Πέρα από τη γεωπολιτική, ποια διδάγματα μπορούμε να αντλήσουμε από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός 2026;

της Anne-Laure Kiechel: Ιδρύτρια και Διευθύνουσα Σύμβουλος της Sovereign Advisory 

Κάθε Ιανουάριο από το 1971, η ελβετική πόλη του Νταβός φιλοξενεί πολυάριθμους αρχηγούς κρατών, επικεφαλής πολυεθνικών επιχειρήσεων, τραπεζίτες, εκπροσώπους ΜΚΟ και ακαδημαϊκούς στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ. Η εκδήλωση είχε αρχικά ως στόχο να φέρει πιο κοντά τα ευρωπαϊκά και τα αμερικανικά οικονομικά μοντέλα. Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, καθώς η έκδοση του 2026 τέθηκε ακριβώς υπό το θέμα «A spirit of dialogue», η ανάγκη για διάλογο και προσέγγιση μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών δεν υπήρξε ποτέ τόσο επιτακτική.

Πράγματι, οι γεωπολιτικές και γεωοικονομικές εντάσεις μεταξύ των δύο περιοχών δεν υπήρξαν ποτέ τόσο έντονες από τη δημιουργία του Φόρουμ. Το Φόρουμ πραγματοποιείται φέτος σε ένα ιδιαίτερο πλαίσιο, που χαρακτηρίζεται από τις ανοιχτά εκφρασμένες βλέψεις του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, καθώς και από απειλές νέων αυξήσεων δασμών που στόχευαν οκτώ ευρωπαϊκές χώρες (οι οποίες τελικά εγκαταλείφθηκαν), καθώς και τις εξαγωγές χωρών που εμπορεύονται με το Ιράν.

Οι εντάσεις αυτές αντανακλούν μια αλλαγή της παγκόσμιας τάξης που επικρατούσε έως σήμερα, κάτι που συνοψίστηκε άλλωστε με ιδιαίτερη σαφήνεια από τον Καναδό Πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ κατά την ομιλία του στην Ελβετία. Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι απαραίτητο οι «μεσαίες δυνάμεις» να συνεργαστούν για να ενισχύσουν τη στρατηγική τους αυτονομία χωρίς να στραφούν στον εσωστρεφή προστατευτισμό, καθώς οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν πλέον ολοένα και περισσότερο την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο υποταγής (δασμοί, χρηματοοικονομικές κυρώσεις κ.ά.).

Οι αυξημένες αυτές γεωπολιτικές εντάσεις συνέπεσαν με έντονη μεταβλητότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές: οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν αισθητά στις αρχές της εβδομάδας. Η άνοδος των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων μπορεί μάλιστα να θεωρηθεί ως μια «επιστροφή στην πραγματικότητα» για τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο μέτρο που αντανακλά εν μέρει τις ευπάθειες της οικονομίας τους. Οι αδυναμίες αυτές αναγνωρίστηκαν άλλωστε εμμέσως από τον ίδιο τον πρόεδρο, ο οποίος δήλωσε ότι δεν γνωρίζει πώς θα αποζημιωθούν οι επιχειρήσεις που κατέβαλαν πρόσθετους δασμούς σε περίπτωση αρνητικής απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η απόφαση του δανικού συνταξιοδοτικού ταμείου AkademikerPension να πουλήσει όλα τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα που διατηρούσε στο χαρτοφυλάκιό του, αν και είναι οικονομικά περιορισμένης σημασίας, έχει ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα. Υπογραμμίζει τον κίνδυνο που συνδέεται με την κατοχή περιουσιακών στοιχείων μιας χώρας που χρησιμοποιεί ολοένα και περισσότερο την οικονομική της ισχύ για γεωπολιτικούς σκοπούς.

Πέρα από αυτή τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και τις συνέπειές της στις χρηματοπιστωτικές αγορές, η έκδοση του Φόρουμ του 2026 ανέδειξε επίσης τη δηλωμένη βούληση πολλών δημόσιων και ιδιωτικών φορέων να επιταχύνουν την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), προκειμένου να στηρίξουν αυτή τη στρατηγική μεγαλύτερης στρατηγικής αυτονομίας. Το 2025 καθιέρωσε πράγματι τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αδιαμφισβήτητο ηγέτη στον τομέα αυτό, τόσο ως προς τον όγκο των επενδύσεων όσο και ως προς την ποιότητα των αναπτυσσόμενων μοντέλων.

Επιπλέον, οι επενδύσεις αυτές συνεπάγονται εισαγωγές: το εμπόριο αγαθών που σχετίζονται με την ΤΝ συνέβαλε σχεδόν στο ήμισυ της αύξησης του παγκόσμιου εμπορίου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Η ισχυρή αυτή ζήτηση για ηλεκτρονικό εξοπλισμό καλύφθηκε κυρίως από τις ασιατικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Η τελευταία συνοδεύει και συμβάλλει έτσι στην ανάπτυξη των αλυσίδων αξίας της ΤΝ στην Ασία, ενώ παράλληλα οικοδομεί έναν εθνικό, αυτάρκη κλάδο.

Ωστόσο, σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, το εύρος των οικονομικών αποδόσεων αυτών των επενδύσεων παραμένει αβέβαιο. Το ΔΝΤ προβλέπει μια πρόσθετη παγκόσμια ανάπτυξη μεταξύ 1,3% και 4% σε ορίζοντα δεκαετίας, με ισχυρότερη επίδραση στις πιο ώριμες οικονομίες. Επιπλέον, τίθεται το ζήτημα της κατανομής αυτών των κερδών. Η αβεβαιότητα αυτή ενισχύεται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η δομή κόστους των επιχειρήσεων που παράγουν ΤΝ, η οποία ευνοεί την εμφάνιση μονοπωλίων ή ολιγοπωλίων.

Σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο, η πραγματικότητα της αμερικανικής ηγεμονίας βρέθηκε λοιπόν στο επίκεντρο των συζητήσεων του Φόρουμ του Νταβός 2026.