Γιατί οι 30άρηδες μένουν ακόμη με τους γονείς – Ενοίκια στα ύψη και ζωές σε παύση
Τριάντα χρονών και ακόμη μένεις στο παιδικό δωμάτιο; Για τις παλαιότερες γενιές, η απάντηση θα ήταν σχεδόν αυτονόητα αρνητική. Για τις νεότερες, όμως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει και συνεχίζουν να αλλάζουν. Σε μία ακόμη απόδειξη ότι οι σημερινοί νέοι και έφηβοι θα ζήσουν σε χειρότερες συνθήκες από τους γονείς και τους παππούδες τους…
Η αλήθεια είναι πως η συζήτηση γύρω από τη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα κερδίζει διαρκώς έδαφος στον δημόσιο λόγο – από τις δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών έως τα ρεπορτάζ στα δελτία ειδήσεων και τις καθημερινές συζητήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Πίσω όμως από τους αριθμούς, τις στατιστικές και τα διαγράμματα, υπάρχουν άνθρωποι. Νέοι, γύρω στα 30 τους, που βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα η οποία αναιρεί θεμελιώδεις προσδοκίες ενηλικίωσης.
Ενα μεγάλο κομμάτι αυτής της γενιάς, παρά τις σπουδές, την εργασία και την προσπάθεια, αδυνατεί να βρει ή να αντέξει οικονομικά έναν αξιοπρεπή προσωπικό χώρο. Ετσι, αναγκάζεται να παρατείνει την παραμονή στην οικογενειακή εστία και συχνά νιώθει «σε αναμονή» της ενήλικης ζωής. Είναι οι άνθρωποι που μεγάλωσαν με την υπόσχεση ότι «αν μορφωθείς και δουλέψεις, θα τα καταφέρεις», μια υπόσχεση που σήμερα μοιάζει να ακυρώνεται από την ακρίβεια, τις πενιχρές αμοιβές και τα ενοίκια που εκτοξεύονται μήνα με τον μήνα. Είναι η γενιά που διαπιστώνει ότι κάνει όλα όσα της ειπώθηκε πως πρέπει και, παρ’ όλα αυτά, μένει εγκλωβισμένη σε έναν στεγαστικό λαβύρινθο χωρίς εμφανή έξοδο.
Ενοίκια σε τροχιά… πυραύλου
Τα όσα βιώνουν οι σημερινοί 30άρηδες αποτυπώνονται – κατά τον πιο ωμό τρόπο – στα στοιχεία. Σύμφωνα με τον Θέμη Μπάκα, πρόεδρο του πανελλαδικού δικτύου E-Real Estates, η στεγαστική κρίση έχει πλέον τέτοιο βάθος που η αυτονόμηση μοιάζει προνόμιο.
«Το 67,3% των νέων στην Ελλάδα εξακολουθεί να ζει με τους γονείς του, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι 49%», λέει, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις σε δυσκολία πρόσβασης στην κατοικία. Η Ελλάδα, προσθέτει, παραμένει μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες χωρίς ουσιαστικό μοντέλο στεγαστικής πολιτικής και κοινωνικής, προσιτού κόστους, κατοικίας, ενώ επί 7-8 χρόνια καταγράφει το υψηλότερο κόστος στέγασης στην ΕΕ – μια πραγματικότητα που βιώνουν οδυνηρά οι νέοι που βλέπουν το 60% έως 70% του μηνιαίου εισοδήματός τους να εξαφανίζεται σε ενοίκιο και λογαριασμούς.
Το αποτέλεσμα, σημειώνει ο ίδιος, είναι η «γέννηση» μιας νέας κατηγορίας οικονομικά άστεγων ανθρώπων: εργαζόμενοι που, παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούν να εξασφαλίσουν μια αξιοπρεπή, ανεξάρτητη στέγη. Η καθυστέρηση της αυτονόμησης δεν είναι απλώς κοινωνικό φαινόμενο – είναι πληγή που επεκτείνεται στην εργασιακή προοπτική, στην προσωπική εξέλιξη και τελικά στο Δημογραφικό, αφού οι Ελληνες εγκαταλείπουν το πατρικό στα 30,7 χρόνια, σχεδόν πέντε χρόνια αργότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. «Η μόνη μακροπρόθεσμη λύση», όπως επισημαίνει ο Θ. Μπάκας, «είναι η αύξηση της προσφοράς κατοικίας». Μέτρα που ενίσχυσαν μόνο τη ζήτηση, όπως επιδοτήσεις ενοικίων ή στεγαστικά προγράμματα τύπου «Σπίτι μου», απλώς εκτίναξαν τις τιμές χωρίς να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα στην πηγή του.
