Венесуэлада янги мувозанат: АҚШ талаби ва ички бирлик
CNN хабар берганига кўра, Венесуэла сиёсий саҳнаси яна бир мураккаб бурилиш олдида турибди. Пуэрто-ла-Крус шаҳрида нефтчилар олдида нутқ сўзлаган Делси Родригес (манбада шундай келтирилган) маҳаллий сиёсатчиларни ички келишмовчиликларни “чет элдан келган буйруқлар”га қарамай, ўзлари ҳал қилишга чақирган. Унинг таъкидлашича, Венесуэла “фашизм ва экстремизмга қарши курашда” жуда қиммат нарх тўлаган.
Бу чақириқ оддий сиёсий шиор эмас — вазият жуда қаттиқ босим остида. Манбада қайд этилишича, январь ойи бошида президент Николас Мадуро АҚШ махсус кучлари томонидан қўлга олинганидан кейин Родригес бир вақтнинг ўзида икки фронтда “қанот ёйиб” қолган: бир тарафда Оқ уй қўяётган талаблар, иккинчи тарафда эса аҳоли ичидаги қўллаб-қувватлов ва ички лагерларни бир жойга йиғиш вазифаси.
Матнда келтирилишича, Вашингтон Каракасдан қатор қадамларни кутаяпти: Хитой, Россия, Эрон ва Куба билан иқтисодий алоқаларни узиш, нефт қазиб олишда АҚШ билан эксклюзив ҳамкорликка ўтиш, оғир нефтни сотишда эса Америка компанияларига устунлик бериш. Бу талаблар, оддий қилиб айтганда, “нефт — бизникича, сиёсат — биз айтадиганча” деган кайфиятни эслатади. Шунинг учун Родригесга “муз устида юриш”га тўғри келяпти: бир томондан “АҚШ Венесуэлани бошқармаяпти” деган позицияни сақлаш, бошқа томондан эса айрим талабларни амалга ошириб, янги санкциялар ёки ҳарбий ҳаракатлар хавфини пасайтириш.
Ички майдонда эса бирлик масаласи янада оғир. Манбага кўра, мамлакат Мадуро тарафдорлари, сўл мухолифат ва “чавист-мадуристлар” — Уго Чавес сиёсий меросига таянадиган турли гуруҳлар ўртасида бўлинган. Демак, Родригес учун асосий миссия — бу гуруҳларни бир дастурхонга ўтқазиш, бир вақтнинг ўзида Вашингтон билан алоқада “портлатиб юбормайдиган” мувозанатни топиш.
Шу фоннинг ўзида яна бир муҳим сигнал берилди: Венесуэла ҳукумати 25 январ куни сиёсий сабабларга кўра қамалган 104 кишини қамоқдан озод қилгани айтилмоқда. Бу жараён 8 январдан бери давом этаётгани, Доналд Трамп эса озодликлар АҚШ маъмурияти талаби билан бўлаётганини билдиргани қайд этилади. Бу қадам бир томондан ташқи босимни юмшатишга уриниш, бошқа томондан эса ички муҳитда “эҳтиётлик билан ҳавони тушириш”га ўхшайди.
Энди савол битта: Каракас шу мувозанатни қанча ушлаб тура олади? Агар ички лагерлар янада қаттиқроқ парчаланса, ташқи талаблар эса яна кучайса, сиёсий “компромисс ойнаси” тез ёпилиши мумкин. Аммо агар Родригес ҳақиқатан ҳам турли кучларни бир мақсад атрофига йиғса ва мамлакатдаги қарорлар маркази “ичкарида” қолса, Венесуэла учун энг керакли нарса — барқарорликка йўл очилиши мумкин.
Ҳозирги реаллик шундай: Венесуэла нафақат нефтини, балки суверен қарор чиқариш ҳақини ҳам ҳимоя қилишга мажбур. Ким кучлироқ чиқади — ташқи босимми ёки ички бирдамликми — буни кейинги ҳафталар жуда тез кўрсатиб беради.