Στέλα Φυρογένη: Η δωρική δύναμη πίσω από το βλέμμα της «Χάιδως» στη «Γη της ελιάς»
Κάποιες φορές, η τηλεόραση έχει την τάση να «εγκλωβίζει» τους ηθοποιούς μέσα στις λέξεις των σεναρίων και την καθημερινή έκθεση της οθόνης. Όμως, στην περίπτωση της Στέλας Φυρογένη, η κάμερα λειτούργησε περισσότερο ως ένας μεγεθυντικός φακός που αποκάλυψε στο ευρύ κοινό ένα βάθος που το θεατρικό κοινό της Κύπρου και της Ελλάδας γνώριζε καλά εδώ και τρεις δεκαετίες.
Για τους περισσότερους είναι η «Χάιδω» από τη «Γη της Ελιάς» – μια γυναίκα-σύμβολο της Μάνης, σκληρή, πονεμένη και απόλυτη. Για την ίδια την τέχνη, ωστόσο, η Στέλα είναι μια αθόρυβη δύναμη, μια γυναίκα που ζει με τις δικές της ηθικές συντεταγμένες και μια καλλιτέχνις που μετουσιώνει την παρατήρηση της φύσης σε υψηλή ερμηνεία.
Από τη Γερμανία στο «Νησί της Αφροδίτης»
Η διαδρομή της Στέλας Φυρογένη δεν είχε ποτέ την ανάγκη για φτηνό εντυπωσιασμό. Γεννημένη στη Γερμανία το 1968, επέστρεψε στην Ελλάδα νήπιο ακόμα και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Οι σπουδές της στο Εθνικό Θέατρο (αριστούχος της περιόδου 1989 – 1992) προμήνυαν μια λαμπρή πορεία στην Αθήνα. Ωστόσο, η μοίρα -ή μάλλον η αγάπη της για την ουσία της δημιουργίας- την οδήγησε το 1995 στην Κύπρο. Εκεί που άλλοι θα έβλεπαν μια «απομόνωση» από το αθηναϊκό κέντρο, η Στέλα βρήκε το καλλιτεχνικό της καταφύγιο.
Επί σχεδόν 30 χρόνια, έγινε ο στυλοβάτης του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου (ΘΟΚ), συμμετέχοντας σε περισσότερες από 60 παραγωγές. Η γκάμα της; Εκπληκτική. Από τις αρχαίες τραγωδίες («Αντιγόνη», «Νεφέλες») μέχρι τον σκοτεινό «Καλιγούλα» και τον συγκλονιστικό «Αύγουστο». Δεν είναι τυχαίο ότι το όνομά της έχει συνδεθεί με τρία Βραβεία Θεάτρου Κύπρου. Είτε ενσαρκώνοντας τον ανδρόγυνο «Ορλάντο», είτε βυθιζόμενη στο «Γλυκό πουλί της νιότης», η Φυρογένη απέδειξε πως η υποκριτική δεν είναι επίδειξη, αλλά μια εσωτερική δόνηση.
Το «Αίμα» στο Τραπέζι και η Φιλοσοφία των Ζώων
Αν θέλει κανείς να καταλάβει τη Στέλα, πρέπει να κοιτάξει πέρα από τη σκηνή, στο πώς επιλέγει να ζει. Σε έναν κόσμο που συχνά καταναλώνει αλόγιστα, εκείνη επέλεξε την ενσυναίσθηση. Εδώ και χρόνια, η ηθοποιός είναι μια συνειδητοποιημένη vegan, μια απόφαση που πήρε στα 35 της χρόνια με μια αφοπλιστική λογική: «Δεν ήθελα άλλο αίμα στο τραπέζι μου».
Για τη Στέλα, ο σεβασμός στα ζώα δεν είναι μια «τάση» της εποχής, αλλά μια βαθιά πολιτική και υπαρξιακή στάση. Θεωρεί τον φεμινισμό και τη φιλοζωία κρίκους της ίδιας αλυσίδας δικαιωμάτων. «Από τη στιγμή που έχουμε καταλάβει τον χώρο τους, το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να μην γίνεται κακό», δηλώνει, τοποθετώντας τον άνθρωπο όχι ως δυνάστη, αλλά ως υπεύθυνο κηδεμόνα του περιβάλλοντος.
