεγχόμενα από το κόμμα σωματεία βγήκαν στον δρόμο διαδηλώνοντας εναντίον των αφεντικών. Τσάμπα πολιτικές, τσάμπα λόγια.
Είναι αναμενόμενο από ένα κομματικό σύμπλεγμα που επέλεξε να κάνει αντιπολίτευση μέσω του δυστυχήματος των Τεμπών. Από ένα σύμπλεγμα που, προφανώς, όταν αυτό βρισκόταν στην εξουσία, δεν κατάφερε μεταφυσικά να αποκλείσει τα δυστυχήματα. Μάλιστα, το μεν ΠΑΣΟΚ παρήγαγε διά του Κώστα Σημίτη την ιστορική φράση «Αυτή είναι η Ελλάδα», ο δε ΣΥΡΙΖΑ έχει εγγράψει στην ιστορία του τις ευθύνες για το δυστύχημα στο Μάτι και, ιδίως, τον τρόπο που το χειρίστηκε μιντιακά.
Υπάρχει πάντως και η ψύχραιμη ματιά στα πράγματα, η οποία προκύπτει όταν παραμερίζει η συγκίνηση, όταν δηλαδή η πραγματικότητα, και οι δυστυχείς στιγμές της, αντιμετωπίζονται με ψυχραιμία και με προσφυγή στα δεδομένα της. Και η πραγματικότητα, πέρα και πάνω από τη συνήθη αμετροέπεια οδηγεί στις στατιστικές. Οι οποίες δεν επιβεβαιώνουν την πεποίθηση, που επαναλαμβάνει η αντιπολίτευση, ότι οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα είναι απροστάτευτοι. Σύμφωνα με τη Eurostat, στην οποία καταφεύγω σε τέτοιες περιπτώσεις, το 2023, την τελευταία χρονιά όπου υπάρχουν μετρήσεις, είναι τρίτη από το τέλος σε θανατηφόρα εργατικά δυστυχήματα. Λιγότερα δυστυχήματα από εμάς έχουν μόνο η Ολλανδία και η Γερμανία. Οι τρεις πρωταθλήτριες σε εργατικά δυστυχήματα είναι με τη σειρά η Γαλλία, η Βουλγαρία και η Κύπρος. Εξίσου χαμηλοί είναι οι αριθμοί και σε μη θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα – όπου πάλι είμαστε τρίτοι από το τέλος και πάλι πρώτη είναι η Γαλλία (https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Accidents_at_work_statistics).
Αυτά είναι δεδομένα πέρα από την αγανάκτηση και την οργή. Και οφείλουμε να τα λαμβάνουμε υπόψη, επειδή κάθε περιστατικό απαιτεί εγρήγορση από την πολιτεία. Οφείλουμε να γίνουμε καλύτεροι – αλλά αυτό δεν θα συμβεί με ασκήσεις ακτιβισμού και ρητορική μίσους αλλά με κοινωνικές, επιχειρηματικές και κρατικές συνέργειες και ελέγχους: η κοινωνία μας θα αποδείξει ότι είναι ώριμη αν εργαστεί για καλύτερες συνθήκες.
Το ξεχαρβάλωμα στο όνομα ενός άλλου παραγωγικού μοντέλου δεν είναι δημιουργική πολιτική. Είναι μηδενισμός. Ποτέ δεν θα δικαιωθούν τα θύματα αν κυριαρχήσει στην κοινωνία και στην πολιτική ο μηδενισμός.
Πάθος για τις ιδέες
Ο Φώτης Πάλλας, για τον οποίο θα σας μιλήσω σήμερα, δεν ήταν δημόσιο πρόσωπο – ή μάλλον η δημόσια εμβέλειά του ήταν περιορισμένη: αναλωνόταν στην υπεράσπιση της δημοκρατίας στους κύκλους του και στην ιδεολογική σύγκρουση με ολοκληρωτικές ιδεολογίες. Ηταν δικηγόρος, πεισματάρης Ζακυνθινός και παθιασμένος ερευνητής του εμφυλίου, για επεισόδια του οποίου έχει γράψει, διασκορπισμένα σε περιοδικά και εφημερίδες, κάποια άρθρα και μερικές επιφυλλίδες.
Προσωπικά τον γνώρισα ως φίλο του Πέτρου Μακρή-Στάικου, συγγραφέα του βιβλίου για τον Κίτσο Μαλτέζο – τον οποίο περιέθαλψε και φρόντισε στα δύσκολα, τα τελευταία χρόνια του. Θαύμαζε το πάθος του για την ιστορική ακρίβεια και τη μεθοδολογία του και, καταλάβαινα, τον είχε ως πρότυπο στις δικές του έρευνες. Ετοίμαζε ένα βιβλίο στο οποίο επιδίωκε να αποκαταστήσει παρανοήσεις για τον εμφύλιο, που κυριάρχησαν λόγω της μεταπολιτευτικής ιδεολογικής κυριαρχίας του ΚΚΕ, όπως υποστήριζε. Ηταν μαχητικός και βαθύς, ευγενής και ακριβολόγος. Πέθανε πριν από μερικές ημέρες – και σκέφτηκα ότι αξίζουν λίγα λόγια στη μνήμη ενός παθιασμένου ιστοριοδίφη που πάλεψε για τις ιδέες του.