Απρόσιτες πόλεις Αθήνα – Θεσσαλονίκη
Τα στοιχεία δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης: η νέα γενιά στερείται πρόσβασης ακόμη και σε μικρά διαμερίσματα. Οπως αποτυπώνεται στα συγκεκριμένα στοιχεία, στο κέντρο της Αθήνας οι τιμές έχουν εκτοξευθεί κατά 70%-75% από το 2017 μέχρι σήμερα, καθιστώντας τα ενοίκια απρόσιτα για τους περισσότερους νέους. Κάθε ενδιαφερόμενος/η που αναζητεί κατοικία έως 50 τ.μ. στο κέντρο θα διαπιστώσει ότι το 92,49% των διαθέσιμων ακινήτων ζητεί πάνω από 400 ευρώ τον μήνα (από 86,66% το 2024), ενώ 7 στις 10 κατοικίες ξεπερνούν τα 500 ευρώ. Μάλιστα, 4 στις 10 ξεπερνούν τα 600 ευρώ και 2 τα 700 ευρώ, ανεξάρτητα από το αν είναι μερικώς ή πλήρως ανακαινισμένες.
Η κατάσταση δεν διαφέρει στη Θεσσαλονίκη, όπου η αύξηση των ενοικίων αγγίζει το 50%-60% από το 2017, με τις τιμές στο κέντρο της πόλης να γίνονται απροσπέλαστες για έναν νέο εργαζόμενο: το 69,96% των κατοικιών έως 50 τ.μ. κινείται πλέον πάνω από τα 400 ευρώ (έναντι 59,24% το 2024), ενώ 7 στα 10 διαθέσιμα διαμερίσματα ξεπερνούν το ίδιο όριο και 3 από αυτά κοστίζουν πάνω από 500 ευρώ. Πρόκειται για ένα περιβάλλον όπου ακόμη και η αναζήτηση μικρής, τυπικής κατοικίας σε πολυκατοικία άνω του πρώτου ορόφου μετατρέπεται σε άθλο…
«Νιώθω ότι η ζωή μου μπήκε σε παύση»
Ο Αλέξανδρος Κ., 31 ετών, διδάσκει αγγλικά σε φροντιστήριο στο κέντρο της Αθήνας. Επειτα από σπουδές και χρόνια εμπειρίας, ο μισθός του σπάνια ξεπερνά τα 700 ευρώ τον χειμώνα, ενώ το καλοκαίρι πέφτει ακόμη και στα 450. Δοκίμασε να βρει ένα μικρό δυάρι σε προσιτή τιμή, αλλά οι αναζητήσεις γρήγορα μετατράπηκαν σε απογοήτευση: τίποτα κάτω από 500 ευρώ, και αυτά σε παλιά σπίτια, συχνά μακριά από τις συγκοινωνίες. Eμεινε για ένα διάστημα με συγκάτοικο, όμως ακόμα κι έτσι «δεν έβγαινε το σύνολο». Τελικά πήρε την απόφαση να επιστρέψει στο πατρικό του. «Είχα φανταστεί πως στα 30 θα είχα τον δικό μου χώρο. Τώρα είμαι ξανά στο παλιό μου δωμάτιο, με τα βιβλία του σχολείου στο ράφι» λέει με αμήχανο χιούμορ.
Η Μαρία Γ., 29 ετών, εργάζεται σερβιτόρα σε καφέ-μπαρ στα νότια προάστια. Τα βασικά της έσοδα προέρχονται από τα tips, που κι αυτά έχουν πλέον μειωθεί δραστικά. Το ενοίκιό της, 430 ευρώ, αυξήθηκε ξαφνικά στα 490 ευρώ – ένα ποσό που απλώς δεν μπορούσε να καλύψει χωρίς να «κόψει» ακόμα και από τρόφιμα. Υστερα από μήνες άγχους και διαπραγματεύσεων, μάζεψε τα πράγματά της και γύρισε στο πατρικό της, όπου μένει ξανά μαζί με τους γονείς και τη μικρότερη αδελφή της. «Δεν είναι ήττα, αλλά δεν το λες και νίκη» παραδέχεται. «Νιώθω ότι η ζωή μου μπήκε σε παύση».
Η Δανάη Λ., 30 ετών, είναι διδακτορική φοιτήτρια που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην έρευνα και την ωρομίσθια διδασκαλία. Το εισόδημά της έρχεται με καθυστερήσεις και σπάνια φτάνει τα 700 ευρώ. Βρήκε ένα ημιυπόγειο στα Πατήσια με 480 ευρώ, το οποίο όμως γέμισε υγρασία από τον πρώτο μήνα. Ανέχτηκε την κατάσταση για λίγο, αλλά στο τέλος εγκατέλειψε το σπίτι και γύρισε στους γονείς της στα βόρεια προάστια. «Δεν είναι εύκολο να περνάς τα 30 και να λες “γύρισα πίσω”. Αλλά προτιμώ αξιοπρεπείς συνθήκες από ένα υπόγειο που στάζει».