Μάλιστα, η σχέση της με τα ζώα είναι και η «κρυφή» της δασκάλα στην υποκριτική. Μελετώντας τις γάτες -αυτά τα πλάσματα που μπορούν να περάσουν από την απόλυτη αταραξία στην πλήρη εγρήγορση σε χιλιοστά του δευτερολέπτου- έμαθε πώς να ελέγχει τα δικά της εκφραστικά μέσα. «Αν έχω γίνει καλή ηθοποιός, αυτό έχει γίνει μέσω των ζώων», εξομολογείται, αναδεικνύοντας μια οπτική που σπάνια συναντάμε σε καλλιτέχνες: την υποταγή του «εγώ» στη σοφία της φύσης.
Η Πρόκληση της «Χάιδως» και η Τηλεοπτική Ταχύτητα
Η είσοδός της στη «Γη της Ελιάς» το 2021 ήταν για πολλούς μια αποκάλυψη. Η Χάιδω, ένας χαρακτήρας που ακροβατεί ανάμεσα στη μητρική αγάπη και το σκοτάδι της αυτοδικίας, χρειαζόταν μια ηθοποιό που να μπορεί να σηκώσει το βάρος της σιωπής. Η Στέλα Φυρογένη το κατάφερε, παρόλο που η ίδια διαφωνεί ριζικά με τις πράξεις του ρόλου της.
Με την ειλικρίνεια που τη διακρίνει, παραδέχεται πως η αυτοδικία είναι ένα επικίνδυνο μονοπάτι. «Μην σκοτώνετε τον διπλανό σας», λέει απλά, αναγνωρίζοντας μεν την απογοήτευση του πολίτη από το σύστημα δικαιοσύνης, αλλά θέτοντας ένα σαφές όριο: «Δεν είσαι Θεός». Αυτή η ικανότητα να κατανοεί τον άνθρωπο πίσω από το έγκλημα, χωρίς όμως να το δικαιώνει, είναι που κάνει την ερμηνεία της τόσο πολυεπίπεδη.
Όσο για την ίδια την τηλεόραση; Την αντιμετωπίζει ως έναν «ζωντανό οργανισμό» που ρέει σαν νερό. Σε αντίθεση με τη μακρά προετοιμασία του θεάτρου, η τηλεόραση απαιτεί γρήγορα αντανακλαστικά, συγκέντρωση και μια διαρκή ετοιμότητα απέναντι στις ανατροπές του σεναρίου της Βάνας Δημητρίου. Για μια ηθοποιό που έχει μάθει να «σκάβει» βαθιά, αυτή η πυκνότητα του τηλεοπτικού χρόνου αποτελεί μια καθημερινή άσκηση υπέρβασης.
Μια Γυναίκα του «Σήμερα» με Αρχέγονες Ρίζες
Η Στέλα Φυρογένη δεν είναι η ηθοποιός των κοσμικών καλεσμάτων και των θορυβωδών δηλώσεων. Είναι μια γυναίκα που ζει στην Κύπρο, περιτριγυρισμένη από τα ζώα της, μελετώντας, παρατηρώντας και εξελίσσοντας την τέχνη της. Είναι μια προσωπικότητα που μας θυμίζει πως η ευγένεια και η σταθερότητα στις αξίες είναι η πιο επαναστατική πράξη στην εποχή μας.
Είτε την παρακολουθούμε στην οθόνη να θρηνεί ή να διεκδικεί ως Χάιδω, είτε τη απολαμβάνουμε σε μια θεατρική σκηνή να μεταμορφώνεται σε κάτι απόκοσμο, ένα παραμένει σίγουρο: η Στέλα Φυρογένη είναι μια καλλιτέχνις που δεν χρειάζεται να «φωνάξει» για να ακουστεί. Το βλέμμα της, καθαρό και διεισδυτικό, μιλάει πάντα από μόνο του, θυμίζοντάς μας πως η πραγματική τέχνη πηγάζει από τον σεβασμό στη ζωή σε όλες τις μορφές της.