Πόσο κόντα είμαστε σε νέα πανδημία; Ο επόμενος «υγειονομικός εφιάλτης» – Γιατί δεν έχουμε αντισώματα

Η γρίπη των πτηνών θεωρείται από πολλούς επιστήμονες η πιο πιθανή απειλή για να εξελιχθεί στον επόμενο υγειονομικό εφιάλτη της ανθρωπότητας. Τα τελευταία χρόνια ο ιός έχει εξαπλωθεί σε άγρια πουλιά, οικόσιτα πτηνά και θηλαστικά, προκαλώντας τη θανάτωση εκατοντάδων εκατομμυρίων πτηνών και διαταράσσοντας την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών. Ωστόσο, τα περιστατικά μόλυνσης ανθρώπων παραμένουν μέχρι στιγμής σπάνια.

Ο φόβος των επιστημόνων

«Αυτό που φοβόμαστε είναι μήπως ο ιός προσαρμοστεί σε θηλαστικά, και κυρίως σε ανθρώπους, αποκτώντας ικανότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο. Τότε, θα έχουμε έναν πανδημικό ιό», προειδοποίησε πρόσφατα η διευθύντρια ιατρικών υπηρεσιών του Κέντρου Αναπνευστικών Λοιμώξεων του Ινστιτούτου Παστέρ στη Γαλλία, Μαρί-Αν Ραμέξ-Βελτί.

Όπως εξήγησε, σε μια τέτοια περίπτωση η ανθρωπότητα δεν θα διαθέτει αντισώματα, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πανδημία σφοδρότερη από εκείνη του SARS-CoV-2.

Ανησυχία στην Ευρώπη

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) έχει καλέσει τις ευρωπαϊκές χώρες να εντείνουν τις προσπάθειές τους για την αντιμετώπιση της γρίπης των πτηνών, καθώς ο αριθμός των εστιών που καταγράφηκαν το περασμένο φθινόπωρο χαρακτηρίστηκε «χωρίς προηγούμενο».

Από τον Σεπτέμβριο έχουν εντοπιστεί περισσότερες από 1.400 μολύνσεις σε τουλάχιστον 26 ευρωπαϊκές χώρες – αριθμός τετραπλάσιος σε σχέση με πέρυσι και ο υψηλότερος από το 2016. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού στον άνθρωπο, σύμφωνα με το ECDC.

Η ανθρώπινη ευθύνη

Το ερώτημα για το ποιος ευθύνεται για την εμφάνιση νέων πανδημιών απασχολεί έντονα την επιστημονική κοινότητα. Πολλοί ειδικοί συμφωνούν ότι «η καταστροφή της φύσης είναι υπεύθυνη για τις πανδημίες».

Η δασολόγος – περιβαλλοντολόγος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, Ρούλα Τρίγκου, εξηγεί ότι «όταν σκοτώνουμε τα άγρια ζώα ή τα βάζουμε σε κλουβιά για να πωληθούν παράνομα σε αγορές, διαταράσσουμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων και αποσπούμε τους ιούς από τους φυσικούς ξενιστές τους».

Όταν αυτό συμβαίνει, οι ιοί αναζητούν νέο ξενιστή, και «συχνά ο νέος αυτός ξενιστής είμαστε εμείς οι ίδιοι». Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) εκτιμούν ότι τα τρία τέταρτα των νέων ή αναδυόμενων ασθενειών που προσβάλλουν τον άνθρωπο προέρχονται από τα ζώα.

Πανδημίες και περιβαλλοντική καταστροφή

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι τα ζώα δεν φέρουν ευθύνη για τη μετάδοση παθογόνων οργανισμών. Αντιθέτως, η πλειονότητα των μικροβίων ζει μέσα τους χωρίς να προκαλεί βλάβες. Το πρόβλημα, όπως σημειώνει η Ρούλα Τρίγκου, προκύπτει από την αποψίλωση των δασών, την αστικοποίηση και την εκβιομηχάνιση, που φέρνουν τον άνθρωπο όλο και πιο κοντά στην άγρια ζωή.

Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, εθνικός εταίρος της BirdLife International, συγκέντρωσε στοιχεία από διεθνείς οργανισμούς και ερευνητικά ιδρύματα, καταλήγοντας στο ίδιο συμπέρασμα: η καταστροφή της φύσης αποτελεί βασική αιτία των πανδημιών.

Η γρίπη των πτηνών και οι πρακτικές που ευνοούν τη μετάδοση

Οι ιοί της γρίπης των πτηνών, που αρχικά φιλοξενούνταν σε υδρόβια πουλιά, εξαπλώθηκαν στα πτηνοτροφεία, όπου μεταλλάχθηκαν και έγιναν πιο επικίνδυνοι. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμα και ο «αναπτυγμένος» δυτικός κόσμος δεν είναι άμοιρος ευθυνών, καθώς η παράνομη εμπορία και κατανάλωση άγριων ζώων συνεχίζεται, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τα μεταναστευτικά πουλιά.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για τον άνθρωπο «όσο αφήνουμε τα άγρια ζώα στην ησυχία τους». Ωστόσο, πρακτικές όπως η παγίδευση πουλιών με δίκτυα και ξόβεργες, οι υπαίθριες αγορές ζώων και το παράνομο κυνήγι απειλούμενων ειδών, παραμένουν διαδεδομένες.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Σύμφωνα με τη Ρούλα Τρίγκου, στην Ελλάδα , μπορεί να μην υπάρχουν οι αχαρτογράφητες ζούγκλες των τροπικών, ωστόσο υπάρχουν σημαντικοί δυσπρόσιτοι φυσικοί πυρήνες, σε ψηλά βουνά, νησίδες, φαράγγια, που αποτελούν καταφύγια για την άγρια ζωή.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η κατασκευή υποδομών πρόσβασης σε τέτοιες περιοχές, πέρα από την υποβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων μέσω του κατακερματισμού τους, μειώνουν δραματικά και την απαραίτητη απόσταση με την άγρια ζωή και κάνει πολύ πιο εύκολη την προσέγγιση στους πληθυσμούς των άγριων ζώων (για σύλληψη ή θήρευση) και κατ΄επέκταση την επαφή με δυνητικά παθογόνους οργανισμούς.